Ook de premier doet het: stemmen op een vrouw

Internationale Vrouwendag In 2012 gaven bijna 1 miljoen kiezers een voorkeursstem aan een vrouw. Of dat helpt? Nauwelijks eenderde van de Kamerkandidaten is vrouw.

Partij voor de Dieren viert op haar poster de invoering van het passief vrouwenkiesrecht, een eeuw terug. Illustratie Joost Veerkamp

VVD-lijsttrekker Mark Rutte doet het ook. „Ik stem altijd op een vrouw”, liet hij nrc.next zeven jaar geleden weten. „Gewoon een vrouw die ik goed vind”, aldus de premier. Hij is niet de enige.

Een deel van de kiezers stemt traditioneel op een vrouw. Als statement, maar ook om het percentage vrouwen in de Kamer te vergroten. In 2012 stemde twintig procent van de kiezers niet op de lijsttrekker en van hen stemde driekwart op een vrouw: bijna een miljoen kiezers die een voorkeursstem uitbrachten op een vrouw.

Veel haalt het echter niet uit. Op dit moment zijn er 58 vrouwen onder de 150 Kamerleden, een percentage van 38,6. Dat was bovendien wel eens hoger: in 2010 had de Kamer 42,7 procent vrouwen. Ook de kandidatenlijsten tonen dit jaar weinig verandering: van de 1.114 kandidaten die kans maken in de Kamer te komen, zijn er 393 vrouw (35,3 procent). In 2010 kwamen twee vrouwen met voorkeursstemmen in de Kamer (Pia Dijkstra voor D66 en Sabine Uitslag voor het CDA), maar gezien het relatief hoge aantal mensen dat specifiek op een vrouw stemt is dat een mager resultaat.

Terwijl: het kan beter. „Ik zeg het al jaren als provocatie tegen vrouwen op kiezersbijeenkomsten: jullie pakken het helemaal verkeerd aan”, zegt hoogleraar kiezersonderzoek Joop van Holsteyn van de Universiteit Leiden. „Als je met je stem echt verschil wil maken moet je juist níet op de eerste vrouw op de lijst stemmen.”

Volgens Van Holsteyn kunnen voorkeursstemmen de Kamer wel degelijk van samenstelling doen veranderen. „Je hebt vaak maar 15.000 stemmen nodig. Dat moet toch te doen zijn.” Verreweg het grootste deel van de voorkeursstemmen ging echter naar kandidaten die hoog op de lijst staan en toch wel in de Kamer zouden zijn gekomen.

Begin februari ging de site stemopeenvrouw.com online die dat probeert te veranderen. De oproep: stem nou eens niet op de eerste vrouw, maar kies juist een kandidate die volgens de laatste peiling nét niet in de Kamer zou komen. Als voldoende kiezers op dezelfde vrouwelijke kandidaat stemmen, vervangt deze zo een hoger geplaatste mannelijke kandidaat.

De site bereikte volgens bedenker Devika Partiman afgelopen maand al een paar honderdduizend mensen en met een gerichte campagne proberen ze een miljoen te halen. „Als de helft van die mensen mee zou doen, zouden we al zeven meer vrouwen in de Kamer krijgen.”

Peilingen zijn onbetrouwbaar

Van Holsteyn heeft echter zijn twijfels. „De peilingen zijn te onbetrouwbaar om er één voorkeurskandidaat van af te laten hangen. Als je met z’n allen je voorkeursstem op zo’n peiling baseert heeft het alsnog geen effect.” Ook andere strategieën die de site bespreekt, zoals het verdelen van stemmen over alle vrouwelijke kandidaten of op een willekeurige vrouw stemmen zijn volgens hem weinig effectief. „Het belangrijkste blijft coördinatie. Je moet concreet zijn. Bijvoorbeeld: we stemmen allemaal op de laatste vrouw op de lijst. Of bepaal per partij op welke vrouw je met z’n allen gaat stemmen. Dan kun je echt iets uithalen.”

    • Clara van de Wiel