De Afro-Amerikaanse Katherine Johnson (Taraji P. Henson) kon beter rekenen dan de vroegste IBM-computers.

Goed genoeg voor NASA, niet voor de ‘blanke’ wc

Hidden Figures

De actrices van ‘Hidden Figures’ waren zelf eerst ook verbaasd over de geschiedenis achter de film. „We wisten niet dat vrouwen – blank of zwart – een rol speelden tijdens de race naar de maan.”

Katherine Johnson (98) kreeg een daverend applaus toen de actrices van Hidden Figures vorige maand haar rolstoel het Oscarpodium opreden. Tijdens de Awardceremonie was een moment vrijgemaakt om de wiskundige wier leven centraal staat in hun film te eren. Een paar dagen later maakte Lego bekend dat er een ‘Women of NASA’-serie komt met poppetjes van toonaangevende vrouwen in de Amerikaanse ruimtevaart, onder wie Johnson.

Hidden Figures gaat over de essentiële bijdragen van Afro-Amerikaanse vrouwen als Johnson (Taraji P. Henson), Dorothy Vaughan (Octavia Spencer) en Mary Jackson (Janelle Monáe) aan het plan van NASA om een Amerikaanse ruimtevaarder in een baan om de aarde te brengen. En dat in een tijd dat de wc’s nog naar kleur gescheiden waren. De film was een enorm succes in Amerika en komt deze week uit in Nederland.

De ‘menselijke computer’ Johnson kon beter rekenen dan de vroegste IBM-computers. Ze was een van de eerste zwarte, vrouwelijke wetenschappers die serieus werd genomen. Samen met collega’s slechtte ze rustig maar vastbesloten raciale barrières.

De oude dame blijft zelf kalm onder alle (late) lof. Toen tv-zender NBC haar vroeg wat ze er van vond om een ‘internationale sensatie’ te zijn, reageerde ze met een wedervraag: „Waarom? Ik heb toch geen bank beroofd?”

Lees ook de recensie: Hidden Figures is een onvervalste crowdpleaser

Uit de geschiedenis gepoetst

Actrice Henson (46) denkt te weten waarom Hidden Figures aanslaat. Het is een brok geschiedenis waar schoolkinderen zich helemaal niet van bewust waren, totdat het gelijknamige boek van Margot Lee Shetterly en de film van Theodore Melfi uitkwamen. „We wisten niet dat vrouwen – blank of zwart – een rol speelden tijdens de race naar de maan”, zegt de actrice tijdens een groepsgesprek met journalisten. „Ik werd eerst kwaad. Uit de geschiedenis weggepoetst! Hoe kan dat? Maar ik denk nu dat het niet met opzet was. Zo was die tijd.”

De reden dat gekleurde vrouwen in de militaire wereld veel eerder integreerden dan in de rest van de VS was een decreet van president Franklin D. Roosevelt. Dat maakte in 1941 een einde aan discriminatie op basis van kleur of geloof in de defensie-industrie. Meteen begonnen NASA en andere departementen zwarte vrouwen aan te nemen. Er was een groot tekort aan gekwalificeerde werknemers, terwijl tal van vrouwen – uit alle bevolkingsgroepen – klaar stonden om aan het werk te gaan.

Lage verwachtingen

Henson en Octavia Spencer (46) vertellen dat de vrouwen die ze spelen te kampen hadden met de „vloek van lage verwachtingen”. Zwarte vrouwen met ‘math brains’, wiskunde-breinen? Die bestonden gewoon niet, zoals het ook ondenkbaar was dat een vrouw de marathon zou lopen.

Spencer, dit jaar genomineerd voor een Oscar, vertelt dat ze nog altijd te maken heeft onderschatting. Maar Hidden Figures laat zien dat je ook als genegeerde zwarte vrouw grootse prestaties kunt leveren.

De rol van Dorothy paste haar, omdat ook Spencer als kind opgroeide met veel ambitie. In haar geval de ambitie om door te breken in Hollywood, ook al zag ze er als stevige zwarte meid echt niet uit als de ranke blanke filmsterren die ze in haar jeugd zag.

Dat vertelt ze nu aan de schoolmeisjes die ze ontmoet: trek je niks aan van de jongens, leraren of politici die zeggen dat je iets niet zou kunnen om hoe je eruitziet. „Ik heb een gewone, nederige achtergrond. We hadden niet veel. Maar mijn moeder hamerde erin dat je onbeperkt moet dromen, dat ambitie prima is, dat je keihard moet werken en jezelf moet motiveren.” Als dat een gewoonte wordt, „ga je minder snel onderuit als de buitenwereld probeert om afbreuk te doen aan wie je bent”.

Een generatie van aanpakkers

Spencers personage Dorothy Vaughan overleed in 2008 op 98-jarige leeftijd. De actrice kon haar niet ontmoeten, maar het archief van NASA was een rijke bron. En natuurlijk het boek van Shetterly, waar ook het voorstel voor de Lego-reeks uit voortkwam. Naast Johnson zullen onder meer Sally Ride, de eerste Amerikaanse vrouw in de ruimte, en Mae Jemison, de eerste zwarte vrouw in de ruimte, worden vereeuwigd in kleurrijk plastic.

Het idee voor de poppetjes mag triviaal klinken, dat is het volgens de actrices niet. „Eindelijk ruim aandacht voor deze vrouwen”, zegt Taraji P. Henson.

Katherine Johnson is bijna honderd, maar nog altijd helder van geest, heeft Henson gemerkt in hun gesprekken. Haar werk bij NASA is in haar ogen niet bijzonder. „Ik deed mijn werk”, zei ze in het NBC-interview – bondig en typerend voor de die vroeg-twintigste-eeuwse generatie van aanpakkers. „Soms vraag ik me af of ze echt beseft wat ze heeft klaargespeeld”, zegt Henson. „In de zin van: God, ik ben degene die die man op de maan zette.” Johnson is onzelfzuchtig, zegt Henson. „Die nederigheid zit diep in haar. Het ging niet om haar, maar om Amerika in de strijd tegen Rusland.” Ze grijnst. „Ik ken het zelf niet, die totale onbaatzuchtigheid. Wat een heldin.”

    • Diederik van Hoogstraten