Foto Frank Ruiter

Pechtold: ‘Als ik premier ben, zal het niet foutloos gaan’

Alexander Pechtold

Alexander Pechtold wil dat D66 gaat regeren. En zijn ministers moeten wat laten zien. Dus krijgen ze functioneringsgesprekken.

Volgende week maandag is het echte premiersdebat. Nee, niet als VVD-leider Mark Rutte bij EenVandaag tegenover Geert Wilders van de PVV staat, aan het einde van de middag. „Dat is het oppositiedebat”, zegt Alexander Pechtold half grappend, half serieus. ’s Avonds, bij Eva Jinek en Jeroen Pauw aan tafel, dát is het premiersdebat. „Daar zitten Sybrand Buma en ik.”

D66-leider Alexander Pechtold is vol zelfvertrouwen. Het gaat goed met de partij. In de Peilingwijzer, dat is het gewogen gemiddelde van zes opiniepeilingen, haalt D66 tussen de zeventien en negentien zetels. Nu hebben ze er twaalf.

D66 is volgens die peilingen de derde of vierde partij. Toch zegt Pechtold dat hij premier wil worden. Hij vindt het vreemd dat al sinds vorig jaar zomer het beeld bestond dat het derde kabinet-Rutte er zou komen. „De vraag was alleen nog even met welke partijen precies. Dat vond ik niet democratisch en ook niet uitdagend genoeg voor Rutte.”

Had u verwacht dat Rutte en Wilders tot nu toe zo weinig zichtbaar zouden zijn?

„Nee. Ik dacht: die twee kapen deze verkiezingen. Maar Wilders gijzelt met zijn afwezigheid eigenlijk Rutte en dat trekt hen samen omlaag. In dit geval heb ik daar geen medelijden mee.”

Luister ook onze podcast: Haagse Zaken #6 over Alexander Pechtold

Waar had u zich op voorbereid, de rol van de anti-Rutte of de anti-Wilders?

„Allebei niet. Ik wil laten zien dat ik ambitieus ben. Vorig jaar zomer heb ik voor mezelf geanalyseerd hoe het bij vorige verkiezingen ging. Ik werd toen onrustig van de hele tijd kijken hoe het met de anderen ging. Nu ben ik veel opgeruimder en heb ik mijn eigen verhaal.”

Dit is uw vierde campagne voor de Tweede Kamer. Wat is er veranderd?

„Mensen zoeken meer naar wie je bent als politicus, als persoon. En het is onvoorspelbaarder geworden. Het gaat meer en meer om dingetjes, om de events.” 

Geeft u eens een voorbeeld?

„Henk Krol die licht hysterisch in zo’n Carrédebat staat. Als ik zo had gedaan, had het me vijf zetels gekost. Ik vermoed dat hij er één of twee bij krijgt. Ander voorbeeld: mijn volkomen onverwachte confrontatie met Martin Kock. Het heeft me ongelooflijk veel reacties opgeleverd.”

Pechtold bedoelt wat er in de uitzending van Nieuwsuur gebeurde, vorige week. Martin Kock (57) confronteerde Pechtold live op televisie met zijn stervenswens. „Ik heb geen zin meer. Ik wil nu.” D66 heeft een initiatiefwet die ouderen hulp biedt bij overlijden als zij hun leven voltooid vinden, maar in dat voorstel zit een leeftijdsgrens, van 75 jaar. Pechtold wist niet dat hij deze vraag zou krijgen.

Vond u het kunnen, dat u van niets wist?

„Ik heb me voorgenomen om journalisten niet te beoordelen, zeker niet in campagnetijd. Ik hield er uiteindelijk een goed gevoel aan over, ook omdat deze man niet zielig was, maar zelfbewust. Maar ik schrok me natuurlijk rot. Het was een voorbeeld waar mensen kunnen zien of je in een moeilijke situatie een antwoord hebt. Ik vond zelf dat ik te lang stil was en moest zoeken naar woorden. Achteraf hoorde ik dat men juist waardeerde dat ik niet meteen een riedeltje klaar had.”

Lees de NRC Programmawijzer, een overzicht van de verkiezings­programma’s. Met een handig filter lees je alleen over de partijen en onderwerpen die je het meest interesseren.

Het is een voorbeeld uit een campagne die alle kanten op gaat. Hoe kan dat?

„Dat komt echt door Wilders, die brengt zichzelf in de problemen door niet mee te doen. En de VVD en de PvdA hebben een onzichtbaar verhaal. De PVV en VVD zakken weg in de peilingen en het CDA en D66 rukken op. Voor het eerst is nu de vraag, als het niet Rutte wordt, wat is dan het alternatief? Eerder waren wij als middenpartij slachtoffer van een tweestrijd, nu gebeurt het tegenovergestelde.”

U bent net het CDA geworden, maar dan zonder de C.

„Wij zijn constructief, dus we hebben net een andere C. We zijn beide middenpartijen, maar D66 is absoluut progressief.”

En het CDA niet?

„Nee, het wordt bij hen steeds erger. Kijk naar dat voorstel over het Wilhelmus zingen op school. Ik bied twee coupletten. Nee, víjf coupletten! Allemaal! Veel succes met die wedstrijd, met de VVD en de PVV. Ik ben benieuwd hoe Buma straks van zeer conservatief naar enigszins constructief gaat bewegen. Wij zijn vanuit de oppositie afgelopen jaren bereid geweest impopulaire maatregelen te steunen. D66 mag daarom ook een deel van het economisch herstel opeisen. Kiezers weten dat ze ons iets kunnen toevertrouwen.”

Dus kiezers waarderen constructieve partijen, behalve als ze echt regeren, zoals de VVD en de PvdA?

„Je moet mensen wel meenemen. Je zag het twee weken geleden met dat VVD-plan, 2 miljard euro extra voor de ouderenzorg. Ik heb een samenleving nog nooit zo woest zien reageren op een belofte voor betere zorg. Die vertrouwenscrisis slaat voor een deel terug op ons allemaal in de politiek.”

U heeft standpunten waar mensen moeilijk tegen kunnen zijn. Goede zorg, beter onderwijs, dat wil iedereen wel.

„Nou, vorige keer hadden VVD en PvdA beide extra geld beloofd voor onderwijs, maar in hun regeerakkoord ging er ineens tóch 100 miljoen euro af. Pas toen wij in beeld kwamen, ging het de goede kant op met 650 miljoen euro extra.”

Dus straks zit er een D66’er op het ministerie van Onderwijs?

„Ik ga nu niet formeren, maar het is zeker een belangrijk ministerie voor ons. Je vooraf vastleggen op dit soort dingen leidt alleen maar tot teleurstellingen.”

Lees ook NRC beantwoordt vragen over de verkiezingen

Een regeringscoalitie met vier of vijf partijen straks, dat is toch je eigen nederlaag bij de volgende verkiezingen organiseren?

„Natuurlijk zul je soms mensen teleurstellen, maar je moet hen vooral laten zien wat je over all aan het doen bent. Ik heb er wel ideeën over, hoe een kabinet dat moet doen.” 

Hoe dan?

„Van alles. Ik vertel er eentje. Als D66 straks bewindslieden levert, wil ik dat we zelfkritisch blijven. Functioneert het? Ik ga van tevoren met de dames en heren goed doornemen dat een midterm review erbij hoort. Als het vastloopt, gaan we echt niet wachten tot de Tweede Kamer moeilijk gaat doen.” 

Dat heeft deze coalitie ook als idee gehad. Het kwam er niet van.

„We hoeven het niet in de coalitie af te spreken, maar ik wil het als partij. Een deel van de frustraties over geloofwaardigheid van politici zit in dit soort dingen. Nog één: heel vaak wil de oppositie in de Tweede Kamer een debat. Dat houdt de coalitie bijna altijd tegen en dat verhardt onnodig de onderlinge verhoudingen. Dus ik zou vaker zeggen, prima, we doen een debat. Als dan blijkt dat het allemaal meevalt, dat het te hijgerig was, dan kun je de volgende keer geloofwaardiger zeggen: nee, u wilt alleen even een minister roosteren.”

U wilt premier worden. Waarom bent u daar geschikt voor?

„Omdat ik meer dan Rutte premier van alle Nederlanders kan zijn en anders dan hij geen hater ben van de multiculturele samenleving. En ik ben ook al jaren in gesprek met Henk en Ingrid. Ik weet me tot die beide kanten van Nederland te verhouden. En op het Europese toneel kan ik meer een rol spelen. Ik vind dat Rutte op dat punt Nederland tekort doet. We zijn de twintigste economie van de wereld, behoren tot de founding fathers van Europa, dan kan je de Unie niet wegzetten als levertraan. Ietsje meer Angela Merkel had Rutte niet misstaan.”

In de internationale politiek moet je vaak vuile handen maken.

„Dat is zo. En als ik het ga doen zal het niet foutloos zijn, absoluut niet. Maar Trump feliciteren met zijn verkiezing zonder enige kanttekening zoals Rutte deed, dat zou ik niet doen. Je kan ook, net als Merkel, zeggen: van harte en ik wil graag met u samenwerken op basis van onze gemeenschappelijke mensenrechten. Uiterst diplomatiek, maar duidelijk.”

Zou u als premier ook de Turkse minister van Buitenlandse Zaken Cavusoglu verbieden om in Rotterdam campagne te voeren voor het Turkse grondwetreferendum?

„Ik zou met burgemeester Aboutaleb alle juridische middelen uit de kast halen om dat te voorkomen. Moet ik, als in Turkije een Duitse journalist is opgepakt, vorige week nog, toestaan dat iemand van dat regime hier komt praten over verkiezingen en democratie? Kom.”

U vindt het afgeven van een signaal aan Turkije belangrijker dan de vrijheid van meningsuiting hier?

„Het gaat om iemand die zelf de vrijheid van meningsuiting met voeten treedt. Je kunt er principieel of praktisch over denken. Het is van tweeën één.”

Maar met het verbieden van zijn komst doet u hetzelfde als wat u hem verwijt.

„Dat staat in geen verhouding tot elkaar. Laat hem maar een YouTube-filmpje sturen. We gaan Google heus niet tegenhouden om het te laten zien. We censureren niet de boodschap, maar de minister is niet welkom. Ook in het kader van de openbare orde en veiligheid.”

Premier Pechtold zal met veel slechte mensen te maken krijgen.

„Zeker. De wereld is niet ideaal. Er is geen handboek hoe te reageren. Maar het huidige Erdogan-regime… Zij intimideren Nederlandse staatsburgers. Dat gaat te ver.”

Luister ook naar de podcast over Alexander Pechtold, via nrc.nl/haagsezaken.
    • Mark Kranenburg
    • Annemarie Kas