Recht & Onrecht

Heer, leid politici zo nu en dan eens in verlegenheid

Bestaat er gêne in de politiek? Of overvalt je dat alleen maar als je met je volle AH-zegelkaart het tweede gratis menu in een restaurant laat opdienen? De Gedragscolumn, door Bert Pol.

AH begon, Jumbo volgde wat later: acties waarbij je in een restaurant een tweede menu gratis krijgt. Zo eet je voor een zeer schappelijk prijsje buiten de deur. Het leek me zo’n aardige actie van AH. Voor ieder tientje aan boodschappen krijg je een zegel. Is je zegelkaart vol – en dat is hij gauw - dan kun je via Iens een tafel reserveren bij een van de deelnemende restaurants. Mooie beloning voor je klantentrouw.

Dat positieve gevoel veranderde toen ik bij een restauranthouder informeerde hoe ze dat financieel regelden: kreeg hij voor iedere ingeleverde zegelkaart een bedrag van AH? Het leek me toch logisch dat AH de kosten voor het door hem geserveerde gratis tweede menu in elk geval met de restaurants zou delen. Maar zo blijkt het helemaal niet te werken. Het restaurant draait namelijk compleet op voor de kosten: zij betalen het tweede menu geheel uit eigen zak. En daar bovenop staan ze nog eens een bedrag aan Iens af voor bemiddeling. Zo is het makkelijk voor Sinterklaas spelen als gerenommeerde Nederlandse supermarkten: je strooit cadeautjes rond waarvoor je een ander laat betalen.

Gênant

Sinds ik dat weet, maak ik geen gebruik van die acties. Ik vind het gênant om met een kaart van AH op kosten van een hardwerkende restauranthouder te gaan eten.

Dat moeten toch meer mensen hebben? Het zal ook wel, maar een heleboel mensen kennelijk toch ook niet: de deelnemende restaurants schijnen tijdens de actieperioden vol te zitten. Maar waarom voel ik me er zo onprettig bij? Wat is dat voor emotie?

Schaamte is het niet, want ik doe niets verkeerds. Ik hoef niet te zeggen: sorry dat ik hier voor de halve prijs zit te eten, want de restauranthouder is immers niet met een pistool op zijn hoofd verplicht om mee te doen aan de actie. De emotie waar het om gaat is embarrassment. In het Nederlands gêne of je in verlegenheid gebracht voelen. Je voelt je embarrassed of in verlegenheid gebracht als je een sociale conventie overtreedt. Zoals op kosten van een restauranthouder eten, in plaats van een faire prijs betalen. In mijn geval wil ik niet op de restaurantmedewerkers overkomen als iemand die een slaatje uit de situatie slaat.

Pijnlijk

Embarrassement is een pijnlijke emotie die je het liefst verre van je houdt. Daarom doe je ook dingen niet om als het even kan het gevoel van gêne te vermijden. Dat maakt het leven er niet simpeler op: je hebt het makkelijker als je niet gehinderd wordt door gênegevoelens. Maar er is ook goed nieuws. Gêne werkt als een signaal van prosociaal zijn: begaan met het welzijn van anderen en gedrag vermijden dat het welzijn van een ander kan schaden. Mensen blijken dat ook te herkennen en geneigd degene die van tijd tot tijd gebukt gaat onder gevoelens van gêne te vertrouwen.

 

Zou dat met politici ook zo werken? Ik heb in de landelijke politiek nog nooit een politicus gezien die blijk gaf van enige vorm van gêne. Zou dat de reden zijn waarom zoveel mensen de politiek niet meer vertrouwen? Wat zijn beloften waard van mensen die geen gêne kennen? Heer, heb medelijden met dit arme land. Leid politici zo nu en dan eens in verlegenheid.

Bert Pol is verbonden aan de afdeling Communicatiewetenschap van de Universiteit Twente en vennoot van Tabula Rasa Den Haag. De Gedragscolumn verschijnt wekelijks en wordt geschreven door gedragswetenschappers.

    • Bert Pol