Opinie

    • Hubert Smeets

De VVD heeft het meeste boter op zijn hoofd

Als de teloorgang van Nederland de schuld is van het establishment, welke partij draagt dan de meeste schuld? Aan de hand van een simpele rekensom toont aan dat de VVD de afgelopen 25 jaar de meeste regeringsmacht had.

Lijsttrekkers Geert Wilders (PVV),Emile Roemer (SP),Mark Rutte (VVD), Lodewijk Asscher (PvdA), Alexander Pechtold (D66) en Sybrand van Haersma Buma (CDA). Foto Remko de Waal/ANP

De kwade kiezer zet ook de komende dagen de toon. Geert Wilders en zijn politieke neefjes in het anti-elitekamp willen allemaal na 15 maart de oude garde verjagen om ‘schoon schip’ te kunnen maken. Kern van hun boodschap: de teloorgang van Nederland is te wijten aan het establishment, dat al zo lang de lakens uitdeelt en niet luistert naar het volk.

Zij appelleren aan dé kwestie die Twitter beheerst sinds Twitter bestaat. Wie is schuldig? Het establishment natuurlijk, wat anders? Maar voor een beetje dagvaarding moeten we toch preciezer zijn. Is de hele elite even schuldig of is de ene elite schuldiger dan de andere?

Deze grote schuldvraag kunnen we behandelen via allerlei cultuurfilosofische omwegen. Dat gebeurt al sinds oppositieleider Hans Wiegel (VVD) in 1972 opmerkte dat Sinterklaas toch bestond en dat hij Joop den Uyl (PvdA) heette.

Nuancering is niettemin geboden. Kunnen Frits Bolkestein (VVD) en Paul Scheffer (PvdA) bijvoorbeeld hun handen wel in onschuld wassen, omdat zij al in 1990-1991 respectievelijk 2000 het multiculturele vraagstuk ‘benoemden’. Of moet toch de hele spraakmakende gemeente zich schamen omdat ze progressief was en dus ‘wegkeek’?

Probleem blijf echter dat dit ‘discours’ over de kwalitatieve kant van de zaak zich moeilijk laat wegen. Preciezer wordt het antwoord als we de grote schuldvraag kwantitatief benaderen. Op het niveau van naakte regeringsmacht. Welke partij uit de mainstream heeft afgelopen decennia het meest gedomineerd? Wie heeft het meeste boter op het hoofd: CDA, PvdA of VVD?

Wat is het ijkpunt? Vanaf welk moment tellen we de machtsposities van deze drie partijen op? Ik kies er twee: een nationaal én een internationaal moment. Beide vallen, prettige bijkomstigheid, min of meer samen met Tweede Kamerverkiezingen.

Het nationale ijkpunt is 2002: de moord op Pim Fortuyn. Deze paradigmawisseling in de Nederlandse politieke verhouding voltrok zich acht maanden na 9/11.

Sinds 2002 hebben er zes kabinetten geregeerd: vier kabinetten-Balkenende en twee kabinetten-Rutte. Vier van de zes werden gevormd door onder meer CDA en VVD, in twee nam de PvdA deel. In regeringsjaren uitgedrukt is dit de topdrie van de afgelopen vijftien jaar:

VVD: 12 jaar.

CDA: 12 jaar.

PvdA: 8 jaar.

Het is de VVD die het Nederland van nu heeft gemaakt.

Het mondiale ijkpunt is 1992: het einde van de Koude Oorlog. Na het slokakkoord van de Sovjet-Unie werd ook de klassieke naoorlogse periode van links contra rechts in Nederland afgesloten en kwam er ruimte voor nieuwe coalities en tegenstellingen. Vanaf 1992 heeft Nederland negen kabinetten gekend: het laatste kabinet-Lubbers, twee kabinetten-Kok plus de gememoreerde zes. In die eerste drie zat de PvdA, eerst met het CDA en daarna tweemaal met VVD en D66. De hitparade van die lange 25 jaar is:

VVD: 20 jaar.

PvdA: 16 jaar.

CDA: 14 jaar.

Coalities en partijen doen er beleidsmatig toe. Ze domineren de langetermijnagenda. Maar, laat ik eerlijk zijn, de premiers moet je natuurlijk ook niet vergeten. Zij geven de tijd gezicht. De minister-president ‘normeert’, aldus Rutte onlangs. Premiers personifiëren de korte termijn.

De som van de afgelopen kwarteeuw (vanaf 1992):

CDA (Lubbers,Balkenende): 10 jaar

PvdA (Kok): 8 jaar.

VVD (Rutte): 7 jaar.

Het laatste anderhalf decennium (vanaf 2002) is de ranglijst aldus:

CDA (Balkenende): 8 jaar.

VVD (Rutte): 7 jaar.

PvdA: 0 jaar.

Hoewel er tien jaar een christen-democraat en acht jaar een sociaal-democraat in het Torentje zat, komen in de huidige premier de korte en de lange termijn samen. Rutte is nu zeven jaar het gezicht van de agenda die door zijn partijgenoten Wiegel en Bolkestein werd gedomineerd.

Het antwoord op de grote schuldvraag is onontkoombaar. CDA en PvdA kunnen blijven bakkeleien wanneer het fundament voor de huidige stormloop op het establishment werd gelegd. Heeft de PvdA schuld omdat ze onder Kok haar ‘ideologische veren’ afschudde en zo het volk verraadde? Of draagt het CDA een zware last omdat het met Balkenende tot tweemaal toe niet in staat was om de kiezers van LPF en PVV te gerieven?

Eén kwantitatief feit staat als een paal boven water. De VVD heeft de afgelopen kwarteeuw het meest regeringsmacht uitgeoefend en die het afgelopen decennium ook gepersonifieerd. De VVD is de partij van ons langere en kortere geheugen.

Het is de VVD die het Nederland van nu heeft gemaakt. Ik ben benieuwd of partijleider Rutte daarop komende weken onomwonden trots durft te zijn.

    • Hubert Smeets