Verenigd in teleurstelling over het politieke establishment

Op campagne met nieuwe partijen

Jan Roos (VoorNederland), Thierry Baudet (Forum voor Democratie) en Jan Dijkgraaf (GeenPeil) trokken samen op rond het Oekraïne-referendum. Nu hopen ze allemaal op zetels voor hun eigen partij. „In mijn beleving ben ik niet rechts.”

Jan Dijkgraaf van GeenPeil voert campagne in Cappelle a/d IJssel. Foto ANP / Niels Wenstedt

Thierry Baudet van Forum voor Democratie zegt: „Wij zijn geen beroepspolitici.” Jan Dijkgraaf van GeenPeil zegt: „Wij willen geen beroepspolitici worden.” Jan Roos van VoorNederland (VNL) zegt: „Wij zijn mensen die voor het volk opkomen.”

Tijdens het Oekraïne-referendum streden ze nog samen voor een ‘nee’. Nu voeren ze weer campagne – ieder als lijsttrekker van een eigen partij. De liefde tussen de kompanen van toen is danig bekoeld. Roos zegt over Dijkgraaf: „De bus van GeenPeil heeft meer inhoud dan het partijprogramma.” Dijkgraaf zegt over Baudet: „Hij wil de elite bestrijden. Maar als ik Thierry zie, zie ik de elite.” Baudet wil aan de anderen geen woorden vuil maken.

Alle drie hebben ze een anti-establishmentboodschap. Tegen het partijkartel (Forum), tegen het politieke stelsel (GeenPeil) en tegen politieke correctheid (VNL). Ze hopen op tien zetels (Forum), op één (GeenPeil) of vier (VNL). Maar kunnen ze de kiezer overhalen?

Lees de NRC Programmawijzer, een overzicht van de verkiezings­programma’s. Met een handig filter lees je alleen over de partijen en onderwerpen die je het meest interesseren.

GeenPeil: de D66 van 2017

De enorme goudkleurige touringcar van GeenPeil draait de nauwe straatjes van de binnenstad van Gouda in. Bij het Oekraïne-referendum zijn Jan Dijkgraaf en initiatiefnemer Bart Nijman ook met deze bus op stap geweest. Dijkgraaf zegt: „Het beste is als je in de file staat: dan val je op.”

Binnen is het huiselijk. Achterin hangt een groot plasmascherm waarop een knapperend haardvuurtje is afgebeeld. Nijman zet koffie voor het handvol vrijwilligers dat deze zaterdagochtend zal gaan flyeren. Allemaal mannen – op de nummer twee van GeenPeil na, Beryl Dreijer.

Wat hen verenigt: teleurstelling in het politieke stelsel. Het onderscheidt Dijkgraaf en Nijman van hun voormalige kompanen. Die signaleren een gat op rechts, terwijl GeenPeil geen politiek signatuur heeft maar de manier waarop het systeem werkt wil veranderen. „Wij zijn de D66 van 2017”, zegt Dijkgraaf, de lijsttrekker van de partij.

Twitter avatar titia_k Titia Ketelaar Mijn eerste verkiezingsstop van de dag: met @GeenPeil in Gouda https://t.co/vOBtZM6hWh

Mocht GeenPeil in de Tweede Kamer komen dan worden de parlementsleden ‘levende stemkastjes’. Ze zullen louter uitvoeren wat de leden online hebben gestemd. Ook bij heikele onderwerpen. Neem stervenshulp bij een ‘voltooid’ leven. Dijkgraaf zegt: „Ik hecht meer waarde aan directe democratie, dan aan mijn eigen standpuntje.”

Er is dus ook géén programma. Dat vergt op de Markt in Gouda nogal wat uitleg. Als Alptekin Akdogan (de nummer zes, spoorwegbeambte) zegt ‘wij beloven u niets’, schiet een mevrouw met rollator in de lach: „Nou dan heb ik helemaal niks aan jullie.” Nijman zegt: „Geef me een middag en ik praat heel Nederland om.”

De tweede drempel is de associatie met het rechtse politiek incorrecte blog GeenStijl, waaruit GeenPeil voorkomt. Onder de reaguurders van GeenStijl zitten „fanatieke PVV-ers”, zegt Dijkgraaf: „Dat jaagt soms mensen weg.” Hij zegt: „In mijn beleving ben ik niet rechts. Soms ben ik zelfs spijkerlinks.”

En Nijman zegt: „Als Boris van der Ham D66 zou leiden, ja, dan zou ik het wel weten.” Maar „van de oprichtingsidealen van D66 is niets meer over”: ,,Alexander Pechtold was de eerste die draaide toen er een ongewenst antwoord kwam” bij het Oekraïne-referendum.

GeenPeil is juist „een nette middenpartij”, vindt Dijkgraaf. „Dit land heeft behoefte aan rust.” Bij de bus roept even later een mevrouw heel hard: „Ratten. Ratten.”

VNL: teleurgestelde PVV’ers

VoorNederland (VNL) krijgt in de winkelstraten van Roermond ook verwensingen naar het hoofd geslingerd. „Graaiers”, roept niet één voorbijganger, maar roepen meerdere. Het is „het VVD-effect”, zegt Joram van Klaveren, medeoprichter van de partij en de nummer twee op de kandidatenlijst. Hij doelt op de oud-wethouder van Roermond, VVD-er Jos van Rey, die werd veroordeeld wegens corruptie.

Dat is hier een extra horde voor politieke partijen – 50Plus, dat deze zaterdagmiddag ook in Roermond folders uitdeelt, krijgt hetzelfde te horen. De troef van VNL is Laurence Stassen, hun voorzitter en een bekende Limburgse. In het witte VNL-jack loopt ze voorop. Praatje hier, praatje daar. In de kipkraam op de markt kennen ze haar, bij de bloemen, bij de vis. De meeste mensen pakken een foldertje aan.

Twitter avatar titia_k Titia Ketelaar De tweede verkiezingsstop: met @VoorNederland in Roermond https://t.co/D8KbE5Bh0o

Lijsttrekker Jan Roos wordt ook herkend, van het Oekraïne-referendum en van tv. Daar gokt VNL op. Oprichters Louis Bontes (de nummer drie) en Van Klaveren geven het eerlijk toe. „Jan heeft een heel bekend gezicht”, zegt Bontes. En: „Jan trekt absoluut de aandacht.” Hij hoort niet dat een echtpaar tegen elkaar over Roos fluistert: „Oh dat is die eikel.” Van Klaveren zegt: „De link Jan Roos en VNL wordt gelegd.”

Meer dan die met de PVV, waaruit zowel hij als Bontes en Stassen stapten. „Ik was mevrouw PVV”, zegt de laatste. „Maar ik hoef steeds minder uit te leggen waarom ik ben weggegaan.”

De boodschap van VNL is er ook een voor teleurgestelde PVV’ers. Jan Roos zegt: „Twaalf jaar lang heeft de PVV alleen maar geroepen. Hun programma nu is onmogelijk uit te voeren. Dat van ons is wettelijk en financieel onderbouwd. En tenminste meer dan een A4-tje.” Hij belooft het échte rechtse geluid te zullen vertegenwoordigen, met een vlaktaks, meer geld voor defensie en veiligheid, en een strenger immigratiebeleid.”

De teleurstelling over het Oekraïne-referendum moet de rest doen. Roos zegt: „De uitslag is een optater geweest voor het vertrouwen in de politiek. Het is toch ook raar dat als 62 procent ‘nee’ zegt, de premier na 250 dagen met een leeg velletje komt om het verdrag alsnog goed te keuren?” Roos zegt: „Wij worden de grote verrassing van deze verkiezingen.”

Forum: ideale schoonzoon

Thierry Baudet flyert nauwelijks. Hij geeft vooral lezingen, daar waar leden zijn en waar ‘nee’ werd gestemd tegen het Oekraïne-verdrag. Een bierkelder in Enschede, het Academiegebouw in Groningen, een voormalige pornobioscoop in Delft, en deze zaterdagavond de feestzaal bij de Syrisch-orthodoxe Mariakerk in Hengelo. Met kroonluchters aan het plafond en goudkleurige stoeltjes. De Perzische kleedjes bij de ingang leiden tot enige verwarring. „Is dit een moskee?”, vraagt de eerste die binnenkomt.

Twitter avatar titia_k Titia Ketelaar Verkiezingsstop drie van vandaag: bij @fvdemocratie in Hengelo https://t.co/tgGJ3hgD9w

Eerlijk zegt Musa Murtu, die de zaal beheert, dat hij voor deze week nog nooit van Forum voor Democratie had gehoord. Hij wijst op de posters van CDA-er Pieter Omtzigt en Esam Ebid van de ChristenUnie. Zij spraken hier eerder. „Dat is democratie.” Maar Syrische christenen „hebben veel raakvlakken met Forum”, zegt informaticastudent Andreas Bakir (22) . „We delen onze normen en waarden.” Hij hoorde Baudet eerder spreken, werd enthousiast en trommel de Syrisch-orthodoxe achterban op, onder wie zijn vader.

In Hengelo zijn er onder de 110 toehoorders meer mensen door Baudet aangestoken. Edith Wendebaum (50), handelaar in wijn en bier, noemt zichzelf „een mamagroupie”: „Zo’n zoon of schoonzoon zou ik willen hebben.” Ze legt folders klaar en wijst eerst naar Baudet en dan naar Theo Hiddema, de nummer twee: „Nu is er zo’n waanzinnig intelligente jongen en dan een oudere heer met levenservaring die met andere ogen naar de EU kijken.”

Ellie Spangler (87), kunstenares, zegt: „Thierry brengt het leuk. Ik heb twee van zijn boekjes.” Toch gaat ze PVV stemmen: „Wat moet je met twee zetels. Ik stem de partij die het meest heeft in te brengen.” Ze bloost een beetje als Baudet haar de hand komt schudden. Dat doet hij met bijna iedereen voor hij begint te praten. Hij noemt hun „de laatste verdedigingslinie”: „Het hangt van u af hoe wij over tien jaar terugkijken op dit moment. Als ‘toen konden we Nederland nog redden of toen hebben we Nederland gered’.”

Baudet houdt hen voor dat Forum bestaat uit mensen „die als wij niet een eigen partij waren begonnen, zouden emigreren”. „Zestigduizend mensen hebben dit land vorig jaar verlaten: ofwel omdat ze het klimaat beu waren, ofwel omdat ze zich zorgen maakten over het onderwijs van hun kind, ofwel omdat ze zich niet veilig voelden.” Er wordt instemmend geknikt.

    • Titia Ketelaar