Opgevoed: Hoe helpen we een onzeker kind?

Elke week legt Annemiek Leclaire opvoedvragen van lezers voor aan deskundigen. Deze week over een onzekere vijfjarige.

Illustratie Martien ter Veen

Moeder: „Onze dochter van vijf heeft de neiging haar eigen kennis en kunde voortdurend te vergelijken met die van klasgenoten. Ze wordt onzeker als ze merkt dat ze ergens minder goed in is.

Laatst moest ze een tekening maken die in de klas zou worden opgehangen. Halverwege het maken barstte ze in huilen uit. Ze vond hem mislukt: „Alle kinderen gaan mij uitlachen!” Eigenlijk wilde ze dat wij de tekening afmaakten maar dat gaat ons te ver.

Als haar jongere broertje zijn naam schrijft in onleesbare krabbels, zegt hij trots: „Kijk, hier staat mijn naam!” Onze dochter schrijft één letter verkeerd en verscheurt meteen het papier. Deze week had ze Citotoetsjes, bij thuiskomst somde ze meteen op wat er niet goed is gegaan. Dat ze dom is, dat ze niet kan rekenen. Wij zeggen: dat geeft toch niet? Het is gewoon een kwestie van oefenen, probeer het nog een keer. Maar dat doet ze niet. Ze wil vooral dat anderen het goed vinden wat ze doet. Ze heeft heel veel bevestiging nodig. Ik herken het wel, ik wil zelf ook altijd alles heel goed doen en anderen niet teleurstellen. Mijn man is in zijn werk ook heel precies. Het is fijn om iets goed te willen doen, want dat brengt je vooruit op school en in je werk, maar het mag niet zo zijn dat als het niet lukt, je meteen maar de handdoek in de ring gooit. Hoe kunnen we dit onzekere kind verder helpen?”

Wat vinden kinderen hiervan? Wij vroegen het ons kinderpanel:

Naam en woonplaats zijn bij de redactie bekend. De rubriek Opgevoed is anoniem, omdat moeilijkheden in de opvoeding gevoelig liggen. Wilt u een dilemma in de opvoeding voorleggen? Stuur dat naar opgevoed@nrc.nl. Ook reacties zijn welkom.

Wat zeggen de deskundigen?

Stapje voor stapje

Marga Akkerman: „Deze onzekerheid hoort bij de leeftijd. Bij jonge kinderen is het nog alles of niets. Ze kunnen nog geen onderscheid maken tussen detail en geheel en kunnen daardoor niet zien dat ze iets kunnen bijwerken als het niet helemaal lukt. Met haar praten over die onzekerheid heeft geen zin, daar is ze te jong voor. Wat u wel kunt doen is praktische aanwijzingen geven om frustratie te voorkomen. Als zij een tekening wil maken, vraagt u haar eerst wát ze wil gaan maken. Stel het moet een boerderij worden met een huis, bomen en beesten. Wat wil ze eerst maken, het huis? En wat daarna? De bomen, de beesten? Bepaal samen de volgorde, en geef haar de beslissende stem. Als het eerste onderdeel klaar is, laat ze het even zien voor ze verder gaat. Is ze tevreden, dan kan ze door naar het volgende onderdeel. Is ze niet tevreden, dan kan ze het nog even bijwerken. Zo gaat het onderdeel voor onderdeel verder. Door het zo aan te pakken, vermindert de kans dat ze verzuipt in het te grote doel dat ze zich gesteld heeft. Dan kan ze tevreden zijn over haar eigen werk, en zal de vergelijking met het werk van anderen minder belangrijk worden.”

Benadruk succeservaringen

Robert Vermeieren: „Angst, twijfel; het hoort bij opgroeien. Het ene kind heeft er wat meer last van dan het andere. Dramatiseer de onzekerheid niet. Het wordt pas een probleem als een kind taken gaat vermijden.

De ouders herkennen het gedrag bij zichzelf, en dat kan de dochter helpen om te leren dat onzekerheid normaal is. Het is niet zo erg om te twijfelen aan wat je doet. Zelfs papa en mama twijfelen soms.

Het kan ook averechts werken als ouders zich sterk identificeren met de problemen van het kind, want dan wordt er misschien te veel aandacht aan gegeven vanuit de eigen emoties.

Hoe ga je om met die onzekerheid? Een angstig kind mag je niet dwingen. Zeggen dat het allemaal prima is, helpt evenmin. Naar haar eigen beleving doet ze het niet goed, en dat is dan ook zo. Het gaat dus om zoeken naar goede ervaringen, en dan expliciet tonen dat het gelukt is. Benadruk succeservaringen. En laat zien dat anderen ook wel eens fouten maken.

In dit geval kan dit het best samen met de juf. Ga thuis niet te veel proberen om een schoolopdracht toch te doen slagen. Dat gaat schuren. Thuis moet je thuis laten zijn.”

    • Annemiek Leclaire