Opinie

Facebook is zelf verantwoordelijk voor tegenhouden van nepnieuws

Facebook wil ook in Nederland de strijd tegen nepnieuws opvoeren. Het socialemediabedrijf gaat proberen de valse berichten in zijn netwerk te beperken. Niet alleen geautomatiseerd, want kunstmatige intelligentie, machinelearning en andere software om nepnieuws te blokkeren zijn nog onvoldoende geëquipeerd. Daarom roept Facebook de hulp in van menselijke deskundigen.

In de Verenigde Staten werkt het bedrijf al enige tijd samen met factcheckers, die ‘verdachte’ berichten op waarheid controleren. Ook in Duitsland en Frankrijk zijn recentelijk initiatieven aangekondigd. Nederland moet nu volgen. Journalisten van Nu.nl, de grootste nieuwssite van Nederland, en mediawetenschappers van de Universiteit Leiden gaan Facebook assisteren.

Dat lijkt een goede zaak. Nepnieuws – een inmiddels uitgeholde term voor allerhande berichten die niet waar, half waar, speculatief, uit z’n verband gerukt, voor sommigen onwelgevallig of onwenselijk zijn – ondermijnt het vertrouwen in de pers en schaadt zo de maatschappij. De burgers, zo wordt gevreesd, kunnen zich allengs minder goed informeren.

Propaganda en valse informatie zijn van alle tijden. Maar Facebook, Google en andere digitale diensten maken de verspreiding nu veel gemakkelijker en massaler. Bovendien baseren veel mensen zich louter op nieuws van sociale media. Dat gevaar ziet ook de Europese Commissie. Commissaris Ansip (Technologie) riep sociale media in januari op meer te doen tegen nepnieuws. Anders neemt hij zelf maatregelen.

NRC, NOS en ANP zien er weinig heil in hun hulp gratis te verlenen, zoals Facebook wil. Facebook bedient zich van hun, betrouwbare, content. Het gaat niet aan om diezelfde media vervolgens te vragen om het nepnieuws uit andere bronnen gratis op te sporen. Bovendien kan Facebook de menselijke inzet best zelf betalen: het haalde vorig jaar een omzet van 25 miljard euro, de winst steeg met 177 procent.

Maar het is voor de reguliere media ook een principiële kwestie: wie is inhoudelijk verantwoordelijk voor de informatie op sociale media? Facebook moet in de eerste plaats zelf zorgen voor de eigen veiligheid en betrouwbaarheid.

Het is niet slechts doorgeefluik van andermans informatie, zoals het zichzelf altijd graag zag. Het is uitgegroeid tot een mediabedrijf, met de bijkomende verantwoordelijkheden.

Maar bovenal moeten gebruikers zelf beter nadenken voordat ze op de knop ‘delen’ drukken. De strijd tegen nepnieuws begint bij henzelf.