Zijn tics werden plots landelijk bekend

De Zitting

Wie: taxichauffeur versus De Bezige Bij

Waar: rechtbank Amsterdam

De kwestie: taxichauffeur wil naam uit boek

Er lijkt een ritme in te zitten. De taxichauffeur maakt steeds een snuivend geluidje, gevolgd door een snelle aanraking met zijn hand van zijn neus of wenkbrauw. Soms steekt hij ook nog kort zijn tong uit. Schrijver Ernest van der Kwast beschreef de taxichauffeur en het syndroom waar hij aan lijdt – Gilles de La Tourette – in zijn boek Het wonder dat niet omvalt. Het is een serie portretten van kleurrijke Rotterdammers.

Hij noemde de taxichauffeur met naam en toenaam en daar maakt die nu bezwaar tegen. Hij eist bij de rechtbank verwijdering van zijn naam uit het boek en 25.000 euro immateriële schadevergoeding.

Aanvankelijk had de chauffeur er geen problemen mee toen Van der Kwast de schijnwerpers op hem richtte. Dat was in 2011, toen de schrijver een maandelijkse talkshow presenteerde in Rotterdam: De Unie Late Night. In elke aflevering las hij een ode voor aan een kleurrijke Rotterdammer. Over de chauffeur schreef hij: „De eerste keer dat ik in zijn taxi stapte was ik bang.” Door zijn tics dacht Van der Kwast even dat de chauffeur cocaïne had gebruikt. Hij wilde uitstappen. Maar toen de chauffeur vertelde aan welk syndroom hij leed, opende dat de „sluizen van bewondering” bij Van der Kwast. „Je ziet ineens een man die je door de stad loodst, een man die duizenden blikken heeft moeten ondergaan en tegen iedereen moet zeggen: wees niet bang.

De chauffeur was op uitnodiging naar de talkshow in De Unie gekomen en liet zich in zijn taxi fotograferen. Alles in pais en vree.

Vijf jaar later werd de chauffeur gebeld, door een redacteur van De Wereld Draait Door. Of hij in de uitzending wilde komen. Daarin werd aandacht besteed aan het nieuwste boek van Van der Kwast, waarin het geschreven portret van de chauffeur bleek te zijn opgenomen. Hij wilde dat niet en hij beklaagde zich erover dat hij nooit de foto had gekregen die in 2011 van hem was gemaakt, zoals beloofd. De redacteur van DWDD „bleef maar doordrammen”, zegt de chauffeur tegen de kortgedingrechter in Amsterdam. Maar hij ging niet.

In de uitzending die avond werd de ode besproken, inclusief de volledige naam van de chauffeur, en daarbij werd zijn foto getoond. De chauffeur vindt dat hij door zijn medewerking aan de talkshow in de Unie niet automatisch ook toestemming had gegeven voor gebruik van zijn naam in het boek van Van der Kwast en in DWDD. Hij heeft er last van, zegt zijn advocaat namens hem. De chauffeur had een manier ontwikkeld om klanten te vertellen over zijn handicap. Nu is „zoiets persoonlijks” landelijk bekendgemaakt.

De advocaat van De Bezige Bij wijst erop dat „geen geheim is onthuld. De handicap is voor iedereen zichtbaar”. Wel stelt ze dat het „beter was geweest” als de uitgeverij na 2011 nog eens contact had opgenomen om apart toestemming te vragen voor publicatie in het boekje. Tegelijkertijd betoogt ze dat de uitgeverij daartoe niet verplicht was omdat de ‘aard en de inhoud’ van de publicatie „niet zodanig veranderd” zijn, dat dat nodig was. Dat de naam van de chauffeur überhaupt is opgenomen, vloeit volgens haar voort uit het feit dat het hier om een „loflied ging op de mooie mensen van Rotterdam”. De „odes zijn persoonlijk en gaan over echte mensen, die een naam hebben”. Ze gelooft niet dat de chauffeur schade heeft geleden. „De ode heeft een positief karakter en zal juist tot begrip leiden.” Toch is de uitgeverij bereid zijn naam direct te verwijderen uit het e-book dat nog wordt verkocht en volgende drukken van het boek. Maar van de oplage tot nu toe (5.500) zijn nog 1.835 exemplaren over. De rechter concludeert dat een nieuwe druk „nog wel even op zich zal laten wachten”.

Het boek vormt een inbreuk op de persoonlijke levenssfeer van de chauffeur, oordeelt de rechter, maar die lijkt „niet ernstig”. Nieuwe klanten die het boek gelezen hebben „kunnen eigenlijk alleen maar positief gestemd zijn”. De chauffeur krijgt geen geld van De Bezige Bij en moet de kosten van de rechtszaak betalen: 2.871 euro.

    • Merel Thie