Opinie

    • Frits Abrahams

De moord op de Romanovs

Op de tentoonstelling Romanovs & Revolutie in de Amsterdamse Hermitage ligt een dagboekje van Alexandra, de vrouw van tsaar Nicolaas II. Het is opengeslagen op 16 juli 1918, de dag voordat zij met haar gezin door bolsjewieken vermoord werd.

Ze schrijft in goed leesbaar handschrift: „Grey morning. Later lovely sunshine. Baby has a light cold. All went out ½ hour in the morning. Olga & I arranged our medicines.”

Rustige regels. Alexandra had geen idee wat haar die nacht te wachten stond. Na zijn aftreden tijdens de Februari-revolutie was de tsaar onder huisarrest geplaatst. Hij verbleef met zijn gezin in Jekaterinenburg, een stad aan de oostflank van de Oeral.

Omstreeks 2 uur in de nacht werden de zeven Romanovs met vier bedienden naar een kelder geleid, waar een executiepeloton binnentrad en iemand een bevel tot executie voorlas. „Wat? Wat?” vroeg Nicolaas, waarna het vuur werd geopend. Hij, zijn vrouw en zoon sneuvelden als eersten, de vier dochters konden niet zo gemakkelijk worden doodgeschoten omdat de kogels afketsten op de in hun ondergoed verborgen diamanten. Zij werden met steekwapens afgeslacht.

„De moord op de keizerlijke familie ontroert nog altijd”, schreef Michel Krielaars in NRC. En zo is het. Die ontroering ontstaat door het schrijnende contrast tussen het geluk en de ondergang.

In de uren ervoor heb je het keizerlijk echtpaar, hun vier mooie dochters en hun aan hemofilie lijdende zoon op tal van foto’s in gelukkiger omstandigheden gezien. De tsaar tenniste graag, de dochters waren gepassioneerde ruiters. Door de politieke woelingen waren de gezinsleden steeds meer op elkaar aangewezen. Ze moeten angstig zijn geworden door de onzekerheid over hun lot.

Nicolaas was in 1894 getrouwd met Alexandra, zijn grote liefde, de van oorsprong Duitse prinses Alix van Hessen-Darmstadt. In zijn Met twee potten pindakaas naar Moskou beschrijft Karel van het Reve ze zo: „Zelf was Nicolaas II iemand zonder enige ontwikkeling of cultuur, zonder maar het geringste politieke benul of instinct. (…) Hij was een speelbal in de handen van een serie aftandse hovelingen (…), die geen flauw begrip hadden van wat er in Rusland en in de wereld gebeurde. Getrouwd was Nicolaas met een Duitse prinses, een opgewonden dame die de weinige keren dat een redelijk denkbeeld bij hem opkwam dat denkbeeld weer verjoeg door hysterische brieven, waarin ze hem ‘sweety’ en ‘lovey’ noemde.”

Voor de genezing van hun zoon raadpleegden de ouders niet alleen artsen in Petersburg, maar ook allerlei kwakzalvers, onder wie de louche gebedsgenezer Raspoetin, een monnik met hypnotische gaven. Zijn invloed aan het hof werd zo groot dat monarchisten het noodzakelijk vonden hem in december 1916 te vermoorden. Aan welk hof komen we, veel later, ook weer zo’n invloedrijke gebedsgenezer(es) tegen?

Het vermoorden van al die mensen moest zoveel mogelijk verdoezeld worden. Dit was het telegram van de voorzitter van de Sovjet van de Oeralprovincie aan de secretaris N.P. Gorboenov van de Sovjet van Volkscommissarissen over de moord op de Romanovs: „Geeft u door aan Sverdlov [een prominente bolsjewiek] dat het hele gezin hetzelfde lot heeft ondergaan als het hoofd. Officieel is het gezin omgekomen tijdens de evacuatie.”

    • Frits Abrahams