Recensie

Nieuwe serie Van Erp over gewone mensen is briljant én er ontbreekt iets

Zap

De nieuwe documentaireserie van Michiel van Erp zit weer briljant in elkaar. Toch ontbreekt er iets, ook in de aflevering over Nederlanders en hun huisdieren.

Dierencrematorium in de documentaireserie 'Dit Zijn Wij' (VPRO).

Toen Michiel van Erp een kwart eeuw geleden begon televisiedocumentaires te maken, zag je daarin landgenoten zoals je ze meestal niet op tv zag. De weinig toereikende term ‘gewone mensen’ werd nogal eens gebruikt, in beschouwingen over de serie Lang Leve de… (VARA), gegroepeerd rond de fanfare of de voetbalkantine.

Er zat vaak ook een element in van deadpan humor: de hoofdpersonen werden zeker niet uitgelachen, maar het voelde soms wel als een antropologische studie naar een bizarre stam, waar je best een beetje om mocht gniffelen.

In zijn latere werk trok dit soms ongemakkelijk stemmende aspect bij; de ironische blik bleef, maar het respect nam steeds meer toe, net als de filmische vaardigheid en de steeds toenemende neiging van andere tv-makers om de camera op markante onbekende Nederlanders te richten.

Met Van Erps nieuwe serie Dit Zijn Wij (VPRO) wordt de cirkel min of meer rond gemaakt. Thematisch geordend zien we in elke aflevering een sociaal verschijnsel, dat af en toe extreme kanten blijkt te bevatten: huwelijksrituelen, zwangerschapscultus en in de meest recente aflevering, de omgang met huisdieren.

We zouden er volgens de voice-over zo’n 33 miljoen op na houden, dus gemiddeld twee per Nederlander. Zonder commentaar zoomt Van Erp in op onverwachte excessen, zoals yoga en acupunctuur voor honden met stress of een blessure, een foto van een konijn (‘meneertje Collin’) met een speelgoedwiel als prothese, doggy dates voor honden die niet alleen uitgelaten willen worden, het pr-team van knaagdierenopvang Het Knagertje, de dierenvoedselbank Haaglanden en een castingbureau voor dieren op film en tv.

Rode draad vormt het dierencrematorium Jori te Roosendaal, opgericht door een mevrouw die vindt dat je daar geen diploma’s voor nodig hebt, maar wel het juiste gevoel. In een babywinkel kocht ze paarse dekentjes om het gestorven dier te bedekken bij het opbaren, anders gaat het zo kaal de oven in. Het baasje mag na het afscheid zelf de zwarte knop van de oven indrukken.

Lees ook: Achter de schermen van het dierencrematorium

We horen het verhaal over een konijn dat in zijn laatste uurtjes uitgebreid afscheid mocht nemen van de andere konijnen. Dat vonden ze allemaal heel fijn.

De indruk wordt voorzichtig gewekt dat er nogal wat menselijke eigenschappen op huisdieren geprojecteerd worden. Een man vindt het een beetje intiem om erover te praten, maar hij krijgt meer liefde van zijn twee katten dan van zijn partner. En het voordeel van een papegaai is dat die tegen je praat als je verder alleen bent.

Allemaal goed geobserveerd, die compensatie van huisdieren voor onvermogen in menselijke relaties. Het muzikale leidmotief van deze aflevering is dan ook de lijzige hit Happy Together. Maar ik maak wel bezwaar tegen de titel van de serie. Nee, Michiel van Erp, dit is niet het wij dat bijvoorbeeld Bert Haanstra zo vaak portretteerde, een collectief ervaren Nederlanderschap. Dit zijn mensen die jij en ik grappig vinden, en die Paul de Leeuw graag in zijn publiek zou hebben, om ze aan ons allemaal te laten zien. Moet je eens kijken wat een schatten, dat zoiets bestaat, hè?

Lees ook: Dierenliefde tot na de dood

Er ontbreekt iets in de manier van filmen dat de brug zou kunnen slaan naar de kijker, een minder klinische betrokkenheid. Nu zien we op zich tamelijk briljante vignetten, die langs de rand scheren van de gapende leegte, die al dat gedweep met huisdieren moet opvullen. Dit is amusement, voor een zo breed mogelijk publiek, naar aanleiding van iets dat ik als nogal tragisch ervaar.

    • Hans Beerekamp