Geld wegsluizen uit China was nog nooit zo moeilijk

Kapitaalvlucht

Op het Nationale Volkscongres in Beijing zijn afgelopen week strengere regels afgekondigd om de export van kapitaal tegen te gaan. Maar helemaal verboden wordt het niet.

Deelnemers aan het Chinese partijcongres in Beijing, dat tot en met dit weekend duurt. Foto REUTERS/Damir Sagolj

Kapitaal stroomt China sneller uit dan het water van de Yangtze-rivier. Vanaf eind 2015 tot heden alleen al 1.100 miljard dollar, volgens Goldman Sachs. Wie zijn spaargeld wil verplaatsen uit vrees voor devaluatie of een economische crisis, of om dure buitenlandse studies van de kinderen te betalen, moet slim zijn en behoorlijk hard willen werken. Connecties helpen ook.

Dat ontdekte de Shanghaise zakenman Wayne Jin (49), oprichter en eigenaar van een keten van restaurants en damesmodezaken in Shanghai en Hongkong. „Ik heb nog nooit zo hard gestudeerd en gewerkt als vorig jaar”, grijnst hij in de lounge van het Radisson Xingguo-hotel, pleisterplaats van in kapitaalexport gespecialiseerde advocaten en hulpvaardige Chinese makelaars met Amerikaanse, Australische en Canadese paspoorten.

Het officiële reglement voor kapitaalexport is een vuistdik boekwerk, maar de regels veranderen voortdurend. Zonder goede relaties bij de overheidsinstanties ben je blind. „Het wordt steeds moeilijker om je geld over te brengen naar het buitenland en tegelijkertijd je vermogen te laten groeien. Je moet nu zelfs over een buitenlandse verblijfsvergunning beschikken en dat hebben velen niet”, zegt Wayne, die in de luxueuze gym van dit hotel zijn conditie op peil houdt.

Wayne Jin is tevreden dat hij al begin vorig jaar – ruim voor de sluiting van de sluisdeuren – in actie is gekomen. Het nieuwe financiële jaar in China is namelijk begonnen met de afkondiging van strengere regels voor de export van kapitaal, een bron van schaamte en zorg van de autoriteiten. Nóg strengere regels om de export van kapitaal tegen te gaan zijn op het Nationale Volkscongres, het Chinese parlement dat nu in Beijing bijeen is, met applaus ontvangen.

Voor mijn ooms, tantes, neven en nichten moest ik bankrekeningen openen

Shanghaise zakenman Wayne Jin, over de HongKong-route

Appartement in Manhattan

Eigenlijk had hij al veel eerder actie moeten ondernemen, vindt Wayne Jin nu. Net als de honderden miljardairs die al vanaf 2011, toen de groei begon af te zwakken, financieel emigreerden.

Wayne is niet bang dat hij visite krijgt van de antifraude- en anticorruptieteams, die in Shanghai zeer actief zijn. Alles verliep volgens de regels, volgens zijn advocaat. Die advocaat werkte voor een van de vele investerings- en vastgoedfirmaatjes die een florerende industrie vormen, met als belangrijkste klanten de vermogende middenklassers op zoek naar veilige havens voor hun geld.

Wayne beschikte niet over genoeg vermogen om bijvoorbeeld in Nederland of België een profvoetbalclub te kopen, laat staan dat de aanschaf van een paar Amerikaanse bioscoopketens of een Duits hightechbedrijf tot de opties behoorden. Hij overwoog de aanschaf van kunst („maar waar bewaar je die dan?”), levensverzekeringen en clandestiene aanbiedingen van ondergrondse banken.

De ondergrondse banken in China hebben vertakkingen in de chinatowns van de Verenigde Staten en Europa en pompen reusachtige bedragen rond in een nauwelijks te doorgronden spel van rekeningen in yuans- en tegenrekeningen in dollars.

De keuze van Wayne viel op een legale methode die de afgelopen jaren door velen gebruikt blijkt te zijn. Iedere Chinees mag eenmalig maximaal 50.000 dollar uitvoeren zonder speciale inspecties van de autoriteiten.

Wayne opende voor zestig familieleden en zijn „meest betrouwbare” vrienden in zijn thuisprovincie Anhui bankrekeningen en boekte naar iedere rekening 50.000 dollar in yuans over. Vervolgens boekten zij – in theorie, want Wayne deed al het werk – de 50.000 dollar over naar zijn rekening in Hongkong en vandaar stroomde het geld naar New York. Met 3 miljoen dollar kocht hij een appartement in Manhattan en een bescheiden villa op Long Island.

„Het was en is maatwerk en het heeft mij heel veel tijd en energie gekost, want voor mijn ooms en tantes en neven en nichten moest ik bankrekeningen openen en ik moest hen helpen bij het overboeken. Een van mijn ooms had een deel van het geld gespendeerd aan een auto”, vertelt Wayne.

Of deze werkwijze dit jaar voor herhaling vatbaar is, betwijfelt hij. „Je kan het eigenlijk maar één keer doen zonder op te vallen”, legt Wayne uit. De Hongkong-route wordt bovendien moeilijker begaanbaar gemaakt. De controles bij het openen van bankrekeningen in Hongkong én bij de grote Chinese staatsbanken in de VS en Europa worden uitgebreid.

Ook de ondergrondse routes worden riskanter, zeker nu de speciale anticorruptieteams van de politie en de Communistische Partij met behulp van Interpol en de politiekorpsen van twintig Amerikaanse en Europese landen jacht maken op corrupte partijfunctionarissen.

Eerder deze maand werd een van deze zogeheten zwarte banken in de Yangtze-delta opgerold: 58 ‘bankiers’ hadden in anderhalf jaar 4,5 miljard dollar ‘gesmurfd’ van gezochte ondernemers en ex-partijfunctionarissen. Smurfen is het codewoord voor illegale kapitaalexport.

Zorgelijk voor Beijing

Het was een kwestie van tijd voordat de autoriteiten opnieuw in actie kwamen om de illegale, maar ook de legale kapitaalexport in te dammen. Kapitaalvlucht is geen bewijs van groot vertrouwen in het economische leiderschap. Voeg daarbij de andere motieven – kritiek op het Chinese onderwijs en de luchtvervuiling – en het lijkt erop dat de ‘kapitaalvluchtelingen’ stemmen met de voeten.

Voorbereidingen voor de opening van het partijcongres in Beijing. Foto Jason Lee/Reuters

Feit is dat sinds 2012 – het jaar waarin de groeicijfers begonnen te dalen – de kapitaalexport groeit. Volgens het Institute of International Finance werd in 2016 een piek bereikt en zal de exodus ook in 2017 worden voortgezet met naar schatting 800 miljard dollar. De belangrijkste reden om de gaten in de dijken rondom het rode kapitalistische systeem te dichten, is de vrees voor een handels- en muntoorlog met het team van de Amerikaanse president Trump.

Door de massale omwisseling van yuans in dollars daalt de waarde van de Chinese munt en wint de Amerikaanse munt aan kracht. Volgens Goldman Sachs devalueerde de Chinese munt sinds 2015 met 9,8 procent ten opzichte van de dollar. Op deze waardevermindering baseert Trump zijn beschuldiging dat China de koers manipuleert om de export te bevorderen en „dus Amerikaanse banen steelt”.

Met maar liefst 1.000 miljard dollar aan buitenlandse deviezen hebben de Chinese monetaire autoriteiten geprobeerd de waardevermindering van de Chinese munt, de renminbi, af te remmen. Maar de inzet van dat zware, monetaire geschut heeft weinig resultaat opgeleverd. Zorgelijk voor Beijing is dat voor het eerst in meer dan een decennium de voorraad buitenlandse deviezen niet stijgt, maar daalt. De grens van 3.000 miljard dollar is inmiddels gepasseerd.

De nieuwe, veel striktere controles hebben uiteraard gevolgen voor het Chinese én het internationale bedrijfsleven, ook het Nederlandse. De internationale advocatenfirma De Brauw maande vorige maand Nederlandse en Belgische bedrijven die willen verkopen of joint ventures willen sluiten heel voorzichtig te zijn.

In Nederland is veel te halen

„Het is heel onzeker of je Chinese partners hun geld China uitkrijgen, zeker als het een transactie betreft zonder goede strategische en commerciële gronden”, zegt Gaby Smeenk, een De Brauw-partner in Shanghai. „Dat geldt ook voor dividenden, winsten en leningen aan groepsmaatschappijen. Het overmaken van geld uit China naar buitenlandse rekeningen verloopt heel erg moeizaam en kan ook worden tegengehouden”, aldus Smeenk.

Het is niet de bedoeling dat wij een grote muur rond China bouwen

Chinese staatsadministratie voor buitenlandse deviezen

De Brauw en andere Nederlandse kantoren in China hebben hun verkopende cliënten daarom geadviseerd naar kopers in andere landen te zoeken.

Of er al Nederlandse overnames op het laatste moment zijn afgezegd, is onbekend. Dat is wel het geval in de VS en Duitsland, waar dertig overnames met een totale waarde van 75 miljard dollar zijn geannuleerd als gevolg van het nieuwe beleid. Smeenk: „Wij verwachten wel dat na de hausse in 2016 het aantal megafusies en acquisities in 2017 sterk zal afnemen.” Ook de Chinezen die van hun geld af willen, houden zich even stil.

Lang kan dat niet duren, want heel veel Chinees kapitaal is op zoek naar veilige, lucratieve bestemmingen. „Het is niet de bedoeling dat wij een grote muur rond China bouwen en weer teruggaan naar een totaal verbod op kapitaaluitvoer”, heeft de Staatsadministratie voor buitenlandse deviezen inmiddels laten weten.

In de nieuwe reglementen worden daarom uitzonderingen gemaakt voor bedrijven en investeerders die gelijkwaardige Amerikaanse en Europese bedrijven willen kopen. Wat inmiddels verboden wordt, is het kopen van banken en filmstudio’s door Chinese vastgoedbedrijven. Daarom kreeg de Wanda Dalian-groep geen toestemming om Deutsche Postbank en de Dick Clark Studios in Hollywood aan te schaffen.

Chinezen die willen investeren in buitenlandse hoogwaardige technologieconcerns en schone energiebedrijven mogen, zoals de regels nu worden uitgelegd, gewoon hun gang gaan. Nederland kent bij fusies en overnames geen ‘nationale veiligheidsonderzoeken’ zoals de VS en Duitsland, en van speciale bescherming van Nederlandse kroonjuwelen is nauwelijks sprake.

„Dat betekent dat er voor Chinezen in Nederland, waar iedereen gelijke kansen heeft, veel moois te halen is”, aldus Smeenk. Zij verwacht dat in Nederland de Chinese overname-hausse niet zal inzakken. Sterker: dat het aantal kleinere en middelgrote overnames van Nederlandse bedrijven door Chinese investeerders dit jaar zal groeien, vooral in de schone energie- en technologiesectoren.

Genoeg Chinese bedrijven die dat zouden kunnen en willen, maar of zij toestemming krijgen is de vraag. Voor de Wayne Jin’s is na de succesvolle verhuizing naar de VS de interesse gewekt.

    • Oscar Garschagen