Er zijn zelfs lekken óver het lekken

Regering-Trump

Lekken zijn van alle tijden, maar uit de regering van president Trump wordt wel erg veel gelekt. Ligt dat aan de regeerstijl van de nieuwe president of is het, zoals Trump lijkt te denken, een gecoördineerde poging om zijn regering te ondermijnen?

Trumps woordvoerder Sean Spicer (rechts), donderdag op de trap van Air Force One, strijdt tegen de lekken. Foto Jonathan Ernst/Reuters

Sean Spicer, Trumps perswoordvoerder, riep begin vorige week zijn medewerkers bijeen voor een vergadering over de vele informatielekken. Van tevoren moesten ze hun telefoons laten controleren. De aanwezigen werd te verstaan gegeven dat de telefooncontrole binnenskamers moest blijven. Korte tijd later publiceerde website Politico erover.

De regering-Trump wordt geplaagd door lekken – en door lekken over lekken. Ruim een maand na zijn aantreden is Trump zijn nationale veiligheidsadviseur erdoor kwijtgeraakt en vorige week kwam zijn minister van Justitie in de problemen toen gelekt werd dat hij onder ede cruciale informatie had verzwegen. Eerder belandden kladversies van executive orders in de krant, net als transcripties van Trumps telefoongesprekken met de leiders van Australië en Mexico.

„In Washington wordt altijd gelekt. Voortdurend”, zegt Mary-Rose Papandrea, hoogleraar rechten aan de Universiteit van North Carolina en expert op het gebied van media en de wet, aan de telefoon. „Maar door Trumps regeerstijl en -tempo zijn het er nu opvallend veel.”

Papandrea noemt verschillende oorzaken. Trump, zegt ze, volgt regeringsprocedures niet. Ambtenaren op ministeries kregen decreten op hun beleidsterrein bijvoorbeeld niet of pas kort tevoren te zien. „Wie het idee heeft dat inspraak niet mogelijk is, zal eerder geneigd zijn naar de pers te lekken. Temeer omdat Trumps aandacht duidelijk in hoge mate door de pers wordt bepaald. Lekken kan dus een effectieve manier zijn om die aandacht te krijgen.” Ook denkt Papandrea dat Trump meer last heeft van interne oppositie dan eerdere presidenten.

„Trump heeft veel conflicten, onder meer met de inlichtingendiensten. Hij probeert niet om vertrouwen te winnen. Daarnaast heeft hij nog steeds opvallend weinig lagere functionarissen benoemd. Daardoor zitten er nog veel mensen uit de tijd van Obama, van wie sommigen ongetwijfeld uit zijn op Trumps val.”

Overzeese CIA-gevangenissen

Lekken is vaak effectief, zegt Papandrea. Een week na Trumps aantreden lekte bijvoorbeeld een decreet uit dat het onder Obama afgekondigde verbod op zogeheten black sites, geheime overzeese gevangenissen van de CIA, zou opheffen. Sean Spicer ontkende dat het om een document van het Witte Huis ging. Wellicht een voorbeeld van een succesvol lek, zegt Papandrea: door de politieke verontwaardiging zette het Witte Huis niet door. Maar ze acht ook niet onmogelijk dat het om een proefballon van de regering zélf ging: „Een bekende uitspraak is: het schip van staat is het enige schip dat vooral van bovenaf lekt. Mogelijk willen Trump en zijn adviseurs zelf de boodschap zenden: ‘Kijk, wij zijn bereid de grenzen van de macht op te zoeken.’”

Nu lekt er ook informatie over het tégengaan van lekken, zoals bij de vergadering van Spicer. Volgens persbureau Reuters gebruikte Trumps minister van Financiën Steven Mnuchin zijn eerste stafvergadering om duidelijk te maken dat hij lekken niet zou tolereren. En leden van Trumps nationale veiligheidsraad mogen niet langer zélf bepalen aan welke collega’s in de raad ze een memo laten lezen. Dat moet eerst zijn goedgekeurd door de secretaris van de raad.

Trump richt zijn woede over het lekken op de pers en op ambtenaren die lekken. Hij twitterde: „Het zoeklicht staat op de laaghartige lekkers! Ze zullen betrapt worden!”

In zijn persconferentie van half februari zei Trump dat hij het ministerie van Justitie had gevraagd de „misdadige” informatielekken te onderzoeken.

Geen blanco cheque

Dat het om strafbare feiten gaat, staat volgens Heidi Kitrosser, hoogleraar rechten aan de Universiteit van Minnesota en gespecialiseerd in de greep van de overheid op informatie, echter allerminst vast. George Bush sr. en Barack Obama probeerden klokkenluiders te vervolgen op basis van de Espionage Act, die tijdens de Eerste Wereldoorlog werd ingevoerd om het verraden van defensiegerelateerde informatie tegen te gaan. „Een zeer breed geformuleerde wet, maar geen blanco cheque” zegt Kitrosser.

Lekken in de Amerikaanse politiek hebben vaak geschiedenis geschreven. Via ‘Deep Throat’, naar later bleek een onderdirecteur van de FBI, werd onder Nixon het Watergate schandaal onthuld.

Recenter werd George W. Bush geplaagd door lekken in de aanloop naar de Irakoorlog en over de geheime CIA-gevangenissen, en Obama door WikiLeaks en natuurlijk door het lekken van de NSA-documenten via Edward Snowden. Obama was de president die zich het meest verzette tegen lekken. Tijdens zijn ambtstermijn werden tien klokkenluiders aangeklaagd, meer dan onder alle vorige presidenten bij elkaar. „Intern waren er ook strenge maatregelen. Gevoelige memo’s waren bijvoorbeeld voor iedere betrokkene anders gemerkt, zodat duidelijk zou zijn wie gelekt had”, zegt Papandrea.

Trump noemde de vele lekken „een totale heksenjacht”, wat lijkt te impliceren dat hij ze ziet als gecoördineerde pogingen zijn regering te ondermijnen. Maar de informatie die naar buiten komt is zo divers, zegt Kitrosser, dat dat niet aan de orde is.

„De lekken zijn het gevolg van tegengestelde belangen bij pers, regering en geheime diensten. Het wordt pas ongezond als het escaleert, als de tegengestelde belangen veranderen in diepe conflicten. Dat Trump het ministerie van Justitie openlijk prest om onderzoek te doen, lijkt daarom onverstandig.”

    • Maartje Somers