NRC checkt: ‘Verloren continent Zealandia ontdekt’

Talloze media meldden de ontdekking van een nieuw continent, rechts van Australië.

De aanleiding

Een artikel van Nieuw-Zeelandse wetenschappers in het maart/aprilnummer van het geologisch tijdschrift GSA Today. De kop van dat artikel luidt: Zealandia, Earth’s hidden continent. De wetenschappers pleiten daarin voor erkenning van Zealandia, een continent dat voor 94 procent onder water ligt, met Nieuw-Zeeland en Nieuw-Caledonië als bovenzeese gebieden.

Het verhaal werd door media in binnen- en buitenland opgepikt. Bij tv-programma RTL Late Night gaf geoloog Bernd Andeweg van de Vrije Universiteit in Amsterdam tekst en uitleg. Veel koppen spreken over een verloren continent dat nu ontdekt is.

Waar is het op gebaseerd?

De Nieuw-Zeelandse wetenschappers zetten in hun artikel uiteen dat de afgelopen decennia talloze nieuwe gegevens beschikbaar zijn gekomen door onder meer geologisch onderzoek en vooral bathymetrie (het bestuderen van waterdieptes en oceaanbodems) met behulp van satellieten. Daarmee zijn bijvoorbeeld de contouren van het onderzeese continent in beeld gebracht. Ook is duidelijk geworden dat het continent 1.100 meter hoger ligt dan de omringende oceaanbodem, en dat de samenstelling van het bodemgesteente typisch is voor continenten en niet voor oceanen.

Al dit onderzoek heeft in hun ogen duidelijk gemaakt dat rechts van Australië een groot en apart continent ligt, bijna 5 miljoen km2 groot. Het is net iets groter dan het land India. Er is dus geen sprake van een verzameling losse eilandjes en continentale fragmenten, zoals eerder gedacht.

Zealandia maakte ooit deel uit van supercontinent Gondwana, dat 160 miljoen jaar geleden uit elkaar begon te vallen toen Afrika ervan af brak. Ook Antarctica, Zuid-Amerika, India en Australië maakten van dat supercontinent deel uit , maar zijn in de loop der tijd door de platentektoniek uit elkaar gescheurd. Zealandia brak zo’n 80 miljoen jaar geleden van Antarctica af en is daarna, om nog onduidelijke redenen, uitgerekt. Dat heeft de bodem dunner gemaakt, en daarom ligt zo’n groot deel onder water.

En, klopt het?

Geoloog Douwe van Hinsbergen van de Universiteit Utrecht zegt dat hij „met stijgende verbazing” heeft gezien hoe dit wereldnieuws is geworden. Volgens hem is al decennia bekend dat rechts van Australië een apart, grotendeels onderzees continent ligt. „Ik heb nog nooit gelezen dat men denkt dat Zealandia uit allemaal losse blokjes zou bestaan”, schrijft hij in een e-mail.

In zijn ogen is er geologisch gezien niks ontdekt wat niet al bekend was. Wel zetten de Nieuw-Zeelanders in hun artikel als eersten alles over Zealandia op een rij, en zetten ze het continent formeel op de kaart, als geografische definitie. „Dit was nooit zo strak gedefinieerd”, schrijft Van Hinsbergen. Dat is dus wel nieuw.

Ook geoloog Bernd Andeweg van de Vrije Universiteit in Amsterdam zegt dat Zealandia niet „helemaal nieuw te noemen” is. Het is niet nu ontdekt. Voor ingewijden is dit volgens hem „een non-issue”, maar voor veel leken zal het wel nieuw en aansprekend zijn. Hij tilt er niet zo zwaar aan dat media suggereren dat het om een nieuw ontdekt continent gaat. „Het geeft mij de kans om voor een breed publiek uit te leggen hoe dat werkt met platentektoniek, en met continentale of oceanische korst.”

Eerste auteur van het Nieuw-Zeelandse artikel, geoloog Nick Mortimer, schrijft „opgetogen” te zijn met de reacties van de Nederlandse geologen. Zijn doel is om Zealandia geaccepteerd te krijgen, eerst door alle geologen en geografen, en vervolgens door het brede publiek. Hij hoopt de naam Zealandia in de toekomst te zullen aantreffen op wereldkaarten en in atlassen.

Conclusie

Zealandia is niet nu ontdekt. Bovendien spreken nieuwskoppen zichzelf tegen als ze het tegelijkertijd hebben over iets wat verloren is en nu ontdekt. Daarom beoordelen wij deze uitspraak als onwaar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt.

    • Marcel aan de Brugh