Recensie

De plaat met de banaan is vijftig

‘Peel slowly and see’

Zondag is het een halve eeuw geleden dat verscheen.

De ‘plaat met de banaan’ wordt 50. Zondag 12 maart is het precies een halve eeuw geleden dat The Velvet Underground & Nico verscheen, het grensverleggende debuutalbum van de groep van Lou Reed, John Cale, Sterling Morrisson en Maureen ‘Mo’ Tucker. Zangeres, fotomodel en filmactrice Nico (de Duitse Christa Päffgen) behoorde tot het gevolg van pop art-kunstenaar Andy Warhol, die nadrukkelijk op het album vermeld staat als producer. Zijn zeefdruk van een vlekkerig afgedrukte banaan werd een van de meest herkenbare hoesontwerpen uit de pophistorie. ‘Peel slowly and see’, stond er naast de sticker van de bananenschil.

Warhol was alleen in naam de producent van de band, die hij tot zijn hofhouding had toegelaten om ‘noise’ te maken bij evenementen als zijn Exploding Plastic Inevitable. Warhols grootste verdienste was dat hij de band met rust liet bij het creëren van een plaat die geen concessies deed aan de commerciële eisen van de tijd. Bassist en violist John Cale kwam uit de avant-gardehoek; zanger en gitarist Lou Reed vertaalde zijn literaire aspiraties in duistere poëzie. Songs als Heroin, I’m Waiting for the Man en Venus in Furs beschreven een New Yorkse schaduwwereld waarin druggebruik en sadomasochisme als de gewoonste zaken van de wereld werden afgeschilderd. In The Black Angel’s Death Song piepte en schuurde Cale’s viola achter een tekst van willekeurig aan elkaar gesnoerde woorden, afgewisseld met overstuurde sisgeluiden. Femme Fatale, I’ll Be Your Mirror en All Tomorrow’s Parties waren mysterieuze verkenningen van de met zilverpapier beklede binnenwereld van Warhols Factory. Lou Reeds teksten werden met Teutoonse statigheid gezongen door ijskoningin Nico.

Terwijl The Beatles werkten aan hun psychedelische Sgt Pepper’s Lonely Hearts Club Band, moest Lou Reed niks hebben van de hippie-ideeën die tot de ‘Summer of Love’ van 1967 zouden leiden. The Velvet Underground stelde zich nadrukkelijk op als buitenstaanders. Het album flopte en werd pas vele jaren later erkend als een artistieke mijlpaal in de pophistorie. Brian Eno die stelde dat er weliswaar maar 30.000 exemplaren verkocht waren, maar dat iedereen die het had gekocht geïnspireerd werd om zelf een band te beginnen. The Velvet Underground & Nico eindigt overal en altijd hoog in lijsten van de meest invloedrijke albums aller tijden. „Zonder deze plaat geen Bowie, Roxy Music, Jesus & Mary Chain en ontelbare anderen,” schreef The Observer in 2006.

Aanstaande zondag 12 maart, precies vijftig jaar nadat de eerste bananenstickers konden worden afgepeld, organiseert Het Patronaat in Haarlem een avond waar het hele album door (overwegend) Nederlandse artiesten wordt uitgevoerd. Muziekjournalist Peter Bruyn presenteert daar zijn boek The Velvet Underground & Nico: De plaat die rock volwassen maakte. „De moeder van alle rockplaten,” noemt Bruyn het album dat hij in 300 pagina’s uiteen pluist, geholpen door de vele betrokkenen die hij interviewde.

    • Jan Vollaard