Recensie

‘Welkom op de Hemelse Aarde’ is een fascinerende documentaire

Zap

Onze tv-recensent was blij dat hij het verkiezingsgeweld even kon vergeten, met dank aan een documentaire van Judith de Leeuw.

Welkom op de Hemelse Aarde' (2DOC/KRO-NCRV).

Het is geen partij: een kleine, fascinerende documentaire op NPO2 tegenover Pauw & Jinek: De Verkiezingen op NPO1. Daar keken wederom 1,1 miljoen mensen naar, terwijl Welkom op de Hemelse Aarde (2DOC/KRO-NCRV) een uitzonderlijk laag kijkcijfer haalde: 29.000.

Maar wat was ik blij dat er weer eens iets anders te zien was op televisie dat de moeite van het vermelden waard bleek: een gefluisterd mysterie tegenover het bombardement van verkiezingsinformatie, peilingen en een stukje duiding.

De film van Judith de Leeuw is een uitdaging voor wie gewend is journalistiek te denken. Ik weet nog steeds niet zeker waar ik nu precies naar gekeken heb, neig ernaar om dat uit te willen zoeken en van een verklaring te voorzien, terwijl de regisseur juist haar uiterste best heeft gedaan om de kijker in het ongewisse te laten: een oefening in observeren zonder te duiden. Ik zal proberen te beginnen met de feitelijkheden.

Twee mannen, die later David en Piet blijken te heten, lopen over een ondergrond van bemoste tegels, doorsneden door een kronkelige gele streep. In het vaalbruine licht richten ze hun telefoons op de vloer, totdat ze op zeker moment recht tegenover elkaar staan, de telefoons op elkaar gericht als in de shoot-out van een western.

Af en toe verschijnen er teksten in beeld, die niet uitgesproken worden. Het zijn grammaticaal correcte, maar toch net naast de gebruikelijke realiteit staande zinnen, volledig in onderkast, met een zekere poëtische aantrekkingskracht: „en nu het land afbreekt, zetten de achterblijvers zich schrap”, „alles is hier een potentiële vriend, zelfs de slapeloosheid” en, mogelijk de meest puntige: „een vage herinnering aan wat elders normaal heet.”

Het landschap is kenmerkend voor het uiterste noordwesten van Nederland: waddendijken, vervallen flats, kleine walvissen op een strand, veel wind. De regisseur filmde eerder op het strand van Texel, waar ze ook opgroeide, de documentaire Bademeisters over corporale badmeesters die een eigen taal hebben ontwikkeld. Dit keer bevinden we ons waarschijnlijk in Den Helder.

De mannen blijven fotograferen en filmen, verbazen zich over een zonsondergang en de branding. Er klinkt een lelijk rokershoestje, de voorovergebogen tred verraadt een geschiedenis van slechte verzorging.

Dan blijken ze koningen van een heel gezelschap van markante persoonlijkheden: een mompelende schaker in een groene tuinbroek, muzikanten die met grote intensiteit overwegend valse noten produceren. Maar het is prachtig!

Ik moest denken aan de aflevering van De Hokjesman die De Geesteszieken heette, maar als ik dat opschrijf dan doe ik natuurlijk wel aan het sturen in de richting van een bepaald etiket. Laat ik me haasten te zeggen dat ik ook associaties had met een muziekmiddagje in Ruigoord of een bijeenkomst van een cannabisgenootschap.

Het staat een ieder vrij heel andere associaties te ontwikkelen bij deze weldadig non-directieve documentaire, zonder voice-over, interviews of zelfs maar enige bepaling van plaats, tijd of handeling. We gingen met Alice door een konijnenhol en belandden in een parallel universum, waarin zorg over de wereld zich uiten kan in het schrijven van een brief aan de koning, die van Nederland in dit geval.

Morgen, dat beloof ik, ga ik weer in gesprek met de serieuze grote mensen, op zoek naar een gamechanger. In de pas.

    • Hans Beerekamp