Kinderen en mobieltjes: Eén appje verwijderd van de ouders

Veel jonge kinderen hebben een mobiel. Overal kunnen ze hun ouders bereiken. Wat heeft dat voor invloed op de zelfstandigheid?

Wie begin jaren negentig als tiener een week op zeilkamp ging, had zeven dagen lang geen contact met thuis. Sommigen vonden dat bevrijdend (‘even verlost van de bemoeizucht’), anderen hadden heimwee.

Hoe dan ook: obstakels en problemen (‘de vlaflip is vies’, ‘ik wil geen corvee doen’, ‘na vijf dagen kan ik de paalsteek nog steeds niet’) moesten kinderen die week zelf overwinnen.

Jonge kinderen die nu opgroeien, hebben een mobiel. Op ponykamp, als de telefoon mee mag, gaat het contact met ouders door (‘er is één stom meisje, zij wil steeds het paard dat ik ook wil’). Vanuit het stapelbed sturen sommige kinderen elke avond een appje: ‘slaap lekker, mam’.

Wat is de invloed van een mobiel op de ontwikkeling van de zelfstandigheid van kinderen? Aan de ene kant bevordert het de onafhankelijkheid: veel ouders durven hun kind eerder zelf naar school te laten fietsen dan vroeger. Als ze verdwalen of een lekke band krijgen, kunnen ze bellen. Maar nadelen zijn er ook: „Het is gezond als de navelstreng tussen ouder en kind soms wordt doorgeknipt”, zegt kinderpsycholoog Steven Pont.

De nadelen: word geen helikopter-ouder

Een kind heeft ook privacy nodig
Esther van Lune, moeder van een zoon van 12 jaar, zegt: „Sinds hij op de middelbare school zit, heeft hij een mobieltje. De eerste weken wilde ik via de telefoon continu controle houden, dus dan stuurde hij: ‘ik zit in de bus’, ‘overstappen gelukt, heb de tram gehaald’, ‘ben op school’. Die checks de hele dag door had ik nodig.”

Patti Valkenburg, hoogleraar Media, Jeugd en Samenleving aan de Universiteit van Amsterdam, heeft hier een naam voor: de ‘helikopter-ouder’. Dat zijn ouders die blijven rondcirkelen boven hun kroost. Ze ondermijnen de autonomie van hun kinderen. Tieners hebben privacy nodig, zegt Valkenburg. Het is belangrijk dat kinderen de ruimte krijgen om zelfstandigheid te ontwikkelen. Van Lune: „Na een paar maanden vond ik dat ik het moest loslaten en hem vertrouwen moest geven, dus inmiddels is die communicatie minder.”

De coördinaten van je kind, met wie hij vandaag heeft gebeld, welk spelletje ze speelt en hoe lang: als ouder kun je alles in de gaten houden. Maar wil je dat wel? Neem Magister, een app waarmee veel ouders toegang hebben tot allerlei schoolinformatie: cijfers, spijbelgedrag, tussenuren. Marcel van Wing (zoon van 15 en dochter van 13): „Ik kijk daar niet in, ik heb geen behoefte om mijn kinderen te controleren. Zo leren ze geen zelfstandigheid. Wij hebben een paar basisregels, over huiswerk bijvoorbeeld, en in het papieren rapport dat een paar keer per jaar verschijnt, zie ik dat ze eerlijk zijn geweest.”

De navelstreng tussen ouder en kind wordt niet doorgeknipt
Kinderpsycholoog Steven Pont ging na de middelbare school op wereldreis. Bellen vanuit Thailand was hartstikke duur, dus hij sprak zijn ouders één keer per maand. „Dankzij mobieltjes en wifi is de navelstreng nu altijd aanwezig. Voor de ontwikkeling van zelfstandigheid is dat jammer, want het is goed voor kinderen om soms op zichzelf te zijn aangewezen. Als de hulptroepen altijd één appje van ze verwijderd zijn, leert een kind niet dat hij moet doorzetten en bepaalde situaties zelf moet oplossen.”

Een kind, maar ook een ouder, heeft verkeerde verwachtingen
Doordat het contact met thuis zo makkelijk gaat, zijn er van beide kanten verwachtingen, zegt Pont. Als een meisje haar boterhammen vergeet en haar moeder appt, weet ze dat het lunchpakket naar school wordt gebracht. Als een kind het eten op het kamp niet lekker vindt, stuurt hij een berichtje naar huis en verwacht dat papa belt met de kampleiding en dat er wat aan wordt gedaan.

Het mobieltje voorziet op die manier in directe behoeftebevrediging, zegt Pont, terwijl een van de belangrijke taken van opvoeden is om je kind te leren zijn behoefte uit te stellen. „We worden geboren met de mentaliteit ‘ik wil het en ik wil het nu’, maar uitstellen is een grote sociale vaardigheid. Net als zelfstandig iets oplossen. Onderzoek wijst uit dat mensen die hun behoefte kunnen uitstellen, later succesvoller zijn in het leven.”

Andersom verwacht de ouder ook dat het kind voortdurend met thuis communiceert. Het ouderwetse credo ‘geen nieuws is goed nieuws’ is niet meer vanzelfsprekend.

De voordelen: Gezellig in de familie-app

Kind en ouder zijn altijd bereikbaar
Fleur van den Donk laat haar zoon van tien jaar zelf naar school en vriendjes fietsen sinds hij een mobiel heeft. Hij moet appen als hij op school aankomt en het melden als hij wegfietst van een vriend naar huis. Marcel van Wing vindt het vooral prettig dat hij bereikbaar is voor zijn kinderen. Dat vergroot hun onafhankelijkheid. Omdat ze weten dat hij te bereiken is in geval van nood, durven ze bepaalde dingen soms sneller. Zijn dochter ging vorig jaar naar een slaapfeestje in een buurt in Amsterdam die zij onprettig vonden. Om vier uur ’s nachts gingen de meiden de straat op, naar de McDonald’s. Zijn dochter wilde niet mee, de vriendinnen lieten haar achter in het huis. „Ze zat daar opgesloten en heeft mij gebeld. Ik ben in de auto gesprongen en heb haar opgehaald. Dat ze mij zelfs midden in de nacht kan bereiken, geeft haar een veilig gevoel.”

Een kind kan zelf dingen opzoeken
Tieners nu kunnen zelf nagaan hoe laat de film begint en in welke bioscoop hij draait, zegt hoogleraar Patti Valkenburg. Vroeger moest een van de ouders dat soort informatie opzoeken. „Kinderen voelen zich ook zelfstandiger met een telefoon en handelen daar vaak ook naar.” Meer dan vroeger kunnen ze zelf bepaalde informatie opzoeken: treinvertragingen, roosterwijzigingen, openingstijden van winkels, routebeschrijvingen.

Ook geeft een mobiel afleiding, zegt Esther van Lune. „Als wij naar een feestje gaan waar bijna geen kinderen zijn, is het makkelijk dat onze kinderen met een mobiel bezig kunnen zijn, en niet continu een zuurpruimgezicht hebben en naar huis willen.”

Een voordeel voor de ouders, zeker, maar het kind kan in zo’n situatie zelf voor entertainment zorgen. Hij is daarvoor dan niet afhankelijk van de input van de ouder.

Een kind krijgt een sterkere binding met familieleden
Veel gezinnen hebben een familie-whatsappgroep en de communicatie daar helpt om als gezin dichter bij elkaar te blijven. „Ik heb een negen voor natuurkunde”, daarna volgen smileys, een duim omhoog, slingers en trompetten. Dat geeft kinderen een goed gevoel. Met hun mobiel onderhouden kinderen ook zelf contact met andere familieleden zoals opa en oma, nichtjes en neefjes. Vroeger regelde moeder de afspraken met de grootouders; elke zondag erlangs bijvoorbeeld, kopje thee en taart. De ouders zaten er altijd bij. Nu bellen, whatsappen en facetimen kinderen zelf met oma. Fleur van den Donk: „Als opa jarig is, sturen ze zelf een appje of videoboodschap. Ik vind het leuk dat ik daar als moeder niet tussen zit.”

Een kind kan makkelijker iets opbiechten
Marcel van Wing merkt dat het voor zijn kinderen in sommige gevallen makkelijker is om iets via de app te zeggen. Een slecht cijfer bijvoorbeeld. De drempel om dat op de app te zetten is lager dan het live tegen mij te zeggen. Dat vind ik prima, zo krijg ik het tenminste allemaal te horen.”

    • Carlijn Vis