‘Ik snap waarom Trump won’

De Britse regisseur Andrea Arnold maakte de lyrische roadmovie American Honey over de ‘vergeten’ jongeren van de VS. „Vanaf welk punt ben je een bedrieger?”

In American Honey laat de 18-jarige Star (Sasha Lane) zich verleiden om mee te gaan met een ‘mag crew’.

‘Magazine crews’ heten de groepen jongeren die in busjes door de Verenigde Staten trekken en van deur tot deur abonnementen op tijdschriften proberen te slijten. Vaak zijn het jongeren die weinig andere opties hebben. De Britse regisseur Andrea Arnold (Fish Tank, Wuthering Heights) las een verhaal over ‘mag crews’ in The New York Times en dacht meteen: daar zou ik een film over kunnen maken.

Het verhaal in de krant was vooral een aanklacht tegen misstanden bij de ‘mag crews’ – geweld tegen jongeren, uitbuiting, drugsgebruik. Maar Arnold schetst in haar film American Honey een veelzijdiger beeld van het bestaan van deze jongeren, bungelend aan de onderkant van de samenleving.

Andrea Arnold: „Toen ik me erin verdiepte, hoorde ik verhalen die uiteenliepen van echt heel verschrikkelijk naar heel mooi. Er waren ook jonge mensen die zich geweldig vermaakt hadden door met leeftijdsgenoten door het land te reizen. In de film probeer ik het juiste midden te vinden, zonder dat ik de indruk wil wekken dat er geen problemen zouden zijn en dat dit een gemakkelijk leven zou zijn.

„Vaak zijn het jongeren die uit een onmogelijke situatie thuis komen, en in een ‘mag crew’ hun eigen, nieuwe familie hebben gecreëerd, al is dat vaak een nogal gecompliceerde en rommelige familie. Dat vind ik heel schrijnend en ontroerend.”

Lees ook de recensie: Dansend door een troosteloze wereld

Geïndividualiseerde wereld

In American Honey laat de 18-jarige Star (nieuwkomer Sasha Lane) zich verleiden om mee te gaan met een ‘mag crew’ door de oudere Jake (Shia LaBeouf). Tussen Jake en Star ontstaat broeierige spanning, maar Jake zit ook stevig onder de plak bij Krystal (Riley Keough), de manager van de ‘crew’.

Die situatie van twee vrouwen – een jonge vrouw en een wat oudere autoriteitsfiguur – die strijden om een man, heeft veel weg van het uitgangspunt in Arnolds eerdere film Fish Tank. Arnold: „Dat was me zelf nog niet opgevallen. Ik heb geen idee waar dat vandaan komt. Of eigenlijk weet ik dat wel, maar daar zeg ik niks over.”

Hoewel de jongeren tot op zekere hoogte hun eigen familie scheppen, zijn ze door hun werk als verkopers ook verweven met de markt en de samenleving. De ruimte voor jonge mensen om écht een eigen wereld te creëren, lijkt steeds kleiner te zijn geworden. „Ze zijn gevormd door de geïndividualiseerde wereld waarin ze zijn opgegroeid. Hierin is het bijna onmogelijk om echte banden te smeden met andere mensen. Je kunt bijna niet weten of er andere mensen zijn die zich net zo voelen zoals jij.

„Dat is de richting waarin het kapitalisme zich heeft ontwikkeld: iedereen zit in zijn eigen bubbel. Daar komen ook nog alle reclame en advertenties bij. Zeker in de VS is reclame overal. Daar valt niet aan te ontsnappen.”

Gelikte praatjesmaker

Shia LaBeouf is als Jake een enigszins Donald Trump-achtige figuur: een gelikte praatjesmaker die in staat is alles te verkopen. Waar eindigt handel drijven en waar begint regelrechte manipulatie? „Dat is een vraag die me interesseert. Vanaf welk punt ben je eigenlijk een bedrieger, die een ander iets aansmeert wat die persoon helemaal niet nodig heeft en ook niet wil? Iedereen is tegenwoordig voortdurend bezig om een mooiere versie van zichzelf te verkopen. Jake is daar een representant van.

„De jongeren in de film belichamen de toekomst van Amerika. Maar een groot deel van hen leeft in armoede, zonder enige hoop op werk in de dorpen en steden waar ze vandaan komen. In veel van die steden zijn de fabrieken dichtgegaan, de mijnen gesloten. De enige banen die overblijven, zijn bij ketens van fastfoodrestaurants of bij supermarkten. Maar met zo’n baan is het moeilijk om het gevoel te hebben dat je een zinvol leven leidt. De vraag is hoe we ervoor kunnen zorgen dat mensen weer nuttig en betekenisvol werk kunnen vinden, waar ze eigenwaarde aan kunnen ontlenen.”

Trump had het tijdens zijn verkiezingscampagne over de ‘forgotten people’ van de VS en in zekere zin gaat American Honey ook over die vergeten groep. Arnold: „Laat ik het zo zeggen: ik was niet verbaasd door de overwinning van Trump. Als je alleen praat met hoger opgeleiden in de grote steden, dan is Trumps overwinning misschien een shock. Maar ik heb heel veel mensen gesproken buiten de grote steden, die allemaal van plan waren om op Trump te stemmen.”

Dans is sleutel tot geluk

American Honey is ook een lyrische film, mede omdat er – zoals in alle films van Andrea Arnold – veel in wordt gedanst, vaak op aanstekelijke hiphop. Arnold had zelf een carrière als danseres, voor ze begon met films regisseren. „Ik dans elke dag. We moeten als mensen bewegen, vrij zijn in ons lichaam. Voor de jongeren in de film is dat een essentiële behoefte. Het is een manier om je emoties uit te drukken, wat die emoties ook zijn. Maar het is ook een manier om een gevoel kwijt te raken. Als de jongeren terugkwamen in het busje na een hele dag verkopen, met veel afwijzingen, zetten ze altijd meteen muziek op.”

De favoriete muziek van de jongeren in de film is hiphop, ook favoriet bij de regisseur. „Mensen zijn daar soms verbaasd over, omdat ik niet meer zo jong ben. Laatst zat ik in een taxi mee te zingen met een nummer van Drake. De taxichauffeur was verbijsterd dat ik die muziek kende. Maar ik hou van alle muziek waar ik op kan dansen.

„Dans is echt de sleutel tot geluk. Zingen en dansen zijn de meest natuurlijke expressiemiddelen van de mens. Ik vind het ongelooflijk triest als mensen tegen me zeggen dat ze niet van dansen houden, of dat ze niet durven dansen als er mensen naar hen kijken. We zouden een minister moeten hebben die ervoor zorgt dat het hele land danst. Ik kan me niet voorstellen dat ik ooit een film zal maken waarin niet wordt gedanst.”

    • Peter de Bruijn