Opinie

    • Tom-Jan Meeus

De koning als politieke surprise van het jaar?

Tom-Jan Meeus Tom-Jan Meeus wil het even hebben over de man die in de campagne nooit over de tong gaat. De koning. Hij kan de politieke surprise van 2017 worden.

We moeten het even hebben over de man die in de campagne nooit over de tong gaat. Het hoofd van de regering. De koning. Willem, Willy. Hij kan de politieke surprise van 2017 worden. En niet omdat schoolkindertjes van Buma voortaan moeten blokken op het volkslied.

Het lijkt erop dat het Carrédebat eindelijk enige schifting in het veld aanbrengt. Aandelen Asscher zou ik niet meer kopen: nog even en de eerste PvdA’er brengt zijn kritiek naar buiten. Op links gaat het nu tussen Klaver, die opnieuw goed was, en Roemer, die zijn innerlijke Jan Marijnissen vond. Pechtold hield slim koers in het midden, Krol had extra druivensuikertjes genomen. Op rechts kreeg Buma de vrijheid omdat Rutte de premierkaart trok. De fragmentatie in de peilingen blijft nog wel even.

Vandaar die koning. Bij de huidige tussenstand krijgen we een catenaccio-formatie – ik schreef er zaterdag over – met als oorzaak dat geen van de partijleiders de politieke ruimte heeft om toezeggingen te doen die een serieus formatiegesprek op gang brengen.

Daags na de verkiezingen is de eerste test. Fractievoorzitters moeten dan, geleid door de Kamervoorzitter, een verkenner aanwijzen, en zelfs dat is al ingewikkeld als geen partij meer dan 20 procent haalt. Wie krijgt het initiatief: de grootste, de grootste winnaar, de kansrijkste premier?

Alle progressieve partijen en de PVV schrapten voorjaar 2012 de koning uit de formatiedraaiboeken: niet hij maar de Kamer benoemt voortaan de informateur. Uit democratisch oogpunt logisch. Zijn rol is teruggebracht tot pronkstuk in het LinkedIn-netwerk van parlementariërs: een koning is er voor Kamerleden, Kamerleden zijn er niet voor hem.

De eerstvolgende formatie, in 2012, verliep vlekkeloos omdat winnaars VVD en PvdA meteen aanstuurden op een coalitie. Dit jaar krijgen we waarschijnlijk een verwarrender uitslag, zeker als de PVV groot is: dan wordt het voor partijen aantrekkelijk eerst anderen te laten struikelen in plaats van meteen te gaan bouwen. Belgische toestanden.

Maar destructief gedrag moet niet te lang duren: dan vertrouwen leiders elkaar niet meer, en treedt het bederf al in nog voordat we een kabinet hebben. Juist om die reden hoor ik rechtse politici nu al zeggen: ik vrees dat we straks zo verdeeld zijn dat we de koning moeten bellen.

Sterker, alles wijst erop dat de koning zelf ook rekening houdt met dit scenario: in het weekeinde maakte de RVD duidelijk dat hij niet gaat stemmen. Ofwel: niemand hoeft aan zijn onpartijdigheid te twijfelen mocht dit verdeelde politieke land de majesteit later dit jaar nodig hebben.

Lees de NRC Programmawijzer, een overzicht van de verkiezings­programma’s. Met een handig filter lees je alleen over de partijen en onderwerpen die je het meest interesseren.
    • Tom-Jan Meeus