Campagneblog

Wilders wil regeren en ‘sluit niemand uit’

VVD zet met advertentie volledig in op 'Mark'

Voor wie er nog aan twijfelde, maakte de VVD maandagmorgen definitief duidelijk dat haar campagne draait om één man: premier Mark Rutte. De liberalen publiceerden een paginagrote advertentie in de landelijke dagbladen, waarin de naam van de partij niet één keer voor komt. In plaats daarvan legt 'Mark' in tien foto's uit waarom de kiezer woensdag op hem moet stemmen.

De VVD-campagneadvertentie 'Mark' by NRC on Scribd

Rutte - '1,93, vrijgezel, Nederlands Hervormd' - is volgens de advertentie

'Moskeebestuurder onder druk gezet om stemadvies DENK te geven'

Moskeebestuurders voelen zich onder druk gezet om hun achterban op de roepen om komende woensdag te stemmen op DENK, de partij van oud-PvdA-Kamerlid Tunahan Kuzu. Dat heeft de Raad van Marokkaanse Moskeeën Nederland (RMMN) zondag laten weten, meldt ANP.

Volgens de Raad durven sommige moslims geen kritiek te uiten op DENK of toe te geven dat zij op een andere partij willen stemmen. De RMMN stelt dat de partij potentiële kiezers continu aanspreken op hun godsdienst en afkomst. Dat kan integratie in de weg staan en polarisatie in de hand werken, aldus de Raad.

Eerder vergeleek een woordvoerder van de RMMN DENK al met de PVV van Geert Wilders. Volgens Saïd Bouharrou opereren beide partijen op een manier die de tweedeling in de politiek en samenleving aanwakkert.

Rutte bij WNL op Zondag

VVD-lijsttrekker Mark Rutte heeft er bij WNL op Zondag opnieuw voor gewaarschuwd dat de PVV van Geert Wilders de grootste partij kan worden. Hij zei te vrezen dat Nederland de volgende dominosteen kan worden die na de Brexit en de verkiezing van Trump valt voor wat hij het "verkeerde populisme" noemt. Rutte zei dat een verkiezingsoverwinning van Wilders negatief zal worden uitgelegd in het buitenland en vreest dat de formatie een langslepend en frustrerend proces zou worden omdat bijna alle andere partijen regeren met de PVV hebben uitgesloten.

Rutte lijkt met zijn waarschuwing kiezers van middenpartijen als het CDA en D66 te willen verleiden om toch een strategische stem uit te brengen op de VVD woensdag. Hoewel de VVD in de Peilingwijzer nog wel de grootste partij is, is het verschil met het CDA en ook GroenLinks de afgelopen weken kleiner geworden. Gevraagd naar een mogelijke overwinning van GroenLinks-leider Jesse Klaver zei Rutte dat het belangrijk is dat bij de ingewikkelde formatie straks een ervaren partijleider het voortouw krijgt: "Dit is geen tijd voor experimenten."

Het interview ging overigens voornamelijk over de spanningen die zijn ontstaan tussen Nederland en Turkije. Rutte zei dat niet alleen Turkije een trots land is, maar Nederland ook. Volgens de premier heeft Nederland er alles aan gedaan om de situatie niet te laten escaleren. Lees daarover meer in ons liveblog over de diplomatieke crisis tussen Nederland en Turkije.

Asscher voert campagne in Woensel

"Wat is het vrolijk hier, is dat altijd zo?" PvdA-lijsttrekker Lodewijk Asscher spreekt op de markt in Eindhoven een vrouw van middelbare leeftijd aan en geeft haar een roos. "Ik ga op u stemmen hoor woensdag", zegt ze. "Mijn dag is goed", antwoordt Asscher met een grote glimlach.

Asscher voert deze zaterdag, voorafgaand aan het Debat van het Zuiden in Eindhoven, campagne in de wijk Woensel in het noorden van de stad. De PvdA-lijsttrekker en zijn team houden er, ondanks het voorspelde recordverlies in de peilingen, de moed in. 'Veel mensen die ik spreek zweven nog', zegt Asscher. "Woensdag beginnen we allemaal op nul zetels en we gaan proberen om er zoveel mogelijk te halen."

Twijfelen
Sannie Thomassen (24) heeft altijd op de PvdA gestemd, vertelt ze Asscher, maar gaat nu voor GroenLinks. "Kunnen we je nog overhalen?", vraagt Asscher. "Ja hoor, haal me maar over!", reageert Sannie. Ze zegt na het gesprekje dat ze toch weer aan het twijfelen is geslagen.

Asscher wordt door de bezoekers van de markt geregeld aangesproken op het kabinetsbeleid van de laatste jaren. Een mevrouw die zegt niet te gaan stemmen vertelt Asscher over de stijgende kosten van de zorg voor haar ouders. "We hebben de afgelopen jaren een paar rottige keuzes moeten maken", erkent Asscher. "Dat begrijp ik allemaal wel", zegt de Eindhovense. Of ze misschien toch gaat stemmen? "Ik zal er nog eens over nadenken."

Sybrand Buma (CDA) op campagne in Uden

Sybrand Buma, lijsttrekker van het CDA, is in Brabant vandaag. Hij doet mee aan het Debat van het Zuiden, is straks te horen in het radioprogramma Kamerbreed vanuit Eindhoven, en trok vanochtend met een stoet CDA-ers door de straten van Uden.

Springen op het CDA-groene luchtkussen zat er voor Buma niet in, van het echte Brabantse worstenbroodje nam hij slechts één hap. Maar verder was het een vrolijke boel tijdens de wandeling. Buma ging met vrijwel iedere CDA-er op de foto, en werd tientallen keren staande gehouden door - vooral oudere - Udenaren.

De meesten willen een hand, even succes wensen. Soms heeft iemand écht wat te vragen. Jeanne van Delst (61) bijvoorbeeld, reïntegratiecoach. Ze wil weten wat Buma aan de wet Werk en Zekerheid gaat doen. Hij zegt: "De wet is een grote mislukking. De gevolgen zijn dat bijna niemand meer in vaste dienst wordt genomen." Het is het antwoord dat Van Delst graag wilde horen.

De meeste gesprekjes zijn joliger. Christ Dirks (75), al sinds zijn 19de lid van het CDA en voorloper KVP, zegt: "Ik dacht dat u wat steviger was. Zo komt u over op tv." Buma antwoordt dat hij niet is afgevallen. Dirks: "Ik zie u elke dag wel op tv." Buma: "Ja, u ziet mij vaker dan mijn vrouw me ziet."

Na een half uur is de wandeling weer afgelopen. Er zijn 41 handen geschud.

'Invoeren kilometerheffing kost acht jaar'

De kilometerheffing, waarvan partijen als GroenLinks, SP en PvdA voorstanders zijn, kan niet binnen één kabinetsperiode worden ingevoerd. Dat meldt De Telegraaf zaterdag op basis van berekeningen van "verschillende ministeries en planbureaus".

De invoering van rekeningrijden voor bezitters van personenauto's zou volgens de ramingen zo'n acht jaar in beslag nemen. Het zou volgens de ramingen zes jaar duren voor een kilometerheffing voor vrachtwagens van kracht kan worden. Ook met de komst van een spitsheffing zou veel tijd gemoeid zijn: vijf jaar. Alleen het verhogen van accijnzen zou binnen een kabinetsperiode mogelijk zijn, schrijft De Telegraaf. Dat zou 2,5 jaar duren.

De Programmawijzer van NRC geeft van alle partijen de standpunten weer op het gebied van rekeningrijden.

'Thuisblijver' grootste concurrent van Asscher

De grootste tegenstander van Lodewijk Asscher bij de verkiezingen van woensdag is de kiezer die thuisblijft. Dat zegt de PvdA-voorman zaterdag in een interview met de Volkskrant.

"Veel linkse kiezers zitten te twijfelen en komen uiteindelijk niet van de bank. Dan kun je na de verkiezingen van een koude kermis thuiskomen met een rechts kabinet."

Been afzetten

De peilingen wijzen er vooralsnog op dat er een gerede kans is op een (centrum)rechtse coalitie. Asschers PvdA stevent af op elf, maximaal dertien zetels. Ondertussen gaat de VVD aan kop, gevolgd door de PVV. Het stemt Asscher niet positief.

"Ik vind het heel cynisch als we de verkiezingen laten uitlopen op een strijd tussen Wilders en Rutte. Het is een keuze tussen je linker- of je rechterbeen laten afzetten. Het doet onrecht aan wat het land nodig heeft."

VVD-lijsttrekker Rutte heeft de afgelopen weken meermaals gezegd dat hij niet met de PVV van Wilders gaat regeren. Asscher stond eerst sceptisch tegenover die claims, maar inmiddels zegt hij te zijn bijgedraaid. "Ik zie het Rutte niet meer doen. Hij heeft het zo vaak herhaald."

Rutte: verkiezingsoverwinning Wilders betekent chaos

VVD-lijsttrekker Mark Rutte denkt dat een verkiezingsoverwinning van zijn PVV-rivaal Geert Wilders voor een verwarrende situatie zal zorgen. "Geert Wilders is chaos, als hij de verkiezingen zou winnen", zegt de premier in een interview met De Telegraaf.

Dat komt volgens Rutte vooral doordat een verkiezingsuitslag waarin de PVV de grootste is, een zeer moeilijke kabinetsformatie zal opleveren.

"De grootste partij moet het voortouw moet nemen bij de formatie. Internationaal zal het heel lang duren voordat men doorheeft of hij wel of geen regering zal vormen. Je kunt nooit 100 procent uitsluiten dat hij gaat regeren. Maar wíj zullen niet in die regering zitten.”

Trump

Vooralsnog lijkt het er niet op dat Wilders' partij woensdag de meeste stemmen zal krijgen. In de peilingen daalt de PVV al een paar weken. De laatste Peilingwijzer dicht de partij twintig à vierentwintig zetels toe, drie minder dan de VVD. Toch wil Rutte Wilders niet bij voorbaat afschrijven.

"Ik wil waarschuwen voor het idee dat het met hem wel zo’n vaart niet zal lopen, dat hij wel niet zal winnen. We hebben dat ook gedacht bij Brexit en bij Trump. Ook toen verwachtten we een andere uitkomst.”

Terugkijken: Factchecks van het debat tussen Roemer en Asscher

Was alles wat de twee linkse lijsttrekkers beweerden wel waar? NRC checkte tijdens het debat zes stellingen. Kijk het hieronder terug.

Live Check

Lodewijk Asscher (PvdA): ‘Nationaal Zorgfonds kost 8 jaar lang 800 miljoen euro per jaar’

PvdA-leider Lodewijk Asscher beweerde tijdens het debat met SP-lijsttrekker Emile Roemer bij EenVandaag zojuist dat het Nationaal Zorgfonds dat de SP wil oprichten veel geld kost. Hij noemde een specifiek bedrag: 8 jaar lang, ieder jaar 800 miljoen euro.

Het Centraal Planbureau berekende de kosten voor een Nationaal Zorgfonds. Op pagina 246 van Keuzes in Kaart 2018-2021 wordt het uitgelegd. Conclusie: de stelling van Asscher klopt. Het oprichten van een Nationaal Zorgfonds kost gedurende een periode van 8 jaar ieder jaar 800 miljoen euro aan "transitiekosten”.

We beoordelen deze stelling als waar.

Wij beoordelen deze stelling als Waar
Gecheckt door
Enzo van Steenbergen

Asscher: Zorgfonds bureaucratisch experiment

Het laatste debat gaat over de vraag 'De zorgkosten zijn onder controle; gaat dat ten koste van ouderen en chronisch zieken?'. Roemer zegt daar ja op en zegt dat het kabinet met daarin Asscher de laatste jaren miljarden heeft bezuinigd, vooral op de thuis- en ouderenzorg. "Dat is een hard gelag voor die mensen", aldus Roemer, die vindt dat de "harde bezuinigingen" op de zorg moeten worden teruggedraaid.

Asscher (PvdA) stelt dat het kabinet ook heeft bezuinigd op zaken als bureaucratie en geneesmiddelen, maar stelt ook dat het kabinet door de stijging van de zorgkosten soms moest snijden. Hij reikte Roemer de hand door te zeggen dat zowel PvdA als SP nu het eigen risico wil afschaffen. Roemer beet hem echter toe: "U belijdt het met de mond, maar als er geleverd moet worden geeft u niet thuis."

Gevraagd naar het Nationaal Zorgfonds dat de SP wil invoeren sprak Asscher van "een duur en bureaucratisch experiment".

Foto Bart Maat/ANP

Live Check

Lodewijk Asscher: ‘Je moet landmacht, luchtmacht of marine opdoeken om 1 miljard te bezuinigen in Defensie.’

Lodewijk Asscher (PvdA) zei tegen Roemer (SP) dat hij de luchtmacht, de landmacht of de marine moet opdoeken, wil hij zijn doelstelling om 1 miljard euro te bezuinigen op Defensie halen.

De SP wil inderdaad 1 miljard euro bezuinigen op Defensie. Maar Asscher vergist zich erin dat daarvoor de landmacht, de luchtmacht of de marine opgedoekt moet worden. Wie de uitgaven van het ministerie van Defensie (totaalbudget: 8,7 miljard euro) bekijkt, ziet dat het alleen voldoende is om de landmacht op te doeken. Dat zou 1,2 miljard euro opleveren.

Het opdoeken van de marine (721 miljoen euro) of de luchtmacht (338 miljoen euro) is alleen sámen voldoende om tot een bezuiniging van 1 miljard euro te komen.

We beoordelen de stelling als grotendeels waar, omdat de situatie eigenlijk nog scherper ligt dan Asscher suggereert.

Wij beoordelen deze stelling als Grotendeels waar
Gecheckt door
Enzo van Steenbergen

Live Check

Emile Roemer (SP) : ‘Nederland was later terug op het economisch niveau van 2008 dan de omringende landen’

De SP-leider blijft volhouden dat het bezuinigingsbeleid van de huidige regering van VVD en PvdA slecht is geweest voor het economisch herstel. Omringende landen, zo noemde hij als voorbeeld, als "Engeland", België en Duitsland waren veel eerder uit de economische crisis dan Nederland. Zij zaten ,,eerder op het niveau van 2008”, het jaar waarin de recessie in West-Europa begon. ,,Nederland was de laatste in de rij.”

We slaan er de jongste Europese cijfers erbij van bureau Eurostat, geactualiseerd op 9 maart 2017. Daaruit blijk dat Nederland in 2011 een bruto nationaal product had van 642,9 miljard euro (afgezet tegen het huidige prijsniveau). Dat was voor het eerst méér dan de omvang van de economie in 2008 (639,2 miljard).

België en Duitsland hadden het niveau van 2008 (354,1 miljard respectievelijk 2.561,7 miljard) volgens Eurostat als in 2010 overtroffen (365,1 miljard resp. 2.580,1 miljard). Maar het Verenigd Koninkrijk bereikte het bbp-niveau van 2008 (1.964,4 miljard euo) pas in 2012 (2.065,7) en was daarmee dus langzamer in het herstel dan Nederland.

De stelling van Roemer is onwaar.

Wij beoordelen deze stelling als Onwaar
Gecheckt door
Philip de Witt Wijnen

Live Check

Lodewijk Asscher (PvdA): De SP stemde tegen wetgeving om topinkomens en schijnconstructies aan te pakken

Volgens PvdA-lijsttrekker Lodewijk Asscher zat de SP in ,,een hoekje nee te schudden” toen hij als minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid topinkomens en schijnconstructies op de arbeidsmarkt probeerde aan te pakken. Dat klopt niet. Zowel in de Tweede Kamer, als in de Eerste Kamer stemde de SP in met twee wetsvoorstellen van Asscher om iets te doen aan schijnconstructies en topinkomens. De uitspraak van Asscher is dus niet waar.

Wij beoordelen deze stelling als Onwaar
Gecheckt door
Mark Lievisse Adriaanse

Roemer valt Asscher aan op integratiebeleid

Het tweede debat is al bezig en gaat over 'Staat de Nederlandse identiteit onder druk door immigratie?'. Asscher (PvdA) vindt dat onze identiteit niet onder druk staat, "behalve als we die niet verdedigen". Hij wil opkomen voor de Nederlandse normen en waarden en begrenzen hoeveel mensen naar Nederland kunnen komen.

Roemer (SP) viel Asscher aan op de portefeuille Integratie die hij als minister de afgelopen jaren had. "Het beleid is nog steeds niet geslaagd, maar 40 procent slaagt voor de inburgeringscursus." Asscher erkent dat er problemen rond de inburgering zijn, maar vindt dat de SP wegkijkt van het probleem dat veel mensen die Nederland binnenkomen een andere cultuur hebben. "We zijn te lang naïef geweest over onze waarden. We moeten duidelijk maken wat de spelregels zijn en in dat opzicht hebben we opnieuw niet veel aan de SP gehad."

Live Check

Emile Roemer (SP): ‘Een miljoen mensen kunnen de zorgkosten niet opbrengen’

SP-lijsttrekker Emile Roemer beweerde tijdens het 1-op-1 debat met PvdA-leider Lodewijk Asscher bij EenVandaag dat een miljoen mensen de zorgkosten niet kunnen opbrengen. Hadden we dat al niet eerder gehoord? Jazeker, en het lastig te checken.

Roemer beweerde dit ook tijdens het RTL Rode Hoed-debat. Toen zochten we het al eens uit. Er zijn mensen die zorg mijden, omdat ze het eigen risico te hoog vinden, maar het is onduidelijk hoeveel mensen niet naar de dokter gaan, terwijl ze wel zorg nodig hebben.

Roemer heeft de stelling zo ruim geformuleerd dat deze moeilijk na te gaan is. De meest duidelijke aanwijzing die we kunnen bekijken, is de hoeveelheid mensen die onder de zogenoemde ‘wanbetalersregeling’ van hun zorgverzekeraar vallen. Het gaat om mensen die ondanks het aanbod om een betalingsregeling te treffen hun zorgpremie langer dan 6 maanden niet betaald hebben. Op 1 augustus 2016 stuurde minister Schippers (VVD, Zorg) de ‘verzekerdenmonitor’ naar de Tweede Kamer. Daarin staat dat 290.000 mensen hun zorgrekening niet hadden betaald. Het is onduidelijk of dit allemaal mensen zijn die hun rekening niet kunnen betalen.

TNS Nipo becijferde vorig jaar dat 10 procent van de Nederlanders zorg mijdt omdat zij op dat moment het bedrag dat ze moesten betalen door het verplichte eigen risico niet wilden of konden missen. Dat zou gaan om circa 1,7 miljoen mensen. Maar dit was onderzoek op basis van een enquête en ook volgens TNS zelf niet betrouwbaar genoeg op te extrapoleren.

Het Nibud publiceerde in 2015 onderzoek naar betalingsachterstanden. Voor dat onderzoek zijn 1.444 Nederlanders tussen de 18 en 70 jaar ondervraagd. Eén op de vijf huishoudens heeft betalingsproblemen. Er zijn 7,7 miljoen huishoudens in Nederland, dus 1,5 miljoen huishoudens heeft betalingsproblemen. 22 procent daarvan zegt dat ,,hoge zorgkosten” hier mede de reden voor zijn. Dat gaat om zo’n 339.000 huishoudens, die gemiddeld uit 2 personen bestaan. Dus het aantal mensen komt uit onder de 1 miljoen mensen, maar het gaat om onderzoek waarbij mensen zelf redenen mogen invullen van hun betalingsproblemen, dus zekerheid geeft het niet.

Het is ook voorstelbaar dat veel mensen die hun zorgkosten niet kunnen opbrengen, niet voorkomen in onderzoeken. We beoordelen de stelling van Emile Roemer, voor zover we dat nu kunnen inschatten, als niet te checken.

Wij beoordelen deze stelling als Niet te checken
Gecheckt door
Enzo van Steenbergen

Roemer en Asscher steggelen over kabinetsbeleid

Het eerste debatje gaat over de vraag 'Is het herstel van de Nederlandse economie het gevolg van het kabinetsbeleid of van de groei van de wereldeconomie?' Roemer (SP) zegt dat dit "zeker niet" door het kabinet is gekomen. "Er is ongelofelijk hard bezuinigd: veel economen zeggen dat dit de groei heeft geremd."

Asscher (PvdA) haalt een uitspraak van Roemer uit 2013 aan, toen de SP-leider zei dat het kabinet de economie kapot aan het bezuinigen was. De PvdA-leider wijst op de resultaten van het beleid nu en noemt dat er de afgelopen jaren veel banen zijn bijgekomen. "Dat was niet alleen dankzij, maar wel degelijk óók dankzij het kabinet."

Ander discussiepunt was het beleid van Asscher, die als minister van Werkgelegenheid volgens Roemer te weinig vaste banen heeft geschapen. Asscher beaamt dat er nog meer vaste banen moeten bijkomen in de toekomst. De PvdA-leider verwijt Roemer dat de SP de laatste jaren alleen maar tegen het beleid is geweest.

Roemer over binnenlandse veiligheid

In de eerste minuten van het debat zei Emile Roemer (SP) dat zijn partij het meest investeert in de binnenlandse veiligheidsketen. Die stelling verkondigde hij al eerder, tijdens het Radio 1-debat. We checkten 'm toen al.

Live check

Emile Roemer (SP) - ‘Wij investeren het meest in de binnenlandse veiligheidsketen’

Van alle partijen die hun programma hebben laten doorrekenen door het Centraal Planbureau (CPB), geeft de SP het meeste geld uit aan de binnenlandse veiligheid, zoals de politie en het Openbaar Ministerie, 1,3 miljard euro. Daarna volgen VNL (1 miljard), VVD (700 miljoen) en de SGP (500 miljoen). Van de PVV, die zijn verkiezingsprogramma niet heeft laten doorrekenen, is niet bekend hoeveel geld er naar binnenlandse veiligheid moet gaan. Die partij wil in totaal 2 miljard euro besteden aan Defensie én binnenlandse veiligheid. 50Plus noemt geen cijfers.

Wij beoordelen deze stelling als Waar
Gecheckt door
Christiaan Pelgrim

Live: EenVandaag-debat tussen Asscher en Roemer

Bij het EénVandaag-debat tussen Asscher (PvdA) en Roemer (SP) komen de volgende drie onderwerpen en vragen aan de orde:

De politieke televisiegids voor vanavond

  • In EenVandaag kruisen Lodewijk Asscher (PvdA) en Emile Roemer (SP) de degens in “het debat op links”. Op nrc.nl volgen we het debat in dit liveblog op de voet en checken we live uitspraken van de lijsttrekkers. Te zien op NPO 1 van 18.15 tot 18.45 uur.
  • Mark Rutte wordt door kinderen geïnterviewd voor De Kinderstem. Vanaf ongeveer 20.30 uur in het Radio 1-programma Langs de Lijn en Omstreken, en op het YouTube-kanaal van De Kindercorrespondent.
  • Weer Mark Rutte: ook in Nieuwsuur staat de premier en VVD-lijsttrekker Mark Rutte vanavond centraal. Vooraf was er enig gedoe over de uitzending, omdat Nieuwsuur het onderdeel waarin een burger een vraag zou stellen over de gasboringen in Groningen had geschrapt. Nieuwsuur deed dat naar eigen zeggen om een herhaling van een soortgelijke situatie in de talkshow Pauw & Jinek, waar Rutte eerder deze week geconfronteerd werd met boze Groningers, te voorkomen. Gedupeerde Annemarie Heite, die werd afgezegd, sprak echter van een "kapitale blunder". Te zien op NPO2 van 22.00 uur tot 22.47 uur.
  • Jesse Klaver gaat langs bij RTL Late Night, onder andere om zijn zelf opgenomen vlog toe te lichten. Te zien op RTL4 van 22.30 tot 23.30 uur.
  • In Pauw en Jinek schuiven vanavond twee lijsttrekkers aan: Gert-Jan Segers van de ChristenUnie en Thierry Baudet van Forum voor Democratie. Te zien op NPO1 van 23.00 tot 23.55 uur.

Kansen op links in EénVandaag-debat

Een directe confrontatie op links straks bij EenVandaag (18.15 uur) tussen PvdA-lijsttrekker Lodewijk Asscher en SP-leider Emile Roemer. Ze gaan samen in debat over drie onderwerpen: economie, immigratie/integratie en de zorg. Maandag volgt een één-op-één-debat op rechts tussen VVD-lijsttrekker Mark Rutte en PVV-voorman Geert Wilders.


Foto ANP / Bart Maat

Dat het debat tussen Asscher en Roemer er zou komen, werd pas twee weken geleden duidelijk. In eerste instantie wilde de PvdA geen debat met Roemer en Klaver omdat Asscher liever in debat wilde met rechtse partijen. Daardoor leek het er eind januari op dat er helemaal geen links debat zou komen. Uiteindelijk zegde de PvdA een één-op-één-confrontatie met Roemer toch toe. GroenLinks-leider Jesse Klaver had ook graag in debat gewild, maar staat dus met lege handen.

Voor zowel Asscher als Roemer staat bij het debat veel op het spel. Uit onderzoek van I&O; Research bleek donderdag dat kiezers aan de linkerkant van het spectrum nog meer twijfelen over hun keuze dan rechtse kiezers.

PvdA-leider Asscher moet de komende dagen proberen los te komen van de dramatische stand in de Peilingwijzer: de PvdA staat in deze gewogen peiling op 11-13 zetels, terwijl de PvdA er nu 35 heeft. Vrijdagochtend richtte Asscher zich nog in een brief rechtstreeks tot de kiezer. Roemer kan ook nog niet tevreden zijn: de SP heeft nu 15 zetels in de Tweede Kamer en staat in de Peilingwijzer op 14-16 zetels.

Dit is de dag-presentator boos over 'schaamteloos jatten' Wilders

Het spotje dat de PVV afgelopen zondag in de reclamepauze van het Carré-debat liet uitzenden op RTL4 klonk EO-presentator Tijs van de Brink bekend in de oren. En dat kon kloppen, want een audiofragment van VVD-lijsttrekker Mark Rutte dat in de spot te horen is werd geknipt uit een interview dat Van de Brink zelf afnam. In het fragment zegt Rutte "Ik heb niets tegen de islam".

Vrijdagochtend reageerde Van den Brink in een open brief aan Wilders boos op het knipwerk. Temeer omdat Wilders zelf weigert zich te laten interviewen.

Als u dan vervolgens schaamteloos jat uit gesprekken met collega’s die wel de moeite nemen ons te woord te staan, irriteert dat me behoorlijk.

Volgens Van den Brink is het spotje van Wilders bovendien in strijd met het auteursrecht en kan de Evangelische Omroep er dus een juridische zaak van maken. Van den Brink schrijft het niet zo ver te willen laten komen: als Wilders zich nog vóór de verkiezingen op de radio laat interviewen staakt de omroep alle juridische handelingen. Wilders heeft nog niet gereageerd.

StemWijzer nu al meer gebruikt dan in 2012

Met nog vijf dagen te gaan tot de verkiezingen, volgende week woensdag, hebben nu al meer mensen de StemWijzer ingevuld dan in 2012. Op vrijdagmiddag om twee uur hadden 4,9 miljoen mensen de online StemWijzer ingevuld, stuurde maker ProDemos net een persberichtje uit.

In 2012 vulden 4,85 miljoen mensen de StemWijzer voor de Tweede Kamerverkiezingen in. Ongeveer 200.000 mensen per dag bezoeken de website. In 2012 waren dat er volgens ProDemos zo’n 130.000 per dag.

Zegt dit soms iets over de hoeveelheid zwevende kiezers? Dat kan zeker. Uit onderzoek van I&O; Research bleek deze week dat het aantal kiezers dat nog niet zeker weet welke partij het wordt, maar langzaam afneemt. Nog 73 procent van de kiezers twijfelt, halverwege januari was dat 78 procent.

Bij andere onderzoekers ligt het aantal zwevers wat lager. Peiler Ipsos zocht in februari uit dat in vergelijking met 2012 meer mensen al wel een voorkeur voor een partij hebben:

Screenshot van Ipsos onderzoek

Van Agt: ik stem geen CDA

Oud-premier Dries van Agt gaat 15 maart niet op zijn eigen CDA stemmen. Dat maakt hij bekend in een column in The Rights Forum.

Van Agt is na zijn politieke carrière pleitbezorger van de Palestijnse zaak geworden en „kan en wil” zich niet langer verzoenen „met het halfslachtige gedoogbeleid van Israëls bezetting en kolonisatie” dat zijn partij zou voeren. Hij verwijt het CDA tegen een motie van D66 en SP te hebben gestemd, die de regering opriep om in EU-verband te bepleiten dat het associatieverdrag met Israël wordt opgeschort totdat er een bouwstop voor huizen in nederzettingen van kracht wordt.

Van Agt laat weten dat hij wel gaat stemmen volgende week, maar zegt er niet bij op wie. Voor een pro-Palestinastandpunt kan hij alleen bij seculiere, linkse partijen terecht.

De kritiek van Van Agt op het CDA, met name op de Israël-politiek is niet nieuw. Na zijn pensioen reisde hij naar Israël en de bezette Palestijnse gebieden. "De ellende en de nood die ik in die gebieden aantrof, hebben mij de schellen van de ogen doen vallen", zei hij daarover tegen NRC.

Asscher begint slotoffensief met brief aan kiezer

Een brief aan de kiezer van maar liefst twee krantenpagina's. PvdA-lijsttrekker Lodewijk Asscher lijkt begonnen aan een slotoffensief in de hoop een historische verkiezingsnederlaag af te wenden. De PvdA staat in de Peilingwijzer, een gewogen gemiddelde van zes peilingen, op 11-13 zetels (de sociaal-democraten scoorden er in 2012 38).

Asscher begint zijn brief met wat kan worden gelezen als een gerustselling aan zichzelf: "Velen van u weten nog niet op welke partij te stemmen." Hij zegt te begrijpen dat veel PvdA'ers achteraf boos zijn dat zijn partij met de VVD ging regeren, maar "ik zou u wel de vraag willen meegeven: Hoe had het land eruit gezien als wij dat niet hadden gedaan?" Asscher komt vervolgens met een lange, krachtige verdediging van het kabinetsbeleid, iets waarin hij volgens critici de laatste tijd tekort is geschoten.

Asscher is nog altijd vastberaden "om de komende dagen met overtuiging ons inhoudelijke verhaal voor Nederland te vertellen. Tegen de stroom in van alle nieuwsfeitjes over peilingen. Tegen de stroom in van het schreeuwen om het schreeuwen." Hij kritiseert in de brief zijn coalitiepartner VVD, die "niets geleerd heeft van het regeren met de PvdA" en juist de zwakkeren in de samenleving in het verkiezingsprogramma aanpakt.

Vrijdagavond gaat Asscher bij EenVandaag (18.15u, NPO 1) in debat met SP-leider Emile Roemer.

Lees ook: De PvdA weet: deze strijd valt niet meer te winnen, een analyse van onze politiek redacteur Thijs Niemantsverdriet.

Christelijk lijsttrekkersdebat even opgeschrikt door 'reële dreiging'

De inzet van zwaarbewapende politiemensen donderdagavond bij een politiek debat van christelijke partijen in Ede was nodig omdat er sprake was van een reële dreiging, aldus de politie. "De dreiging is zeer serieus genomen en serieus onderzocht, en inmiddels ontzenuwd", zo valt te lezen op Twitter.

Twitter avatar POL_Gelderland Politie Gelderland UPDATE Ede: er was sprake van een reële dreiging, is zeer serieus genomen en serieus onderzocht, en inmiddels ontzenuwd. Politie schaalt af.

De christelijke lijsttrekkers spraken in het debat onder meer over de Nederlandse identiteit, duurzaamheid en stervenshulp bij mensen die vinden dat hun leven voltooid is. Hoewel de zwaarbewapende agenten voor het gebouw stonden en op het dak, ging het debat wel gewoon door.

Grote politie-inzet bij christelijk lijsttrekkersdebat Ede

De politie heeft donderdagavond zwaarbewapende agenten ingezet tijdens het christelijk lijsttrekkersdebat tussen Buma en zijn collega’s Gert-Jan Segers en Kees van der Staaij in Ede. Dat is gebeurd naar aanleiding van een dreiging. Wat die dreiging inhoudt, wil een woordvoerder van de politie nog niet zeggen.

Twitter avatar POL_Gelderland Politie Gelderland Ivm een dreiging heeft politie opgeschaald rond lijsttrekkersdebat in CineMec #Ede. Op dit moment gaat politie niet in op inhoud dreiging.

Persbureau ANP schrijft dat politieagenten - met ME-uitrusting en automatische wapens - voor de deur en op het dak staan op de plek waar het debat plaatsvindt. Ook bij de toegangswegen naar Ede op de A12 staan politiewagens.

Foto Piroschka van de Wouw/ ANP

Foto's die het publiek op Twitter zet, laten zien dat het debat intussen gewoon doorgaat. De christelijke lijsttrekkers spreken in het debat onder meer over de Nederlandse identiteit, duurzaamheid en stervenshulp bij mensen die vinden dat hun leven voltooid is.

Binnen de SP groeit de kritiek op de verkiezingscampagne

Hoe de SP-campagne verloopt? Niet bepaald vlekkeloos, schrijft NRC-redacteur Jos Verlaan. Binnen de partij groeit namelijk de kritiek op de verkiezingscampagne. Volgens critici ligt er te veel nadruk op acties tegen marktwerking in de zorg, terwijl traditionele SP-speerpunten - denk aan de woningmarkt, of de verlaging van de AOW-leeftijd - onderbelicht blijven.

Het wordt spannend dit jaar, bij de SP. Het ledental daalt al jaren achtereen - op 1 januari zakte de partij voor het eerst onder de 40.000 leden. Sinds deze daling tien jaar geleden werd ingezet, is ook het aantal zetels afgenomen. Hoe gaat de SP uit de verkiezingen komen?

Lees het stuk van Jos Verlaan over de onrust binnen de SP: Binnen de SP groeit de kritiek op de verkiezingscampagne

De televisiegids voor donderdagavond

  • Sybrand Buma komt bij EenVandaag praten over de meest opvallende standpunten van zijn partij: de herinvoering van de dienstplicht, normen en waarden, meer geld voor defensie en politie en het repressief immigratiebeleid. De uitzending begin om 18.15 uur, op NPO 1.
  • Onvrede over de gevestigde orde leidde in de VS tot de verkiezing van Trump en in het Verenigd Koninkrijk tot de Brexit. Wetenschapsprogramma De kennis van nu onderzoekt donderdag in hoeverre emoties je politieke voorkeur beïnvloeden. Is de Nederlandse burger ook zo boos? Regeert de onderbuik? Kijk op NPO2 om 19.20 uur.
  • Niet veel later treft Buma zijn collega’s Gert-Jan Segers en Kees van der Staaij in Ede tijdens het christelijk lijsttrekkersdebat. Ze spreken daar onder meer over de Nederlandse identiteit, duurzaamheid en stervenshulp bij mensen die vinden dat hun leven voltooid is. Jezus Leeft is niet aanwezig bij het debat, omdat alleen partijen worden toegelaten die nu al in de Kamer zitten. Het debat is online te zien bij het Nederlands Dagblad, vanaf 19.45 uur.
  • Nieuwsuur (om 22.00 uur op NPO2) heeft donderdag juist géén lijsttrekker te gast. Aanvankelijk zou Geert Wilders langskomen, maar hij zegde twee weken geleden af omdat hij geen dingen ging doen die hij “niet leuk” vindt.
  • Aan tafel bij RTL Late Night zit ditmaal Alexander Pechtold, om te spreken over zijn ambitie om premier te worden. Te zien op RTL 4, vanaf 22.37 uur.
  • Bij Pauw & Jinek zit Emile Roemer donderdagavond tegenover Halbe Zijlstra, nummer drie op de lijst van de VVD. Ook komt Henk Krol van 50Plus langs om uitleg te geven over zijn misrekeningen bij de AOW-plannen van zijn partij. De uitzending is op NPO1 om 23.00 uur.

Henk in een helikopter

Acht dagen geleden was het verhaal nog dat Krol zijn agenda enigszins zou uitdunnen omdat hij, in de woorden van partijvoorzitter Jan Nagel „te zwaar belast” was. Nu meldt 50Plus dat Krol volgende week in negen uur álle provincies zal bezoeken.

Het persbericht meldt dat hij het ,,nog niet eerder vertoonde staaltje” per ,,speciale helikopter” zal uitvoeren. In de plaatsen die Krol aandoet, zal hij met kiezers praten. De vlucht is onderdeel van de regiotour waarmee 50Plus al enkele weken bezig is. Zo is Krol vandaag in Gelderland, morgen in Utrecht en zaterdag in Limburg.

In de Peilingwijzer, het gewogen gemiddelde van zes peilingen, staat 50Plus op vier tot zes zetels. Voor Krols verwarrende uitspraken over de verhoging van de AOW, eind februari, waren dat er zeven tot elf. Nu heeft de partij één zetel in het parlement.

'Wilders krijgt meeste aandacht in de pers'

Geert Wilders is de meest besproken lijsttrekker in de geschreven en online pers. Ondanks zijn afwezigheid in debatten, werd Wilders de afgelopen dertig dagen genoemd in 1.965 artikelen in de landelijke dagbladen, opinietijdschriften en op de grote nieuwssites. Dat blijkt uit cijfers van databank LexisNexis. Mark Rutte, de nummer twee op de lijst, werd in 1.502 artikelen genoemd.

Wilders twittert veel, maar laat verder weinig van zichzelf zien deze campagne. De PVV-leider zegde beide RTL-debatten en het Radio 1-debat af, geeft nauwelijks interviews en voerde tot vorige week geen campagne op straat, na de onthullingen over zijn beveiligers.

De media-aandacht voor Wilder is des te opvallender, omdat hij weinig met zijn gezicht op tv komt. Volgens website Lijsttracker, die bijhoudt hoe lang lijsttrekkers in beeld zijn in aanloop naar de verkiezingen, kreeg Wilders dit jaar 231 minuten ‘face time’. Dat is minder dan bijvoorbeeld Emile Roemer (265 minuten) en Henk Krol (273 minuten), die veel lager staan in de peilingen. Mark Rutte kwam met 550 minuten het meest op tv.

Asscher wil ook na nederlaag PvdA-leider blijven

Lodewijk Asscher wil aanblijven als leider van de PvdA, zelfs als zijn partij op 15 maart een grote verkiezingsnederlaag lijdt. “Ik ga sowieso door, ook met twaalf zetels”, zegt de huidige vicepremier daar donderdag over in gesprek met Vrij Nederland. Bij de vorige verkiezingen haalde de PvdA nog 38 zetels.

Hoewel Asscher in de peilingen nu op 11 tot 13 zetels staat, is een historische nederlaag nog altijd af te wenden, zei hij maandag al op de radio. Een groot deel van de kiezers weet namelijk nog niet waarop ze gaan stemmen, aldus Asscher. Het is daarom oneerlijk om “die peilingen te verwarren met de werkelijkheid”.

“In dit politieke landschap kunnen we als we halveren nog de tweede partij van het land worden”, stelt de PvdA-leider in Vrij Nederland. Asscher zou het liefst nog een keer plaatsnemen in het kabinet, maar wil ook aanblijven als zijn partij de komende vier jaar in de oppositie zit. Hij zegt daarover:

“Als we veel zetels kwijtraken is het extra hard nodig een beweging op gang te brengen tegen de xenofobie en het zondebok-denken. Die beweging wil ik aanvoeren. Dat kan ook heel goed vanuit de oppositie, als het nodig is.”

‘We waren ongerust’: ook SGP parodieert Van Mierlo

Het was de onvrede over de toenmalige politiek die ruim vijftig jaar geleden leidde tot de oprichting van D66. Onvrede over “de politieke situatie in ons land, over de verwarring en de ondoorzichtigheid, over de tanende invloed van de kiezers”. Nederland moest democratischer worden, zo vonden de initiatiefnemers. Bij de verkiezingen een jaar later won de partij zeven zetels.

“We waren ongerust”, zo begon toenmalig lijsttrekker Hans van Mierlo in 1967 de bekende campagnevideo in aanloop naar die verkiezingen. Op de beelden wandelt Van Mierlo langs de grachten en spreekt hij rechtstreeks tot de kiezer. Zittend aan een bureau – tegenover een camera – sluit hij af: “Ik moet het proberen uit te leggen.”

Vijftig jaar later bestaan die zorgen nog steeds. Donderdag plaatste de jongerenafdeling van de SGP een vergelijkbare video op internet, eveneens met een Hans in de hoofdrol: Hans van ’t Land, voorzitter van de jongerenbeweging en nummer 24 op de kieslijst. “Ik maak me ongerust”, begint hij de parodie.

En Van ’t Land is niet de enige. Eerder maakten ook al lijsttrekkers Thierry Baudet van Forum voor Democratie en Jan Dijkgraaf van GeenPeil een video à la Van Mierlo. Inclusief zwart-wit beelden en polygoonstem.

Baudet neemt zijn piano mee de Tweede Kamer in

Denk MTV Cribs, de serie waarin bekende Amerikanen hun prachtige huizen met jacuzzi's en huisbioscopen laten zien. Maar dan met Nederlandse lijsttrekkers. Bij de VPRO hebben jonge makers een webserie gemaakt, House of Politics, waarin lijsttrekkers hun huis laten zien. Alleen de animo viel tegen, de meeste politici zijn te veel op hun privacy gesteld.

De enige drie die wel mee wilden werken, waren Emile Roemer (SP), Marianne Thieme (Partij voor de Dieren) en Thierry Baudet (Forum voor Democratie). Gisteren kwam het filmpje van Thierry Baudet online en dat is nogal geestig. Baudet heeft zoveel boeken dat hij de gang in zijn trappenhuis heeft ´gekoloniseerd´. In de keuken vindt hij 'dingen met uien en courgettes' lekker ontspannen en hij ruikt af en toe aan zijn zakje lavendel - zelfgeplukt - dat bij het raam hangt. En als het hem lukt om de Tweede Kamer in te komen, wil hij zijn piano meenemen. Het kijken waard:

Mark Rutte: geen haast met wet ‘voltooid leven’

Mark Rutte verwacht niet dat dat een wet die het voor ouderen die hun leven als 'voltooid' beschouwen mogelijk maakt euthanasie te plegen in een volgend kabinet geregeld kan worden. Dat zegt de VVD-lijsttrekker en premier donderdag in een interview met het Nederlands Dagblad.

Rutte zegt in het interview zelf aanvankelijk tegen een regeling voor ‘voltooid leven’ te zijn geweest en nog steeds te aarzelen of een dergelijke wet er moet komen. De premier denkt dat een volgend kabinet hoogstens het maatschappelijk debat een stap verder kan brengen, en dat het zeker geen doel is de wet in een volgende kabinetsperiode te regelen.

"Bij dit soort grote onderwerpen volg ik de lijn: bij twijfel niet doen. Tegelijk hebben we in respectvolle discussies in het kabinet besproken dat er inderdaad mensen zijn – dat kan ik niet ontkennen – die niet onder de Euthanasiewet vallen, en die wel hun leven voltooid vinden."

Pechtold reageert

Onlangs leidden uitspraken van D66-lijsttrekker Alexander Pechtold over een wet op voltooid leven bij christelijke partijen tot grote ophef. Pechtold zei in het programma Nieuwsuur dat het "op termijn" voor iedereen, ongeacht leeftijd, mogelijk moeten worden een einde te maken aan een ‘voltooid’ leven. SGP-leider Kees van der Staaij noemde de uitspraak "verbijsterend nieuws” en Gert-Jan Segers maakte van de kwestie een breekpunt bij mogelijke coalitieonderhandelingen na de verkiezingen.

In het Radio 1 Journaal reageerde Pechtold donderdag op de uitspraken van Rutte. Hij zegt het wetsvoorstel zorgvuldig te willen behandelen, maar ook niet onnodig te willen vertragen. "We gaan het niet uitstellen tot 2022",aldus Pechtold.

Daarop reageerde Rutte vervolgens weer op Twitter, door te benadrukken dat ook hij niet onnodig wil vertragen.

Twitter avatar markrutte Mark Rutte Eens. Zorgvuldig, maar geen vertraging. https://t.co/DIsNZhQoDX

Zijn kabinet kondigde initiatief zelf aan, nu ligt er wetsvoorstel. "Geen haast", maar zeker ook geen onnodige vertraging! #zelfbeschikking https://t.co/G7dlUezMfa

— Alexander Pechtold (@APechtold) March 9, 2017

Partijen niet erg actief op sociale media

Politieke partijen reageren nauwelijks op berichten op sociale media. Dat blijkt uit een onderzoek dat het Amsterdamse reclamebureau Goud Uberconnected in samenwerking met de Hogeschool Utrecht heeft uitgevoerd. In slechts dertien procent van de gevallen wordt er door de partijen op een Facebook- of Twitter-bericht gereageerd. Als er wel een reactie komt, laat die vaak lang op zich wachten. Gemiddeld duurt het vier uur en 24 minuten voordat een bericht is beantwoord.

De onderzochte partijen - CDA, ChristenUnie, D66, GroenLinks, PvdA, PVV, SP en VVD - scoren aanmerkelijk slechter dan de honderdvijftig bedrijven en andere instellingen die eveneens zijn onderzocht. Die organisaties reageerden op 61 procent van de berichten, en deden daar gemiddeld twee uur en 35 minuten over.

Tussen 1 november 2016 en 1 februari 2017 stuurden de onderzoekers iedere politieke partij in totaal achttien berichten vanaf verschillende Facebook- en Twitter-profielen. Het CDA scoorde het beste met een reactiepercentage van 44 procent, gevolgd door de VVD, die op 33 procent van de berichten reageerde. De PvdA completeert de top drie met een reactiepercentage van 17 procent.

De ChristenUnie, de PVV en de SP reageerden op geen enkel bericht. "Bizar", zegt Charles Borremans, partner bij het reclamebureau dat het onderzoek heeft uitgevoerd:

"Veel partijen willen uitstralen dat ze dicht bij de mensen staan, maar in de praktijk zenden ze alleen maar. Luisteren naar de kiezers doen ze op de sociale media nauwelijks."

De televisiegids voor woensdagavond

  • Gert-Jan Segers van de ChristenUnie praat met EenVandaag over zijn plannen voor gezinnen, de strafbaarstelling van wraakporno en zaken als euthanasie. Vanaf 18:15 op NPO1.
  • Op SBS6 is vanavond een van de spaarzame interviews die Geert Wilders deze campagne geeft te zien. Rob Geus, bekend van het consumentenprogramma Smaakpolitie, interviewt de PVV-leider over de zorg. SBS-gezichten Lucille Werner, Patty Brard, Kees Tol en André van der Toorn praten met in totaal acht lijsttrekkers, onder wie premier Rutte. Stem van Nederland, vanaf 20.30 uur op SBS6.
  • Nooit eerder pleitten zoveel partijen voor een referendum. Maar hoe democratisch zijn referenda eigenlijk, vraagt ZEMBLA zich af. Vanaf 21:15 uur op NPO2.
  • De verkiezingsspecial van Nieuwsuur gaat vanavond over Jesse Klaver. Hoe probeert hij zijn partij van het geitenwollensokkenimago af te helpen, en kopieert hij bewust Barack Obama en de Canadese premier Trudeau om dat te bereiken? Vanaf 22.00 uur op NPO2.
  • Humberto Tan vraagt CDA-leider Sybrand Buma naar de gestage groei van zijn partij in de peilingen, en zijn ambities om premier te worden. Ook voormalige PvdA-leider Wouter Bos is te gast en geeft zijn visie op de campagne tot nu toe. RTL Late Night vanaf 22.30 op RTL4.
  • Pauw & Jinek, vanaf 23.00 uur op NPO1.

Aboutaleb op campagne - of toch niet?

PvdA-lijsttrekker Lodewijk Asscher bezocht vandaag Rotterdam-Zuid. In een buurthuis in de Tarwewijk sprak hij met bewoners en jeugdwerkers over hoe ze problemen in deze 'moeilijke' buurt te lijf gaan: overlast, drugs, 'risicojongeren'. "Vijftien jaar geleden liepen ze hier met pistolen in hun hand", zei een aanwezige. "Er is veel veranderd."

Gastheer van de bijeenkomst was de man die vorig jaar óók overwoog PvdA-lijsttrekker te worden: Ahmed Aboutaleb. De Rotterdamse burgemeester was meer aan het woord dan Asscher, die vooral luisterde. Aboutaleb strooide op de van hem bekende wijze met observaties en kwinkslagen. Zo noemde hij twee bebaarde Marokkaans-Nederlandse jongens consequent 'de salafisten'. Ook verdedigde hij Asscher, die op groot verlies staat in de peilingen. Hij noemde hem "de meest geschikte kandidaat" als PvdA-lijsttreker. "Het klimaat is guur, het waait hard, maar hij gaat gewoon door."

Zijn optreden moest niet gezien worden als campagnevoeren voor Asscher, zei Aboutaleb na afloop tegen journalisten. "Dat past niet bij de rol van burgemeester." Hij had alle lijsttrekkers in Rotterdam uitgenodigd. Gert-Jan Segers van de ChristenUnie was al langs geweest, en nu was het de beurt aan Asscher. "Er is geen beroep op me gedaan door de PvdA om campagne te voeren. En als ze dat wel hadden gedaan, was het antwoord negatief geweest." Vanavond komt Aboutaleb naar een campagnebijeenkomst met de nummer twee van de PvdA, Khadija Arib.

Als de Stemtrein eenmaal rijdt, is de meligheid snel voorbij

Onder begeleiding van programmamaker Tim Hofman reizen lijsttrekkers met jongeren in de Stemtrein door Nederland. „Als het algebra is moet je het zeggen.” Onze verslaggever Titia Ketelaar ging woensdag mee met de Stemtrein, die bedoeld om jongeren over te halen te gaan stemmen. Zo’n 850.000 achttienplussers mogen voor het eerst meedoen aan de Tweede Kamerverkiezingen en de opkomst onder jongeren is traditioneel de laagste van alle leeftijdsgroepen. De sfeer in de trein was een beetje melig. „Zullen we hem vragen of hij van honden of katten houdt?”, vraagt iemand. In een coupé worden vlaggetjes opgehangen en er zijn ballonnen. Don’t Leave Me This Way van The Communards schalt uit de boxen.

Twitter avatar titia_k Titia Ketelaar . @APechtold in de #Stemtrein over onderwijs en immigratie https://t.co/GEGOP0ijJJ

Een coalitie bouwen is knap lastig

Een nieuwe regeringscoalitie moet een meerderheid in zowel de Tweede als de Eerste Kamer hebben, zei CDA-lijsttrekker Sybrand Buma vanmiddag bij RTL Z - kijk het interview hier terug op Facebook. Hij voorspelde ook, en daarin is hij echt niet de enige, een ingewikkelde formatie straks na verkiezingen.

Welke coalities zijn er dan in theorie allemaal mogelijk? De Coalitiechecker gebruikt elke keer de laatste Peilingwijzer, het gewogen gemiddelde van zes opiniepeilingen, om dat te berekenen. En op basis van de laatste peilingen zou er maar één combinatie van vier partijen mogelijk zijn, dat zou een samenwerking van de VVD, het CDA, D66 en GroenLinks zijn. Die komen samen op 79 zetels uit. Geen erg waarschijnlijke combinatie, want het zou betekenen dat Jesse Klaver (GroenLinks) als enige linkse partij met drie partijen gaat samenwerken die aan de rechterkant van het midden zitten. Maar wie weet.

Alle andere combinaties zijn - berekend aan de hand van de laatste peilingen dus - met minstens vijf partijen. Op de website kun je ook je eigen uitslagen per partij invoeren en dan bekijken of het besturen van het land er makkelijker op wordt. Voor een coalitie met vijf partijen zijn er nu maar liefst dertien mogelijkheden:

Screenshot van www.coalitiechecker.nl

Het CDA en de VVD zijn voor bijna al deze combinaties nodig. Er zijn een paar coalities mogelijk zonder het CDA: dan moeten bijvoorbeeld de VVD, D66, GroenLinks, PvdA, en de ChristenUnie samenwerken. Er is er maar ééntje waar de VVD niet bij hoeft mee te doen. Dan moeten het CDA, D66, GroenLinks, de SP en de PvdA gaan regeren, maar dáár zal Sybrand Buma weinig trek in hebben. Hij heeft al vaak gezegd dat hij 'progressief links' niet aan een meerderheid gaat helpen.

Wilders tegen Turkse minister: blijf weg uit ons land!

Er kwamen weer eens meer journalisten dan mede-demonstranten: woensdagochtend demonstreerde PVV-leider Geert Wilders voor de Turkse ambassade in Den Haag tegen de komst van de Turkse minister van Buitenlandse Zaken Mevlut Cavusoglu. Die houdt zaterdag in Rotterdam een manifestatie in aanloop naar het Turkse referendum op 16 april, dat president Recep Tayyip Erdogan meer macht moet geven. En dat is natuurlijk koren op de molen van Wilders' anti-islampcampagne.

Voor de deur van de Turkse ambassade hield Wilders, omringd door beveiligers en een handjevol PVV-Kamerleden, een paar minuten een spandoek omhoog. In zowel het Turks als het Nederlands stond daar "Blijf weg ons land!" op. De PVV-leider gaf vervolgens een kort statement, waarna hij vragen van de massaal toegesnelde (internationale) pers beantwoordde.


Foto ANP / Remko de Waal

Wilders noemde het ,,onaanvaardbaar” dat Turkse ministers in Nederland lobbyen voor het ,,Turkse dictatoriale regime”. Hij hekelde de campagne van de Turkse overheid om Nederlanders met een Turkse achtergrond te mobiliseren voor een referendum dat een ,,dictator nog meer macht geeft”. De reactie van premier Mark Rutte, die de komst van Cavusoglu ,,ongewenst” noemde, was volgens Wilders ,,laf”. Hij riep op tot het uitwijzen van de Turkse ambassadeur als de manifestatie zaterdag doorgaat.

Op de demonstratie kwamen zo’n twintig demonstraten van de anti-islambeweging Pegida af. Hoewel zij Wilders vanaf de andere kant van de weg toeriepen, negeerde de PVV-leider hen. Woensdagmiddag is Wilders op campagne in Breda.

Interviews met Wilders in Story en Privé: Lola, afvallen en een ooglidcorrectie

PVV-lijsttrekker Geert Wilders geeft deze campagne nauwelijks interviews, maar voor de weekbladen Story en Privé maakte hij graag een uitzondering. Vanaf woensdag liggen beide bladen in de kiosk. In Story looft Wilders vooral zijn vrouw Krisztina veelvuldig voor haar steun.

"Krisztina is een heldin. Zij weet dat ik móét doen wat ik nu doe. Dus zal ze mij nooit vragen ermee op te houden. Zonder haar had ik nooit mijn missie kunnen vervullen. Ze moet wel ongelooflijk van me houden. Anders was ze twaalf jaar geleden al weggeweest."

In het interview gaat Wilders verder in op het lek rond zijn beveiliging, waardoor hij voor het eerst in twaalf en een half jaar slapeloze nachten zegt te hebben gehad.

"Opeens is het gevaar dan zó vreselijk dichtbij. Ik heb al nauwelijks privacy. Beveiligers komen in mijn huis, ze hebben er zelfs een sleutel van. Ikzelf niet eens! Als ik thuiskom staat de voordeur al open."

Zijn collega's in de Kamer noemt Wilders "allemaal slapjanussen", maar alleen aan lijsttrekker van Denk Tunahun Kuzu zegt hij écht een hekel te hebben.

Ooglidcorrectie

Het interview in Privé gaat wat dieper in op het privéleven van Wilders. Zo vertelt hij bijvoorbeeld over de dood van zijn kat Lola:

"Mijn vrouw en ik zaten ’s ochtends met onze Lola in onze handen en toen is ze ingeslapen. Een kat die je 22 jaar hebt, voelt bijna als een kind, dus dat was een intens verdrietige en verschrikkelijke dag. Mensen die heel lang huisdieren hebben, snappen dat. Ik krijg er nog steeds buikpijn van als ik eraan denk. Het was een kat, maar wel de liefste kat van de wereld. Later die dag moest ik als fractievoorzitter optreden in de Tweede Kamer. Je moet dan het uiterste geven, want het is het belangrijkste debat van het jaar. Ik geloof niet dat iemand iets aan mij gemerkt heeft, gelukkig maar, maar het was een hel."

Daarnaast komen ook de strijd tegen de kilo's ("Gelukkig blijf ik nu redelijk stabiel") en een mogelijke ooglidcorrectie ("Ik krijg er weleens e-mails over van klinieken die me aanbieden om het bij hen te laten doen") aan bod.

In Privé staat deze week overigens ook een interview met VVD-lijsttrekker Mark Rutte, die naast over een ontbrekende "mevrouw Rutte" ("Je moet er gewoon voor openstaan, maar het is niet zo dat ik niet happy ben") ook iets onthult over zijn kookkunsten:

"Ik kan een ongelooflijk goede rösti maken. Ik vind dat heel lekker. En griesmeelpudding met bessensap kan ik ook fantastisch maken, en dan doe ik er geen anijs in, wat heel veel mensen wel doen."

Lijsttrekker Jesse Klaver verkoopt de meeste boeken

Net als in Frankrijk en de Verenigde Staten lijkt het politieke boek in Nederland een serieus genre te worden. Maar liefst elf lijsttrekkers brachten een eigen boek uit. Van Het kan wel van Emile Roemer in mei 2015 tot Artikel 1 van Sylvana Simons deze week. De verkoopcijfers zijn voor Nederlandse begrippen nog aardig ook. Volgens eigen opgave, of van hun uitgevers, zijn er ruim 63.000 exemplaren verkocht. Absolute bestsellerauteur is Klaver met 23.000 exemplaren, maar die schreef wel twee boeken – nou ja, boekjes.

* De boekverkoop van Jesse Klaver is een totaal van zijn boeken De mythe van het economisme en De empathische samenleving. Van de boeken van Gert-Jan Segers en Jan Dijkgraaf zijn geen verkoopcijfers bekend.

Nieuwsuur blaast item met Rutte en gedupeerde aardbevingen Groningen af om uitzending Pauw & Jinek

Televisieprogramma Nieuwsuur heeft een gedupeerde van de aardbevingen in Groningen die vrijdag in het programma een vraag zou stellen aan premier Rutte, afgebeld naar aanleiding van een uitzending van Pauw & Jinek. Gedupeerde Annemarie Heite spreekt van een "kapitale blunder" van het nieuwsprogramma. Volgens hoofdredacteur van Nieuwsuur Joost Oranje is het schrappen van het item met Heite een louter journalistieke afweging:

"In onze lijsttrekkersserie is premier Rutte vrijdag te gast. Een van de drie burgers die een vraag aan hem zou stellen was Annemarie Heite, over de aardbevingen in Groningen. Omdat Rutte afgelopen maandag bij Pauw & Jinek al uitgebreid in gesprek is gegaan met Groningse gedupeerden, hebben we besloten het item in ons programma te schrappen, om herhaling te voorkomen. Het is een eigen journalistieke afweging."

Oranje benadrukt dat het besluit niet betekent dat het programma de problematiek niet belangrijk vindt. Hij wijst erop dat Nieuwsuur veel aandacht heeft besteed aan het onderwerp.

Heite - bekend van de documentaire De Stille Beving van Piet Hein van der Hoek, waarin te zien is hoe haar gezin te maken heeft met de gasbevingen - vindt dat Nieuwsuur met het besluit premier Rutte "de hand boven het hoofd houdt":

"Ik had hem zó graag willen zeggen: meneer Rutte, geeft u mij één dag om u de problematiek te laten zien. U bent tot nu toe alleen bij bestuurders langs geweest. Ik wil u graag meenemen naar de mensen en u de verhalen laten ervaren."

Heite was verrast met het besluit van het programma, "juist omdat de zaak vrijdag genuanceerd zou zijn besproken".

Cabaretier Freek de Jonge, geboren in Groningen, steunt de gedupeerde Groningers in hun strijd. Hij werd op de hoogte gebracht van het besluit, belde met Nieuwsuur en plaatste vervolgens het volgende bericht op Twitter:

Lijsttrekkers zijn lief voor elkaar bij Jeugdjournaaldebat

De opnames van het Jeugdjournaaldebat waren dinsdag vooral goed voor kleine persoonlijke ontboezemingen van de lijsttrekkers. Zo zei Emile Roemer (SP) dat hij bij spelletjes niet tegen zijn verlies kan: “Dan word ik chagrijnig”. Alexander Pechtold (D66) liet doorschemeren dat hij weleens valsspeelt: “Nou ja, vals. Je moet soms even de omstandigheden aanpassen.” En Geert Wilders (PVV) denkt soms, na een iets te stevige uitspraak: “Had ik dat wel moeten zeggen?” Maar hij zegt dat hij nooit spijt heeft van die uitspraken: “Daar heb ik niet zoveel aan, spijt.”


Foto ANP / Remko de Waal

Van écht debatteren kwam het niet in het Jeugdjournaaldebat, waarvan zaterdag een gemonteerde versie wordt uitgezonden (op de NOS-site zijn alvast wat fragmenten te zien). Vier jaar geleden waren er nog één-op-één-debatjes. Dit jaar hoefden de zes deelnemende lijsttrekkers (Rutte, Asscher, Roemer, Pechtold, Buma, Wilders) alleen spelletjes te spelen, vragen van kinderen te beantwoorden en te vertellen wat hun eigen mening is. Het gevolg: ze bleven lief voor elkaar.

Er was zelfs een ronde waarin de lijsttrekkers elkaar complimentjes moesten geven. Vicepremier Lodewijk Asscher (PvdA) noemde premier Mark Rutte “een hele aardige collega”. En Rutte zei over Wilders: “Je kunt ontzettend met hem lachen”.

Inhoudelijk kon elke lijsttrekker kort vertellen over eigen speerpunten, maar dan wel in de taal van kinderen. Dat leidde tot bijzondere voorbeelden. Geert Wilders zei over het sluiten van de grenzen: “We willen dat we zelf de sleutel weer krijgen, net als bij jullie thuis. Dat we zelf bepalen wanneer een gast binnen mag komen en wanneer die weer naar huis moet gaan.” En Roemer vergeleek het eigen risico in de zorg met een docent die tegen betaling uitleg geeft: “Het is hetzelfde als dat je in de klas aan de juf vraagt: wil je het nog eens uitleggen en ze zegt: ja dan moet je betalen.”

Alleen Rutte waagde het om een plaagstootje uit te delen aan een collega-lijsttrekker, CDA-leider Sybrand Buma. Nadat Buma een vraag van een kind had beantwoord over zijn jeugd, vroeg Rutte: "Wat wilde je vroeger eigenlijk worden Sybrand?” Zijn antwoord: “Architect.” “Ah”, zei Rutte, “ik dacht dat ik je in een filmpje zag zeggen dat je premier wilde worden.”

De politieke televisiegids voor vanavond

  • EenVandaag praat vanavond in het dagelijkse interview met Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren. Vanaf 18.15 op NPO1.
  • Lodewijk Asscher blikt terug op het Carré-debat van afgelopen zondag en de felle confrontatie van premier Rutte met een aantal boze Groningers, gisteren bij Pauw & Jinek. De PvdA-leider schuift aan bij BNN-presentator Tim Hofman en politiek columnist Tom-Jan Meeus van NRC. De Wereld Draait door 19.00 op NPO1.
  • De Kinderstem interviewt vanavond SP-leider Emile Roemer. Langs de Lijn EO vanaf 20.30 uur op Radio 1 en later vanavond op YouTube.
  • Nieuwsuur spreekt vanavond met Gert-Jan Segers van de ChristenUnie. Hoe probeert seculiere collega-Kamerleden voor zich te winnen? Vanaf 22.00 uur op NPO2.
  • Humerto Tan spreekt vanavond in RTL Late Night met SP-leider Emile Roemer, en probeert er achter te komen hoe hij bij de komende verkiezingen probeert zijn partij een goede uitslag te bezorgen. Vanaf 22.30 op RTL4.
  • In Pauw & Jinek is Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib te gast. Zij staat op plek twee op de kandidatenlijst van de Partij van de Arbeid. Vanaf 23.00 uur op NPO1.

Acht partijen tekenen akkoord voor LHBTI-rechten

Acht politieke partijen hebben dinsdag bij het COC het zogenoemde Regenboog Stembusakkoord getekend. In dat akkoord staan acht beloften aan homoseksuelen, biseksuelen, transgenders en interseksuelen (LHBTI). PVV, ChristenUnie, SGP en DENK waren uitgenodigd, maar gingen daar niet op in. Het CDA steunde alleen voor een verduidelijking in de grondwet van het antidiscriminatieartikel maar steunde de andere zeven maatregelen niet.

Het COC maakte het Regenboog Stembusakkoord als opvolger van het Roze Stembusakkoord, uit 2012. Die vijf voorstellen zijn inmiddels allemaal door zowel de Eerste als Tweede Kamer aangenomen. Daarom zijn er acht nieuwe beloften geformuleerd:

  1. Artikel 1 van de Grondwet wordt gewijzigd
  2. Er komt een meerouderschapswet
  3. Het discriminatieverbod in het Wetboek van Strafrecht blijft in stand
  4. Er komt een wettelijk verbod op discriminatie van trans- en intersekse personen
  5. Geslachtsregistratie door de overheid wordt zoveel mogelijk afgeschaft
  6. De situatie voor LHBTI’s op school wordt verbeterd
  7. Er wordt een ambitieus LHBTI-emancipatiebeleid gevoerd
  8. De steun aan buitenlandse LHBTI bewegingen wordt voortgezet

Bij de ondertekening waren Mark Rutte (VVD), Lodewijk Asscher (PvdA), Emile Roemer (SP), Alexander Pechtold (D66), Kathalijne Buitenweg (GroenLinks), Léonie Sazias (50PLUS), Eva van Esch (Partij voor de Dieren) en Sylvana Simons (Artikel 1) aanwezig. Volgens de meest actuele Peilingwijzer zijn deze partijen vrijwel zeker van een riante meerderheid in de Tweede Kamer.

ChristenUnie-estafette bijna op het Binnenhof

Maandagochtend om 07.00 uur vertrok de ChristenUnie vanuit Groningen voor een estafette naar Den Haag. Het estafettestokje, een ChristenUnie-blauw kokertje, bevatte een briefje waarop geschreven staat "Daadkrachtige oplossingen voor gevolgen aardbevingen." Het is de oproep van Groningen aan de politiek in Den Haag. Over een uur komt dat briefje, samen met 28 andere briefjes uit gemeenten die de partij onderweg heeft doorkruist, aan op het Binnenhof.

Sommige wensen zijn zeer specifiek ("Wagif moet bij zijn gezin in Eelde kunnen blijven", Tynaarlo), andere een stuk algemener ("Leefbaarheid, werkgelegenheid en bereikbaarheid", Zwolle). Allemaal zijn ze in twee dagen tijd te voet, per fiets en zelfs een eindje met een longboard naar Den Haag gebracht. Daar nemen kandidaat-Kamerleden Carola Schouten en Stieneke van der Graaf de briefjes in ontvangst.

Bezoek Wilders aan dierenasiel afgelast

Toen PVV-leider Wilders vorige week aankondigde weer in de buitenlucht op campagne te gaan, prijkte er op de agenda naast wat flyermomenten en debatten één echt bezoek: aan de Stichting Dierenzorg in Zaandam. Maar dit bezoekje, dat donderdag zou plaatsvinden, gaat niet meer door, bevestigde Wilders dinsdag op Twitter. Lousie Verra, de voorzitter van Dierenzorg, zegt tegen de lokale nieuwssite De Orkaan dat aangekondigde anti-demonstraties en "veel negatieve aandacht op sociale media" de reden is voor de afgelasting.

"Dieren hebben geen politiek kleur en dat hebben wij als dierzorg ook niet. [...] Wij waren bang dat de veiligheid van onze mensen en dieren in het gedrang zou komen."

Wilders noemt het op Twitter "heel erg triest en jammer" dat het bezoek niet doorgaat. Volgens de PVV-leider wilden anti-fascisten tegen hem komen demonstreren bij het asiel.

Twitter avatar geertwilderspvv Geert Wilders De antifascisten zijn de fascisten van nu. https://t.co/hlqxLRtMXy

Wilders zou Dierenzorg bezoeken samen met PVV-Kamerlid Dion Graus en kandidaat-Kamerlid Vicky Maeijer. De lokale site De Orkaan meldde vrijdag dat medewerkers van het dierenasiel in een mail werd gevraagd niet over politiek te praten met de PVV'ers en ook geen selfies met hen te nemen.

Kort geding tegen staat om stemmen uit buitenland

In de rechtbank van Den Haag dient momenteel een kort geding van 154 Nederlanders woonachtig in het buitenland tegen de Nederlandse staat. Ze verwijten de staat nalatigheid, omdat ze hun stembiljet nog niet hebben ontvangen. Volgens initiatiefnemer van het kort geding Eelco Keij, zelf voormalig expat en kandidaat Kamerlid voor D66, hebben duizenden Nederlanders nog niet kunnen stemmen, terwijl ze dat wel willen.

In totaal hebben zo'n 77.500 Nederlands woonachtig in het buitenland zich geregistreerd om te kunnen stemmen. Hun stem moet vóór drie uur 's middags op 15 maart binnen zijn, maar omdat ze hun stembiljet nog niet hebben ontvangen vrezen de eisers daaraan niet te kunnen voldoen. Ze eisen daarom dat alle briefstemmen met een poststempel tot en met 15 maart geldig zijn. De advocaat van de staat vreest dat daardoor de in de Kieswet vastgelegde data voor ontbinding van de oude en instelling van de nieuwe Tweede Kamer (donderdag 23 maart) niet gehaald kunnen worden.

De uitspraak van het kort geding is donderdag om 10.00 uur.

Roos gaat toch niet naar islamdebat

Jan Roos heeft zich alsnog afgemeld voor het Nationale Islamdebat, in de Essalammoskee in Rotterdam. De VNL-leider noemt de moskee tegen De Telegraaf een "haatpaleis", waar in het verleden homo-onvriendelijke en anti-semitische uitspraken gedaan zouden zijn.

Volgens De Telegraaf zag Roos alsnog van deelname af op advies van de nummer vier op zijn lijst, Tanya Hoogwerf. Zij stelde als gemeenteraadslid van Leefbaar Rotterdam vragen naar aanleiding van een uitzending van Nieuwsuur, waarin de imam van de moskee homoseksualiteit omschreef als "een persoonlijke keuze", en een "zonde". Op Twitter zegt Roos verder dat de moskee samenwerkt met "salafistische organisaties en moslimbroeders".

Bij het debat zijn vrijdag 10 maart politici aanwezig van CDA, D66, DENK, GroenLinks, PvdA en SP. De VVD, PVV, ChristenUnie en SGP hebben hun uitnodiging afgeslagen.

Bekeert de PvdA zich ook tot economisch protectionisme?

Na het CDA wil nu ook de PvdA dat Nederlandse bedrijven beter beschermd worden tegen buitenlandse overnames. Vanochtend pleitte minister Dijsselbloem (Financiën) voor een wet die voorkomt dat grote Nederlandse bedrijven in buitenlandse handen vallen. "We moeten de naïviteit afschudden", zei Dijsselbloem bij een ontmoeting met journalisten. "We moeten onze strategische economische belangen beschermen."

Dijsselbloem wil dat er een commissie komt die bij overnames het nationale belang beschermt. Als voorbeeld noemt hij het Amerikaanse agentschap CFIUS, dat kijkt naar de gevolgen voor de nationale veiligheid bij buitenlandse overnames. Enkele weken geleden diende het kabinet een wetsvoorstel in om de Nederlandse telecomsector beter te beschermen. Aanleiding waren de overnamepogingen bij PostNL en KPN. Dijsselbloem vindt dat deze wet moet worden uitgebreid naar andere sectoren. Ook zou er gekeken moeten worden naar andere manieren om grote bedrijven in Nederlandse handen te houden, zoals een grotere invloed van ondernemingsraden bij overnames. "Elf van de vijfentwintig AEX-bedrijven zijn nu de facto onbeschermd."

Eerder deed CDA-leider Buma in NRC een vergelijkbaar voorstel. Dijsselbloem wilde niet zeggen of de PvdA zich hiermee bekeerd heeft tot economisch protectionisme. "Ik zou het eerder economisch patriottisme noemen", grapte hij, verwijzend naar een campagneslogan van de PvdA: 'progressief pattriotisme'.

Van de Leest maakt 3FM-blunder goed

Maandag ging het even mis bij lijsttrekker Ancilla van de Leest van de Piratenpartij: ze vergat dat ze te gast was in de ochtendshow van Domien Verschuren op 3FM. De politie belde haar wakker met de vraag of ze in orde was, en Verschuren was duidelijk niet blij dat Van de Leest niet kwam opdagen.

Dinsdagmorgen maakte Van de Leest het goed met de teleurgestelde diskjockey. Ze kwam alsnog naar de 3FM-studio en bracht een taart en een fles rum mee.

Asscher vindt zichzelf 'vicepremier van alle Nederlanders'

PvdA-lijsttrekker Lodewijk Asscher vindt dat hij de afgelopen vier jaar "vicepremier van alle Nederlanders" was. Dat zegt de minister van Sociale Zaken in een interview met Nu.nl.

En dat terwijl Asscher eerder juist zei dat hij coalitieparner Mark Rutte juist géén allemanspremier vindt - hij noemde hem in januari een "slap aftreksel van een populist". Ondanks dat Rutte en hijzelf samen aan het hoofd staan van de regering, vindt Asscher niet dat hij zichzelf tegenspreekt als hij zegt dat hij er voor alle Nederlanders is en Rutte niet.

"Ik bedoel dat ik vind dat hij explicieter had kunnen zijn op het moment dat mensen door Wilders gegriefd werden. Ik vond hem daar te langzaam in. [...] Veel moslims hebben niet eens zoveel moeite met wat Wilders zegt, want die kennen hem inmiddels, maar ze verwachten een weerwoord. Ik moet constateren dat Rutte dan vaak stil was."

Asscher zegt dat Rutte zich op zijn aandringen heeft uitgesproken tegen de 'minder Marokkanen'-uitspraak van Geert Wilders uit 2014.

26 zetels

Momenteel staat zijn PvdA in de peilingen op zwaar verlies. Van de 35 huidige zetels zijn er in de laatste Peilingwijzer nog elf à dertien over.

Toch acht Asscher de PvdA nog niet kansloos, want "voor 70 tot 100 zetels moeten mensen hun keuze nog maken." De lijsttrekker geloof erin dat zijn partij nog altijd 26 zetels kan halen. "Als je ziet hoe het vibreert, kan dat echt."

Boze Groningers bezorgen Rutte zware avond

VVD-leider Mark Rutte had maandag een zware avond toen hij te gast was in het programma Pauw & Jinek. In het publiek zat een groep inwoners van het aardbevingsgebied in Groningen. Zij voelen zich genegeerd door de politiek en richtten hun woede op de premier. De Groningers hielden A4-tjes omhoog met de tekst "not my premier" en vielen Rutte boos in de rede.

Een van de Groningers in het publiek vond dat Rutte te lichtzinnig met de problemen om gaat.

"Hij wordt afgeschilderd als een positief politicus, optimistisch. Maar weet je wat een optimist doet? Die lacht alle problemen weg. Dus hij lacht ook onze problemen weg. Dan kan hij zeggen: we hebben alles in het werk gesteld om de gaswinning naar beneden te halen. Maar ze hebben hem van tevoren wel opgeschroefd naar 55 miljard kubieke meter."

Toen Rutte later opmerkte de gaswinning in Groningen dankzij Kabinetsbeleid met de helft was terug gedraaid, kwam hem dat dan ook op hoongelach te staan. Ook van voormalig SP-voorman Jan Marijnissen, een andere tafelgast, kreeg Rutte kritiek. Marijnissen noemde de boosheid van de Groningers een voorbeeld van "het misverstand tussen een groot deel van de bevoling en het beleid van de politiek."

De politieke televisiegids voor vanavond

Ook op radio en televisie dendert de campagne lekker door. Een overzicht van het politieke aanbod voor vanavond:

  • Een unicum: Geert Wilders bij de Publieke Omroep. De PVV-lijsttrekker schuift aan in Tijd voor Max, zodat presentatoren Martine van Os en Sybrand Niessen “wat meer te weten kunnen komen over zijn persoonlijke omstandigheden”. Te zien op NPO 1 van 17.10 tot 17.50 uur.
  • De Wereld Draait Door verandert weer een avondje in Vara-klassieker Het Lagerhuis. Vandaag discussiëren naast betrokken burgers ook lijsttrekkers Sybrand Buma (CDA) en Jesse Klaver (GroenLinks) mee. Te zien op NPO 1 van 19.00 tot 19.55 uur
  • Nieuwsuur zet de reeks thema-uitzendingen rond lijsttrekkers voort en wijdt de uitzending van vanavond aan CDA-lijsttrekker Sybrand Buma.Te zien op NPO2 van 22.00 uur tot 22.47 uur.
  • Lodewijk Asscher gaat langs bij RTL Late Night, onder andere om zijn zelf opgenomen vlog toe te lichten. Te zien op RTL4 van 22.30 tot 23.30 uur.

Facebook-oproep moet opkomst opkrikken

Wie op 15 maart inlogt bij Facebook kan er haast niet omheen: bovenaan je tijdlijn staat een duidelijke oproep om te gaan stemmen. Een link verwijst door naar een kaart met de dichtstbijzijnde stembureaus en na afloop kun je met één druk op de knop aan al je contacten laten weten dat je hebt gestemd.

De tool is door Facebook ontwikkeld in samenwerking met het ministerie van Binnenlandse Zaken. In een verklaring laat minister Plasterk (PvdA) weten veel van de samenwerking te verwachten:

“Ik ben blij dat we naast onze spotjes op tv en radio de samenwerking met Facebook zijn aangegaan om ook hét kanaal te kunnen inzetten dat zo populair is onder met name jongeren. (….) Bewezen is dat de tool helpt elkaar te motiveren ook te gaan stemmen."

Een week voor de Kamerverkiezingen worden Facebook-gebruikers er alvast aan herinnert stempas en identiteitsbewijs klaar te leggen.

De Facebook-oproep werd eerder gebruikt bij Britse en Amerikaanse verkiezingen. Een onderzoek tijdens verkiezingen in Amerika in 2010 toonde inderdaad aan dat de opkomst door het tonen van een button verhoogd kon worden. Het leverde Facebook ook kritiek op, omdat het experiment slechts bij bepaalde groepen was uitgevoerd en de uitslag daarmee beïnvloed kon zijn. Sowieso zou het stimuleren van stemmen via Facebook volgens critici bepaalde demografische groepen sterker stimuleren te gaan stemmen en de uitslag zo manipuleren.

Wilders wil demonstreren tegen Turkse campagne

PVV-leider Geert Wilders wil demonstreren tegen een campagnebezoek van een Turkse minister Cavusoglu aan Rotterdam. Die is van plan om 11 maart campagne te voeren voor het aanstaande referendum in Turkije. De Gemeente Den Haag zegt tegen persbureau ANP dat het protest woensdagochtend van 10.00 uur tot 10.30 uur plaats zal vinden. Of Wilders erbij aanwezig zal zijn is onduidelijk.

De Turkse AK-partij wil campagne voeren voor een wijziging van de grondwet, die Erdogan meer macht zou geven. Premier Rutte noemde dat eerder "ongewenst". Cavusoglu reageerde daar zaterdag fel op: "Wij gaan waarheen wij willen om onze burgers te ontmoeten." Naar Duitsland, dat een vergelijkbare bijeenkomst afblies, haalde Erdogan zelfs nog feller uit:

"Duitsland, je hebt geen enkele relatie met democratie en je moet weten dat de huidige acties niet verschillen van die tijdens de nazi-periode."

The Guardian presenteert Klaver als 'the Jessiah'

Meer dan ooit lijkt de internationale pers zich voor de Nederlandse verkiezingsstrijd te interesseren. Dat wil zeggen: vooral voor Geert Wilders, met zijn uitspraken over “moroccan scum” en een mogelijke Nexit. Overal in Den Haag zijn buitenlandse journalisten, vaak tevergeefs, op zoek naar een mogelijkheid een item of artikel te maken over "the Dutch Donald Trump".

Maandag richt de Britse krant The Guardian haar lens echter op een andere lijsttrekker. Onder de noemer “Jessiah” introduceert de krant GroenLinks-lijsttrekker Jesse Klaver aan de lezers. Want, zo schrijft de krant, terwijl Wilders alle aandacht naar zich toetrekt, slaagde de "Green Left party" er de laatste maanden in in de peilingen te verviervoudigen.

Hoe dat kan? The Guardian omschrijft Klaver als “charm personified” en presenteert hem als de anti-Wilders bij uitstek. De jonge lijsttrekker maakt volgens de krant een goede kans in een linkse coalitie terecht te komen.

Hoewel Klaver in het gesprek toegeeft geïnspireerd te zijn door nieuw linkse bewegingen in Amerika en de Verenigde Staten, neemt hij ook afstand van Labour-leider Jeremy Corbyn, die met zijn plannen om de mijnen te heropenen volgens Klaver toch vooral “back to the future” wil. Ook zegt Klaver niet bang te zijn in een coalitie terecht te komen en daarna teveel van de eigen kleur te verliezen, zoals met de Britse partij Liberal Democrats gebeurde in 2010. "Dat hoort nou eenmaal bij samenwerken", aldus Klaver. "Maar ik zal nooit op mijn principes inleveren."

Politie belt Ancilla van de Leest (Piratenpartij) na vergeten radio-optreden

Lijsttrekker Ancilla van de Leest van de Piratenpartij werd vanmorgen ruw gewekt: de politie belde haar met de vraag of ze in orde was. Van de Leest had 's morgens te gast moeten zijn in de radioshow van Domien Verschuren op 3FM, maar daar kwam ze niet opdagen.

Verschuren was daar duidelijk niet blij mee:

"Ik had heel graag hier in gesprek willen gaan over haar partij die door weinig media serieus wordt genomen - tenminste, dat zeggen ze zelf - maar ze is er niet. [...] Ik vind het nogal wat, dat je je verslaapt of in ieder geval niets laat horen aan het programma dat je heeft uitgenodigd."

Embed met foto van 3FM

Van de Leest, die zondagnacht tot drie uur te gast was geweest op Radio 1, gaf via Twitter zelf opheldering over de situatie. "Een planningsblunder, de campagnetijd hakt erin", liet ze weten.

Twitter avatar ncilla Ancilla van de Leest Net uit bed gebeld door politie of ik ok was. Alles in orde! Vanochtend bij @Domien moeten zitten. Planningsblunder 🙈 Campagnetijd hakt erin

Verschuren reageerde vinnig:

Twitter avatar Domien Domien Verschuuren @ncilla het goeie nieuws: je bent okay! Het slechte nieuws: nouja, goed, de rest.

Politicoloog: dat Klaver debat won is 'pure misleiding'

GroenLinks-lijsttrekker Jesse Klaver werd zondagavond na afloop van het Carrédebat op RTL uitgeroepen tot winnaar van het debat. RTL liet een overzichtje zien waaruit is op te maken dat Klaver door 17,4 procent van de kijkers tot winnaar is uitgeroepen. Maar Alexander Pechtold (D66) zit hem op de hielen met 16,7 procent, Mark Rutte (VVD) kreeg 16,6 procent.

Wat zegt zo'n lijstje? Helemaal niks, betoogt politicoloog Armen Hakhverdian op zijn blog Stuk Rood Vlees. De hele kleine verschillen tussen de lijsttrekkers zijn niet “statistisch significant”, schrijft Hakhverdian:

"Oftewel, dat de verschillen net zo goed tot stand gekomen zouden kunnen zijn door toevallige selectie van respondenten en niet als gevolg van een daadwerkelijk verschil van mening in het electoraat."

Hakhverdian hekelt ook het feit dat het onduidelijk is hoe de steekproef precies is getrokken. Dat Klaver tot winnaar van het debat werd uitgeroepen is volgens Hakhverdian "pure misleiding van de kijker".

"Het is met deze resultaten heel goed mogelijk dat onder het electoraat Alexander Pechtold of Mark Rutte of misschien zelfs Henk Krol het debat heeft gewonnen, maar door toeval je net een handjevol GroenLinksers meer in je steekproef hebt zitten, en je steekproef dus meer steun voor Klaver laat zien."

Verkiezingskrant Telegraaf: de GroenLinks-kruiswoordpuzzel, Buma bij de McDonalds en een tekening voor Freek Vonk

De lijsttrekkers van de zes grootste partijen in de Tweede Kamer mochten allen drie pagina's vullen in de verkiezingsbijlage van de Telegraaf. Het resultaat zat maandag bij de krant. Wat maakten de politici ervan?

  1. De VVD kiest ervoor om te benadrukken dat premier Mark Rutte echt een hele normale man is. Zo blijkt de premier "wars van status", woont hij "bescheiden" en vergadert hij op zaterdag niet op het Binnenhof "want dan moeten er medewerkers van het ministerie opdraven en die hebben ook recht op weekend". Verder presenteert de VVD een horoscoop waarin ieders pad op 15 maart heel verrassend leidt tot een stem op...de VVD.
  2. Daar waar hij het RTL-debat aan zich voorbij liet gaan en de indruk wilde wekken te kiezen voor Boer Zoekt Vrouw, laat PVV-lijsttrekker Geert Wilders in de Telegraaf wel van zich horen. Althans: hij laat zijn kiezers aan het woord in een reeks anonieme mails die volgens Wilders rechtstreeks uit de partij-mailbox komen. Bovendien komt Wilders met een GroenLinks-kruiswoordpuzzel. Eén van de vragen: welk drie letterwoord vat de toespraken van Jesse Klaver het beste samen, volgens de PVV? Tip: het woord eindigt niet op een t.
  3. De PvdA zet in op een speciale editie van het Telegraaf-onderdeel Vrouw. Zo vertelt lijstduwer Foppe de Haan over 'zijn' Oranje leeuwinnen, de Nederlandse voetbalsters die later dit jaar op het EK in eigen land zullen uitkomen, en wordt de vrouw Lodewijk Asscher geïnterviewd. Ook opvallend: een tekening voor Freek Vonk vanuit huize Asscher.
  4. De SP houdt het bij een klassieke partijkrant. In drie pagina's wordt het verkiezingsprogramma nog eens dunnetjes overgedaan. Ook beantwoorden vier vrouwelijke SP-kopstukken vragen van lezers.
  5. Het CDA komt met een speciale editie van Telesport, de sportpagina's van de Telegraaf. De vaders van voetballer Klaas-Jan Huntelaar en turner Epke Zonderland en FC Den Bosch-trainer Wiljan Vloet zijn allen actief voor het CDA en leggen de verbinding tussen sport en het CDA-programma. Bovendien leren we dat Sybrand Buma zich in campagnetijd tegoed doet aan een uitgebreid menu bij McDonalds.
  6. D66 ten slotte zet acteur en danser Jan Kooijman in. In gesprek met Kamerlid Pia Dijkstra spreekt hij over emancipatie: "Ik houd van bakken en niet van klussen".

Foto Remko de Waal/ANP

Napraten over het Carré-debat

Foto Bart Maat/ANP

Het Carré-theater in Amsterdam was zondagavond het toneel voor het tweede grote televisiedebat van de campagne. Voor het eerst deed ook premier en VVD-lijsttrekker Mark Rutte mee, net als Marianne Thieme (Partij voor de Dieren) en Henk Krol (50Plus).

De avond werd niet voor iedereen een onverdeeld genoegen. NRC-redacteuren Annemarie Kas en Thijs Niemantsverdriet zagen een debat dat harder en feller was dan vorige week, en ook vooral rommelig en opgewonden oogde. Vooral voor Lodewijk Asscher (PvdA) pakte het debat slecht uit: hij moest als eerste verschijnen in het één-op-één interview met Diana Matroos en werd daardoor het sterkst overvallen door haar aanvallende manier van ondervragen.

Dat Geert Wilders (PVV) in persoon afwezig zou zijn in Carré was al langer bekend, maar zijn naam viel opvallend weinig en ook zijn thematiek bleef op de achtergrond. Van de door de VVD en PVV zo gewenste onderlinge tweestrijd was zondagavond geen spoor te bekennen.

Tijdens het debat checkten we net als vorige week live een aantal door de lijsttrekkers verkondigde stellingen. Van de elf stellingen, beoordeelden we er vijf als waar, drie grotendeels waar, twee onwaar en één grotendeels onwaar.

Lees alle factchecks terug: Wat was waar tijdens het Carré-debat?

Lees hier ook ons campagneblog van vorige week terug.