Ontcijferde berichten van groot belang in strijd tegen georganiseerde misdaad

De geheimen van duizenden criminelen liggen bij justitie, nu hun beveiligde telefoons zijn gekraakt. Dat kan van grote betekenis zijn, bijvoorbeeld in liquidatieprocessen.

Foto iStock

Het was de heilige graal van de onderwereld: de PGP-telefoon. Een apparaat waarmee berichten konden worden verstuurd zonder dat de politie kon meelezen. Donderdag werd bekend dat miljoenen versleutelde berichten zijn gekraakt die met PGP-telefoons zijn verstuurd. Daarmee zijn dus de geheimen van enkele tienduizenden gebruikers uit het criminele milieu in bezit van justitie en politie. PGP (pretty good privacy) is een protocol waarmee berichten worden versleuteld.

De kraak betreft alleen PGP-telefoons die zijn verkocht door provider Ennetcom uit Nijmegen. Dat bedrijf verkocht circa 40.000 PGP-telefoons aan criminelen. Vorig jaar deed de politie er een inval. Tegelijkertijd zijn twee servers van Ennetcom in Canada in beslag genomen. Nadat een Canadese rechter toestemming gaf de enorme hoeveelheid gegevens te delen met Nederland – het gaat volgens het Openbaar Ministerie (OM) om 7 terabite informatie – was de vraag wat er te vinden was en of het kon worden gelezen.

3,6 miljoen berichten ontcijferd

Donderdag kwam het antwoord: 3,6 miljoen ontcijferde berichten van criminelen die zijn betrokken bij liquidaties, gewapende overvallen, drugshandel en witwassen. Een schatkamer aan informatie voor tientallen onderzoeken naar georganiseerde misdaad tussen 2011 en voorjaar 2016, aldus een woordvoerder van het OM. Denk aan een aantal lopende liquidatie-onderzoeken, maar ook aan grotere drugszaken.

Lees ook: Hoe een lading cocaïne Rinus fataal werd

De gegevens mogen van de Canadese rechter in vier specifieke strafzaken zonder meer worden gebruikt. Als justitie de gegevens wil gebruiken in andere onderzoeken is toestemming nodig van een Nederlandse rechter. Volgens het OM is de informatie in zeker honderd zware zaken bruikbaar – eerste resultaten worden al op korte termijn verwacht. De advocaat van Ennetcom, Inez Weski, zal zich naar verwachting verzetten tegen gebruik in die andere strafzaken. Zij stelt dat het OM op „oneigenlijke manier” toegang kreeg tot de servers in Canada.

Lees ook: Geraakt door zeven kogels, maar Pjotr leeft nog

Op basis van eerder gekraakte PGP-communicatie die NRC inzag, is duidelijk dat het in sommige gevallen om zeer belastende informatie gaat. In het geval van een mislukte liquidatie in Diemen eind 2015 zijn voorbereiding en vlucht na de schietpartij vrijwel op de minuut te reconstrueren op basis van het berichtenverkeer van betrokkenen. In een dossier over drugssmokkel wordt een geliquideerde drugshandelaar bedreigd nadat hij 300 kilo cocaïne kwijtraakte. „Het is keihard bewijsmateriaal waar bijna geen verweer tegen mogelijk is”, stellen advocaten die dit soort dossiers kennen.

Commandostructuur

PGP-telefoons zijn bij uitstek gebruikt door opdrachtgevers van misdrijven die zelf liever geen vuile handen maken. Nu het berichtenverkeer van tienduizenden PGP-telefoons is gekraakt, is het mogelijk dat de commandostructuur van een criminele groepering wordt ontrafeld. Advocaten zeggen, op voorwaarde van anonimiteit, dat dit enorme gevolgen kan hebben voor lopende onderzoeken. „Instructies, betalingsafspraken, evaluatiegesprekken: alles werd via PGP-telefoons gedeeld”, zegt een insider. „Ook als maar een klein deel van die informatie beschikbaar komt, kan dat grote gevolgen hebben voor lopende en nieuwe strafzaken.”

Lees ook: Hij bleek dus al jaren stiekem in de drugs te zitten, een reconstructie over douanier Gerrit G.
    • Jan Meeus