Opinie

    • Maxim Februari

Als de mens een product is, kun je dat ook uitzetten

Mijn kleermaker wil dat ik een merk word. Mijn vakbond wil dat ik me profileer. Ik ben een product, ik moet me in de markt zetten. Ik moet een imago hebben, een belofte doen en een behoefte vervullen, ik moet voorspelbaar zijn. Ik moet ingehuurd worden, geboekt, gerekruteerd, begeerd, bewonderd, gewild, gekocht, betaald, gecompromitteerd.

Het scenario is hot. Iedereen om me heen wil een product worden. Nou waren we dat natuurlijk al lang, want, zo luidt het 21ste-eeuws gezegde, ‘als je niet betaalt voor een product, dan ben je het product’. Maar tot nu toe hadden idealisten nog aarzelingen bij dat scenario en vandaag lijken die aarzelingen verdwenen. Ik moet geld verdienen met mijn naam, schrijven mijn goeroes mij. Ik moet op Twitter. Ik moet een merkbegeleider nemen.

Hoe zijn we zo plotseling een product geworden? Doordat niemand nog betaalt voor werk en diensten; het gezegde heeft gelijk. Doordat alles gratis is en we dus binnenkort allemaal brodeloos zijn. De postbodes, de bankbedienden, de journalisten en de juristen. Doordat boekverkoper Bol sinds kort ieder nieuw boek naar de lezers streamt, waardoor schrijvers geen cent meer verdienen en geen andere keus hebben dan hun eer te verkopen. De welvaart groeit voor de welvarenden, de werkloosheid groeit voor de werkenden: zo draaien we steeds dieper de crisis in.

Gelukkig is er een alternatief voor het verkopen van je eer en goede naam. Oorlog. De president van de VS heeft aangekondigd boven op de jaarlijkse uitgave van 600 miljard nog eens 54 miljard dollar extra uit te geven aan defensie. „Een militaire opbouw van zeldzame omvang in de Amerikaanse geschiedenis.” Dat is goed nieuws voor de wapenhandel, maar ook voor de werkgelegenheid. De marine wil bijvoorbeeld 26.000 matrozen gaan rekruteren.

In The New York Times zeggen deskundigen dat Trump ten onrechte dure wapensystemen koopt, omdat je grote machtsconflicten niet langer wint met militaire middelen. Ze vergeten dat militaire uitgaven helemaal niet gericht zijn op het winnen van machtsconflicten, maar op het drijven van handel. Oorlog schept kansen voor ondernemers. En oorlog schept daarnaast werkgelegenheid voor jonge mannen die elders overbodig zijn geworden, nu alles gratis is en niemand meer werk heeft. De werklozen hebben op Donald Trump gestemd opdat ze matroos kunnen worden.

Tot zover alles in orde. We hebben gewoon oorlog nodig. Maar hoe kom je zo gauw aan de dreiging van oorlog? Door op te hitsen. Westerse populisten winden zich niet op over terreurdreiging omdat er zo nu en dan een dode valt in het Westen, maar omdat ze de dreiging kunnen aangrijpen voor grotere defensiebudgetten. De VS geven wereldwijd het meeste geld uit aan militaire inzet, Europa is tweede. Het defensiebudget van de gezamenlijke Europese lidstaten is jaarlijks 241 miljard, dat van Rusland 66 miljard.

De nieuwe economie verwoest hele bedrijfstakken, maar gelukkig floreert het militaire complex en zo kan de mens die geen product wil worden altijd nog soldaat worden.

Helaas is ook de soldaat niet de onafhankelijke, zelfbeschikkende arbeidskracht die je misschien bij dat beroep voor je ziet. De soldaat hoeft zich weliswaar niet te verkopen, hoeft geen reclame voor zichzelf te maken en geen merk te worden, maar ook soldaten worden als pionnen over het bord geschoven en het is maar de vraag of je eigenlijk wel zo goed zit bij defensie.

Zoals bekend rukken de kunstmatige soldaten op, de gevechtsrobots, en dat zal onvermijdelijk leiden tot verlies aan arbeidsplaatsen. Tegelijk wordt ook de natuurlijke soldaat productmatiger. Wereldwijd doen wetenschappers hard hun best hem te verdingelijken. Zijn spijsverteringssysteem wordt verbouwd zodat hij gras kan eten. Zijn vermogen pijn te voelen wordt uitgeschakeld, zijn vermogen morele beslissingen te nemen aangepast, zijn slaapbehoefte bestreden. Militaire deskundigen dromen van een aan- en uitknop op infanteriesoldaten. „Wat als we die kunnen aanzetten vlak voordat het gevecht begint?”

Omdat oorlog lucratief is, loopt het leger met zulk kostbaar onderzoek voorop. Maar al gauw zal de burgermaatschappij volgen. Dan wordt de darmflora van ontslagen bankbedienden en thuishulpen aangepast, zodat ze gras kunnen eten als hun salaris op is. Dan wordt het morele oordeel van politici stil gelegd en de knop op burgers buiten werkuren uitgeschakeld. Dan lopen de laatste idealisten op straat zichzelf te verkopen.

Dit klinkt misschien niet iedereen als muziek in de oren. Maar het is wel het mensbeeld dat ten grondslag ligt aan het advies een product te worden.

Maxim Februari is jurist en schrijver. Deze column is wekelijks.

    • Maxim Februari