Het doet gewoon ontzettend veel pijn

Documentaire „Een vrouw moet al blij zijn met één van de twee: orgasmes of geen pijn.” Anne van Campenhout onderzoekt waarom penetratie bij seks zo belangrijk, maar voor veel vrouwen te pijnlijk is.

Anne van Campenhout op een still uit de documentaire My fucking problem.

De eerste keer penetratieseks deed voor Anne van Campenhout (27) veel pijn. Het zal wel bij het begin horen, dacht de toen 17-jarige. Maar drie maanden en een aantal pogingen later voelde het alsof haar vriendje „een cactus naar binnen duwde”. Penetratie lukte niet meer, zelfs een wattenstaafje kreeg ze niet in haar vagina.

Tien jaar later kan Van Campenhout nog steeds geen penetratieseks hebben zonder „door een hel te gaan”, vertelt ze. In de BNN-documentaire My Fucking Problem, woensdagavond te zien op NPO3, gaat ze op zoek naar wat er mis is met haar vagina en waarom penetratie zo belangrijk is.

In Nederland heeft 20 procent van de vrouwen tussen de 15 en 71 jaar weleens pijn bij de geslachtsgemeenschap, blijkt uit onderzoek van kenniscentrum seksualiteit Rutgers uit 2012. Van hen heeft 4,9 procent regelmatig tot vaak pijn, bij vrouwen onder de 25 jaar is dat percentage 11 procent.

De verzamelnaam voor pijn bij de geslachtsgemeenschap is dyspareunie. De oorzaken zijn divers – van seksuele trauma’s tot huidziektes – maar uit een grootschalig onderzoek onder Britse vrouwen bleek dat vaginale droogte ten gevolge van verlaagde of afwezige seksuele opwinding bijna altijd een belangrijke rol speelt. Als er geen oorzaak voor de pijn gevonden kan worden, krijgt het de klinische naam vulvodynie.

Het wordt pas een probleem als vrouwen door neukdwang gemeenschap blijven proberen ondanks dat het pijn doet.

Bij sommige vrouwen leidt de pijn tot vaginisme. In Nederland heeft 4,7 procent van de vrouwen deze aandoening. De bekkenbodemspieren spannen zich dan zo sterk aan dat zelf het inbrengen van een tampon pijn doet. Vrouwen kunnen ook vaginistisch zijn zonder ooit seksuele penetratie of pijn te hebben gehad. Ze hebben hun fobie voor penetratie ontwikkeld doordat ze bijvoorbeeld als kind heftige pornografische beelden hebben gezien, maar meestal is er geen duidelijke aanwijzing voor deze fobie.

Volgens huisarts en seksuoloog Peter Leusink is het ook niet nodig om de oorzaak, als die er is, te kennen om vaginisme te genezen.

„Er heeft zich een irrationele angst ontwikkeld waardoor de spieren verkrampen: een kip-of-ei-kwestie. Het is een psychische én fysieke aandoening.”

Een behandeling bestaat bijvoorbeeld uit een intensief programma van een tot twee weken bij een seksuoloog in het ziekenhuis waarbij vrouwen lichamelijke oefeningen doen én psychische begeleiding krijgen. Leusink:

„Van de vrouwen die deze behandeling volgt, kan 90 procent daarna iets naar binnen brengen. Al betekent dat niet per se dat ze daarna met plezier neuken. Maar het is een eerste stap.”

Bekijk hieronder de trailer van My fucking problem:

Zonder drang geen probleem

De opmerking dat zowat elke vrouw succesvol kan worden behandeld, doet documentairemaker Van Campenhout pijn. Het maakt haar ook boos. Want bij haar lukt het na tien jaar behandelingen nog niet. Inmiddels hebben meer artsen dan minnaars aan haar vagina gezeten.

Ze was bij de huisarts, gynaecoloog, bekkenbodemfysiotherapeut, seksuoloog en nog een seksuoloog. Ze heeft acupunctuur geprobeerd, haar rug laten kraken, strenge diëten gevolgd, haar ziel binnenstebuiten gekeerd. Allemaal tevergeefs.

Op een bepaald moment in de documentaire vraagt ze zich af waarom penetreren eigenlijk zo belangrijk is. Zonder die penetratiedrang had zij helemaal geen probleem gehad. Ze heeft een leuke vriend, een goede baan, fijn seksleven, leuke vrienden, ze kan klaarkomen. Het enige wat ze niet kan, is neuken. En toch lijkt dat zo belangrijk.

Ze is heus niet de enige, zegt ze.

„Ik heb vaginistische vrouwen ontmoet die ervan overtuigd waren dat ze nooit een man zouden vinden. Als je niet kan neuken, ben je nutteloos, zeiden ze.”

Op internetfora heerst dezelfde ongezouten mening: seks is penetratie, en wie dat niet kan „geven” is geen vrouw. Zelfs haar lieve vriend geeft op een bepaald moment in de documentaire toe dat zonder penetratie hun seksleven na zes jaar verkering niet ultiem is.

Logisch gevolg op masturberen

Dat bij seks de nadruk vaak op penetratie ligt, bewijst ook een recent Amerikaans onderzoek naar de zogenoemde orgasmekloof. 95 procent van de heteroseksuele mannen krijgt een orgasme tijdens het vrijen, tegenover 65 procent van de heteroseksuele vrouwen. Terwijl 86 procent van de lesbische vrouwen wel gewoonlijk klaarkomt. Vrouwen zouden vaker kunnen klaarkomen, stelt het onderzoek, als de nadruk meer ligt op orale of manuele stimulatie. In ieder geval als er meer aandacht is voor de clitoris, blijkt uit soortgelijk onderzoek van het AMC.

Van Campenhout: „Het scheve denken zit diep verankerd. Stel je voor dat een man niet kan klaarkomen óf pijn heeft tijdens het neuken. Volgens mij zou iedereen na één of twee keer zeggen: ga even langs de dokter. Terwijl een vrouw al blij moet zijn dat ze één van de twee heeft: orgasmes of geen pijn.”

Ze vermoedt dat haar penetratiedrang gedeeltelijk veroorzaakt is door de pornobeelden die ze als tiener weleens zag. Daar is penetratie toch de grande act. Ook in de meeste films gaan het mannelijk en vrouwelijk hoofdpersonage soepeltjes en direct over tot penetratie. Van Campenhout:

„Alleen dát beeld van seks is er vanaf mijn twaalfde ingepeperd. Toen ik begon met vrijen, deed ik iets na in plaats van dat ik op zoek ging naar wat lekker was.”

Volgens seksuoloog Leusink is penetratie ook zo belangrijk in onze cultuur omdat het voor mannen een logisch vervolg op masturberen is, de vagina vervangt de hand. En te verklaren vanuit de voortplantingsgedachte. De uitspraak van Freud begin vorige eeuw dat voor vrouwen alleen het vaginale orgasme een waardige en volwassenen optie is, heeft ook de nodige invloed gehad.

We moeten neuken zelf niet tot het probleem maken, waarschuwt Leusink. „Dat kan voor beide partijen ook leuk zijn. Het wordt pas een probleem als vrouwen door neukdwang gemeenschap blijven proberen ondanks dat het pijn doet, omdat ze zich anders geen volwaardige vrouw voelen of bang zijn dat hun partner hen verlaat.” Hij raadt vrouwen aan bij pijn of verkramping te stoppen met proberen te penetreren en op tijd hulp in te schakelen. Tenzij het seksleven zonder penetratie bevredigend is voor beide partners.

Lust is iets wat je krijgt als je vrij bent, maar ik ben nooit vrij.

‘Doorgaan tot je toch wel opgeeft’

In haar documentaire bezoekt Van Campenhout twee vrouwen die gewoon gestopt zijn met proberen. Een stel van eind twintig heeft zo ook een goed seksleven. Er blijft genoeg over, zeggen ze trots. Een vrouw in de vijftig vertikt het na tientallen therapieën – en zelfs een ouderwetse operatie waarbij ze het weefsel in haar vagina weghaalden met de gedachte dat dit pijn zou verhelpen – om ooit nog gepenetreerd te worden.

Door hen overweegt ook Van Campenhout even om haar strijd op te geven. Als ze voor de camera vertelt dat ze toch doorzet, zegt de oudere vrouw verbitterd: „Dan moet je net zo lang doorgaan tot je de hoop toch wel opgeeft”.

Dat heeft ze nog steeds niet gedaan. Maar haar seksualiteit voelt intussen zwaar aan: opwinding gaat altijd samen met verdriet.

„Lust is iets wat je krijgt als je vrij bent, maar ik ben nooit vrij.”

My Fucking Problem wordt woensdagavond om 20:30 uur uitgezonden op NPO3.
    • Daan Borrel