Campagne in Spanje: het land heeft meer kinderen nodig

Demografie Het aantal kinderen per vrouw daalt schrikbarend, vindt de overheid. „Maar als Spanje wil verjongen, is een totale cultuuromslag nodig.”

Een kind in kostuum behoeft wat aandacht van z'n begeleidsters. Het is miercoles, Heilige Woensdag in de Paasweek, ook wel Verraadsdag genoemd. Fraai uitgedoste kinderen lopen mee door de straten als onderdeel van het passiespel. Foto Wim Oskam/Hollandse Hoogte

De bevolking van Spanje krimpt en vergrijst in zo’n snel tempo, dat de regering zich zorgen begint te maken. Er komt een groots opgezette campagne die de Spanjaarden ervan moet doordringen dat ze het leven moeten doorgeven.

Daarmee doet Spanje als één van de laatste Europese landen ook iets aan geboortepolitiek. Of het effect heeft? „Het zal op deze manier niet veel helpen”, stelt demograaf Julio Vinuesa.

„Als Spanje echt wil verjongen, moet er een totale cultuuromslag komen.”

De campagne in Italië in 2016: ‘Schoonheid heeft geen leeftijdsgrens, vruchtbaarheid wel’.

De Spaanse cijfers passen in een bredere trend. Ook elders in Europa, vooral in het zuiden, kampen landen met demografische problemen. Italië, Griekenland en Portugal – maar ook enkele Oost-Europese landen – zoeken naar oplossingen voor een teruglopende bevolking. Dat gaat niet altijd goed. In Italië verspreidde het ministerie van Gezondheid vorig najaar posters van een vrouw met een klok in haar hand en de slogan: ‘Schoonheid heeft geen leeftijdsgrens, vruchtbaarheid wel’. Het leidde tot felle protesten: vrouwen zijn geen broedmachines.

In Spanje is het aantal geboortes teruggelopen van gemiddeld twee kinderen per vrouw in 1975 (het jaar dat dictator Franco overleed) naar 1,3 nu. Sinds 2015 worden minder Spanjaarden geboren dan er dood gaan. Elke dag krimpt de bevolking van 46,4 miljoen met 72 mensen. Naar verwachting heeft Spanje in 2066 nog maar 41 miljoen inwoners.

Daarbij komt de vergrijzing: Spanjaarden leven langer. Volgens de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) worden ze, na de Japanners, het oudste ter wereld. In Spanje leven op dit moment 17.000 mensen van 100 jaar en ouder.

De regering van premier Rajoy maakt zich vooral zorgen over het pensioenstelsel en heeft een speciale commissaris benoemd om oplossingen te zoeken voor de vergrijzing, de ontvolking en het lage geboortecijfer.

Demograaf Vinuesa verwacht er niet al te veel van. „De politiek in Spanje kijkt altijd naar de korte termijn. Het gaat nu om de betaalbaarheid van de pensioenen”, stelt de hoogleraar van de Universidad Autónomo de Madrid. „Als de demografische problemen echt serieus zouden worden genomen, kost dit veel geld.

Lees ook: Dag van vruchtbaarheid in Italië: ‘Laat je zaad niet in rook opgaan.’

Volgens Vinuesa hebben de Spaanse problemen diepe culturele wortels. „De rol van de vrouw is in veertig jaar tijd volledig veranderd. Onder Franco werd verwacht dat vrouwen kinderen baarden en mannen werkten. De katholieke kerk dacht daar net zo over. Dat is tijdens de democratie veranderd. Vrouwen zijn nu veel onafhankelijker. Ze zijn gaan studeren en werken. Voorheen stond het krijgen van kinderen op de eerste plaats. Nu zeggen vrouwen vaker: waarom zou ik een kind nemen?

Als Spanje de vergrijzing wil stoppen, moet de regering het krijgen van kinderen stimuleren, stelt Vinuesa. „De sociale structuur ontbreekt. Kinderopvang is er nauwelijks. Er wordt nog altijd verwacht dat de moeder de verzorging van de kinderen op zich neemt. Het bedrijfsleven ziet moeders liever gaan dan komen. Niet zelden verliezen moeders direct hun baan. Kinderbijslag bestaat hier niet. De regering kan het krijgen van kinderen dan wel promoten met mooie spotjes, maar daardoor komen sommige vrouwen in een hopeloze situatie terecht.”

    • Koen Greven