De man achter Jesse Klavers onemanshow

Wijnand Duyvendak

In 2008 vertrok Wijnand Duyvendak op pijnlijke wijze uit de Tweede Kamer. Nu is hij helemaal terug, als regisseur van de succesvolle verkiezingscampagne van GroenLinks-lijsttrekker Jesse Klaver. Oud-leider Femke Halsema geniet.

Wijnand Duyvendak, de campagneleider van GroenLinks met op de voorgrond lijsttrekker Jesse Klaver. Foto: David van Dam

Een live band, een paar levensgrote beeldschermen, een handjevol BN’ers en vijfduizend joelende toeschouwers. De moderne, Amerikaanse campagne van GroenLinks moet deze donderdagavond zijn apotheose vinden als lijsttrekker Jesse Klaver het podium beklimt van de concertzaal Afas Live in Amsterdam-Zuidoost. De popsterconcertachtige opzet van een partijbijeenkomst is ongekend in Nederland. Op de eerdere achttien edities van deze zogenoemde meet-ups kwamen al ruim 14.000 mensen af. Welke andere politieke partij trok zoveel toeschouwers voor een doordeweekse verkiezingsavond?

De campagne is ook om een andere reden succesvol: GroenLinks scoort al maanden in de peilingen, rond de zestien zetels in de jongste Peilingwijzer. Dat is een verviervoudiging van het huidige aantal Kamerzetels.

De campagne met Jesse Klaver als boegbeeld loopt gesmeerd en lijkt een onemanshow. Maar daar achter, zo benadrukt de lijsttrekker zelf, „zit een fantastisch team”. De kern daarvan bestaat uit zes medewerkers, onder leiding van Wijnand Duyvendak. Een ervaren partijman, die vanuit het hoofdkantoor in Utrecht het landelijke campagneteam aanstuurt, met vijftien medewerkers, zo’n vijftig vrijwilligers en enkele duizenden lokale hulptroepen die fysiek de deuren langs gaan of Klavers boodschap via social media verspreiden.

Zijn collega’s roemen de 57-jarige Duyvendak om zijn organisatietalent. Hij wordt professioneel genoemd, creatief, strategisch sterk en enthousiasmerend. En ook kritisch. Duyvendak bewaakt de grote lijnen. „Als iemand iets doet wat niet is afgesproken”, zegt Kamerlid Rik Grashoff, „is het Wijnand die onverbiddelijk roept: ‘stick to the plan!’”

Dat Duyvendak zo’n voorname rol speelt in de huidige campagne maakt zijn comeback in de partijtop helemaal opmerkelijk. In 2012 was het Klaver, campagneleider bij de vorige Tweede Kamerverkiezingen, die hem als persoonlijk adviseur terughaalde. Nog maar vier jaar eerder was Duyvendak afgedropen op het Binnenhof. Onder grote druk van media en partijtop trok hij zich terug uit de politiek. Hij zat slechts zes jaar in de Kamer.

Lees de NRC Programmawijzer, een overzicht van de verkiezings­programma’s. Met een handig filter lees je alleen over de partijen en onderwerpen die je het meest interesseren.

Halsema voelde zich ‘bedonderd’

Aanleiding was zijn boek Klimaatactivist in de politiek. Daarin wilde hij verantwoording afleggen over zijn activistische verleden in de kraakbeweging en de radicale actiegroep Onkruit. Boodschap: ik ben mijn wilde haren kwijt en nu een constructieve beroepspoliticus. Het boek ontplofte in zijn gezicht. Er brak een golf van kritiek los omdat hij volgens critici juist te weinig afstand nam van harde acties uit de jaren tachtig. Er kwamen nieuwe incidenten aan het licht, onder meer zijn betrokkenheid bij een inbraak in een ministerie en het onthullen van privé-adressen van topambtenaren. Toenmalig fractievoorzitter Femke Halsema voelde zich „bedonderd”, schreef ze vorig jaar in haar memoires. Ze was bang dat Duyvendak de partij zou beschadigen. Hij trok zijn conclusie en stapte op.

De twee spraken elkaar jaren niet, vertelt Halsema nu, maar praatten de affaire inmiddels uit. Halsema geniet nu op afstand van de huidige campagne en heeft wel een verklaring waarom die zo goed draait: in temperament vullen de sleutelfiguren elkaar goed aan. „Jesse heeft sturm und drang, een hele snelle geest, Wijnand is rustig, bedachtzaam en heel strategisch.”

Na Duyvendaks adviesrol bij de desastreuze verkiezingen van 2012 – GroenLinks verloor zes van de tien zetels – stelde toenmalig partijleider Van Ojik hem in 2013 aan als permanente campagneleider. Met het oog op de tussentijdse verkiezingen voor gemeente, provincie en Europees Parlement zocht hij continuïteit en „een bindende kracht”. Zijn verleden zat niet in de weg om Duyvendak weer bij te partij te halen, vertelt Van Ojik. Bovendien kreeg Duyvendak een andere rol: hij werd geen volksvertegenwoordiger.

De twee kenden elkaar goed sinds ze beiden in de jaren negentig voor Milieudefensie werkten; Van Ojik als voorzitter, Duyvendak – ook daar – als campagneleider. Samen streden ze (vergeefs) tegen de aanleg van de vijfde baan op Schiphol.

De veel jongere Klaver (30) leerde Duyvendak kennen bij de internationale klimaatconferenties in Poznan (2008) en Kopenhagen (2009). Duyvendak zette in die jaren vanuit de milieubeweging een Nederlandse ‘coalitie’ voor klimaatbescherming op, Beat the heat. Klaver sloot zich erbij aan, eerst als voorzitter van jongerenorganisatie Dwars, in 2009 als bestuurslid van de jongerenvakbond CNVJ. Het klikte, zowel persoonlijk als politiek. Duyvendak opperde bijvoorbeeld toen al het idee, waar Klaver nu mee scoort: het organiseren van een brede volksbeweging. Destijds in de strijd tegen klimaatverandering nu voor de „verandering van Nederland”.

Revanche?

Na de nederlaag van 2012 is Duyvendak altijd in de partij blijven geloven. Hij moest niets hebben van partijgenoten die vonden dat de partij maar beter kon worden opgedoekt. „Er is geen enkele reden voor GroenLinks om aan haar bestaansrecht te twijfelen”, schreef hij in een bevlogen essay. Hij formuleerde een nieuwe „politieke plaatsbepaling” voor de partij. Voor Duyvendak voelt de tot nu toe geslaagde campagne niet als persoonlijke genoegdoening voor zijn aftocht in 2008. „Als je dit al revanche wil noemen, is het op de verloren verkiezingen van 2012.”

    • Philip de Witt Wijnen