Effect Wilders’ schaarste lijkt uitgewerkt en verschuiving naar links

De Haagse Stemming Over 6 dagen zijn er Tweede Kamerverkiezingen. De Haagse Stemming houdt je elke ochtend op de hoogte van de campagne. Wie zich inschrijft voor de nieuwsbrief, ontvangt deze nog vroeger.

Aandacht komt Wilders normaal gesproken niet tekort, maar zelfs dat lijkt hij te verliezen en trouwe kiezers twijfelen. Buitenlandse media kunnen voorlopig nog geen genoeg van hem krijgen, maar storten zich ook op Klaver, die vanavond zijn grootste ‘meetup’ houdt. De ‘morele crisis’ valt wel mee. Rutte is niet voor ‘voltooid leven’ wet. En kiezers in het buitenland horen vanochtend of zij respijt krijgen.

UITGEWERKT: Een zeldzaam campagnemoment van Geert Wilders, gisteren in Breda. Geen letter vanochtend in De Telegraaf en AD, geen aandacht gisteravond in RTL Nieuws, zelfs niet op GeenStijl. Het effect van de schaarste die Wilders bewust gecreëerd heeft deze campagne, lijkt uitgewerkt te zijn. De VVD is de PVV gepasseerd in de Peilingwijzer. Zijn vaste aanhang is trouw, maar in Breda bleken ook mensen die sinds de oprichting PVV stemmen te twijfelen door zijn afwezigheid in de debatten.

Droste-effect: De voornaamste aandacht die Wilders krijgt, komt van over de grens. Buitenlandse media hebben vele Nederlandse verkiezingen laten passeren, maar na Brexit en Trump, en in aanloop naar Franse en Duitse verkiezingen, is de aandacht immens. Vooral voor Wilders, die gretiger op buitenlandse dan binnenlandse interviewverzoeken ingaat, ook al kunnen die weinig betekenen voor zijn opkomst. Maar ook voor partijen als D66 en GroenLinks die volgens Duncan Robinson van de FT, “proberen vast te houden aan het klassieke beeld van Nederland”.

Schoonheid: Ook politiek columnist Tom-Jan Meeus ziet in de ‘subthema’s’ van deze campagne - Klaver, Pechtold en Buma - de schoonheid van onze democratie. Drie kandidaat-winnaars die laten zien dat veruit de meeste Nederlanders opbouwend willen blijven - in plaats van boosheid verspreiden.

TEAM JESSE: Die Klaver houdt vandaag zijn grootste campagnebijeenkomst. 5.000 mensen komen naar hem luisteren in Amsterdam, 14.000 deden dat al elders. Welke Nederlandse politicus krijgt zo’n moderne, Amerikaanse campagne voor elkaar? Philip de Witt Wijnen schrijft over de mensen achter Klaver, in het bijzonder over zijn nu onopvallende, maar eerder controversiële campagnemanager Wijnand Duyvendak, die in 2008 moest aftreden om een rel uit zijn verleden.

RESPECTVOL: Hoe erg is die ‘morele crisis’ nou eigenlijk waar Buma de hele tijd verontwaardigd over is? Dat zal iedereen verschillend ervaren, maar de cijfers wijzen er niet op. Vandaag maakt het CBS bekend dat het aantal mensen dat zich respectloos behandeld voelt afgelopen jaar is afgenomen, net als de jaren daarvoor overigens. Was in 2008 (met het CDA aan de macht) nog 25 procent de dupe van respectloos gedrag op straat, in 2016 is dit gedaald naar 21 procent. Ook opvallend: jongeren hebben er meer last van dan ouderen.

Lees de NRC Programmawijzer, een overzicht van de verkiezings­programma’s. Met een handig filter lees je alleen over de partijen en onderwerpen die je het meest interesseren.

DONATIES: Gisteren publiceerde het ministerie van Binnenlandse Zaken een overzicht van donaties aan politieke partijen de afgelopen jaren. Giften van meer dan 4.500 euro moeten openbaar gemaakt worden en in dit verkiezingsjaar moet dat extra vroeg. 50Plus blijkt de grootste suikeroom te hebben. De Haagse vastgoedondernemer Chris Thünnessen schonk sinds 2015 via zijn bedrijf Metterwoon een bedrag van 350.000 euro aan de huidige eenmansfractie van Krol. De PVV moet het voor de financiën nog altijd van Amerikaanse giften hebben, maar zijn voornaamste donateur David Horowitz, schonk in 2016 veel minder dan eerdere jaren, zoals hij mij al vertelde toen ik hem eind vorig jaar interviewde.

De Stemtrein. Foto David van Dam

WAT WIJ LEZEN:

Liberaal?: Van Rutte hoeft die wetgeving ‘voltooid leven’ helemaal niet. In het Nederlands Dagblad vertelt hij er aanvankelijk tegen te zijn geweest en nog te twijfelen. “Bij dit soort grote onderwerpen volg ik de lijn: bij twijfel niet doen.” Terwijl in het VVD-verkiezingsprogramma hier wel voor pleit en de VVD in de Kamer zelfs zei, net als Pechtold laatst, eigenlijk zelfs geen leeftijdsgrens te willen. Vertraging lijkt zijn tactiek. “Het is geen doel op zichzelf dat dit in de komende kabinetsperiode geregeld moet worden,” aldus Rutte.

Linksaf: De opvallendste comeback van deze verkiezingen is niet die van een specifieke politicus, maar die van de overheid zelf, constateert economieverslaggever Marike Stellinga.Vrijwel alle partijen zijn sociaal-economisch naar links opgeschoven. Ze willen méér overheid op de arbeidsmarkt, de semi-overheid, de bescherming van het eigen bedrijfsleven en de sociale zekerheid.

Rechtsaf: Een detail uit de verkiezingsprogramma’s en doorrekeningen dat ik nog niet kende: CDA haalt de VVD ook rechts in op belastingen. De hoge inkomens “zijn bij CDA beter af dan bij VVD”, zegt Kamerlid Pieter Omtzigt in het FD. Wie vijf keer modaal verdient gaat er bij het CDA 1,1% op vooruit, tegen 0,8 bij de VVD.

WAT WIJ VERSPREIDEN: Wilders weigert met NRC te praten, maar wie is hij en wil hij wel regeren? Aan de hand van twaalf vragen probeer ik uit te leggen hoe een van de meest ervaren politici van Nederland functioneert. En voor de buitenlandse pers en alle andere internationaal geïnteresseerden is er ook een Engelstalige versie van dat artikel: Geert Wilders, the Dutch populist who could win but not rule. Meer vragen? Stel ze per mail.

WAT WIJ VOLGEN:

Rechtzaak: Om tien uur vanochtend doet de rechtbank in Den Haag uitspraak in een kort geding dat is aangespannen door Nederlanders in het buitenland die vanwege vertraging van hun stembiljetten langer de tijd willen krijgen om hun stem uit te brengen. Het enthousiasme onder expats is groot.

Campagne: Wilders is gasthoofdredacteur bij WNL, Pechtold zit bij Radio 1, RTL, BNR en Late Night. Kuzu en Segers bij Pauw & Jinek. Het ND organiseert een christelijk debat met Buma, Segers en Van der Staaij. En dus ‘de grote Jesse show’.

QUOTE VAN DE DAG

“Pas wel op met cola dat je niet hardop gaat boeren.”

Oud CU-leider Arie Slob adviseert in het AD vermoeide lijsttrekkers matig te zijn met alcohol, maar veel koffie en cola te drinken tijdens de campagne.

    • Emilie van Outeren