De tijd van soepele overname is voorbij

Overname Akzo Nobel

Unilever wist onlangs een opdringerige opkoper af te wimpelen. Nu is verfgigant AkzoNobel een doelwit. Hoe pakken ze dat aan?

Illustratie Rik van Schagen

Opkopen is het moderne ondernemen. De opkopers kunnen dankzij de ultralage rente en enthousiaste beleggers beschikken over royale én goedkope financiële middelen. Juist omdat geld bijna gratis is, komen ook de heel grote ondernemingen in beeld bij opkopers. Zij kunnen een overnamebod op een bedrijf lanceren met een vette premie bovenop de beurskoers van 30, 40 procent of meer.

En wat doe je als verf- en chemiegigant AkzoNobel (14,2 miljard euro omzet, 45.600 werknemers) tegen een bod van de Amerikaanse concurrent PPG? Hoe reageer je als voedings-en zeepbedrijf Unilever op een bod van Kraft Heinz? Hoe kies je positie als PostNL wanneer je Belgische concurrent Bpost tot tweemaal toe een overname wil? Wat doe je als halfgeleiderproducent NXP in Eindhoven als de Amerikaanse concurrent Qualcomm zich meldt met een bod à 43 miljard euro?

NXP koos voor het Qualcomm-bod. De drie andere wezen een overname resoluut af. Je kunt er ook nog een vijfde bedrijf aan toevoegen: de Telegraaf Media Groep. Maar de strijd om TMG gaat tussen de Nederlandse media-ondernemer John de Mol en de Nederlands-Vlaamse combinatie van de familie Van Puijenbroek en uitgever Mediahuis, tevens eigenaar van NRC Media.

Nederland is al veel langer een plek om te winkelen

De reeks van geslaagde en afgewimpelde overnames suggereert voor sommigen dat buitenlandse investeerders Nederland hebben ‘ontdekt’ als een nieuw werkterrein. Maakt u zich geen zorgen: Nederland is om verschillende redenen al decennialang een land waar buitenlandse ondernemingen graag komen ‘winkelen’.

Daar zijn economische argumenten voor: Nederland heeft een ruim aanbod van goedgeleide, profijtelijke bedrijven. Er zijn logistieke argumenten: Nederland is vanuit Rotterdam en Schiphol een uitvalbasis voor Europa. En er is een politiek argument: Nederland is wars van regels die buitenlandse overnames belemmeren. Zo kwamen bijvoorbeeld energiebedrijven als Nuon en Essent, Olvarit-producent Numico, KLM, Hema en cyberbeveiligingsfirma Fox-IT in buitenlandse handen.

Zo gaat het niet meer

Maar zoals het tot voor kort ging met buitenlandse overnames, namelijk soepel en doelmatig, zo gaat het nu niet meer. Kijk naar de strategie waarmee Unilever een week of drie geleden het lucratieve overnamebod van Kraft Heinz afwees. En wat vervolgens gebeurde. Unilever en bestuursvoorzitter Paul Polman maakten meteen duidelijk dat zij niets voelden voor een overname. Een van de financiers van Kraft Heinz, de Amerikaanse superbelegger Warren Buffet, staat zich erop voor dat hij alleen vriendschappelijke overnames doet. De woorden van Polman schrokken de opkopers af, die juist graag vooraf overeenstemming wilden hebben.

Maar Polman wist niet alleen de opkopers af te schrikken, Unilever organiseerde ook handig steun vanuit de politiek, de vakbonden én verschillende grote beleggers. Daarbij zette Unilever zijn prominente positie als duurzame onderneming die een langetermijnbeleid voorstaat tegenover het ruwe kostensanerende aandeelhouderskapitalisme van Kraft Heinz.

Dat sloeg aan bij Nederlandse politici. CDA-lijsttrekker Sybrand Buma pleitte in NRC voor bescherming van vitale ondernemingen. Minister Jeroen Dijsselbloem (Financiën, PvdA) veroordeelde op de radio het hyenakapitalisme. Deze week pleitte hij voor een wet om buitenlandse overnames te toetsen, zoals de VS kennen. Economisch nationalisme? Nederland is om.

AkzoNobel leende donderdag, toen zij het bod van PPG afwees, de argumenten van Unilever. AkzoNobel wees op zijn rol in de samenleving, op het onderzoek dat zij doet, op haar bijdragen aan de samenleving als geheel. Maar AkzoNobel, dat een serie van ingrijpende reorganisaties achter de rug heeft, weet ook dat een beursgenoteerde onderneming zich moet bewijzen. Het vertrouwen van beleggers in het team van topman Ton Büchner is op korte termijn een steun in de rug.

Die steun is alleen blijvend als Akzo Nobel zwak presterende en kwetsbare activiteiten saneert of afstoot. Unilever kondigde daags na de afgewimpelde overname een rigoureuze analyse aan om beleggers sneller te laten delen in winstverbetering. AkzoNobel neemt vergelijkbare stappen. De divisie speciale chemicaliën is nu in de verkoop.

Ook dat is modern ondernemen. De baas kan opkopers de deur wijzen, maar beleggers zijn alleen ‘loyaal’ als het huis op orde komt.

    • Menno Tamminga