Beschuldiging fraude tegen prominente Amerikaanse onderzoeker

Voedingswetenschapper Brian Wansink schoof vroeger aan in de talkshow van Oprah Winfrey.

Wansink toonde onder meer aan dat mensen minder eten van een kleiner bord. Foro Roos Koole / ANP

De Amerikaanse voedingswetenschapper Brian Wansink, hoofd van het Food and Brand Lab aan de prestigieuze Cornell University, wordt ervan beschuldigd dat hij onderzoeksfraude en zelfplagiaat heeft gepleegd. Een promovendus aan de Rijksuniversiteit Groningen kwam erachter dat Wansink waarschijnlijk delen van zijn eigen werk heeft gekopieerd zonder bronvermelding.

Het ernstigste waaraan Wansink zich schuldig zou hebben gemaakt, is het overnemen van een complete resultatentabel. Van de 45 uitkomsten in de tabellen, kwamen er 39 tot één cijfer achter de komma precies overeen, terwijl het zou gaan om onderzoek onder twee verschillende groepen proefpersonen. Statistisch gezien is zo’n toeval bijna uitgesloten.

Op de site van Cornell University schreef Wansink een commentaar op de beschuldigingen:

“Mijn collega’s en ik nemen de vragen over mijn onderzoek erg serieus. We trekken alle studies waar het om gaat momenteel grondig na. [...] Zodra dat onderzoek is afgerond, zal ik de resultaten delen met mijn collega’s in het vak en de media.”

Kleiner bord

Wansink kwam wereldwijd onder meer in het nieuws met onderzoek dat aantoonde dat mensen minder eten als ze hun maaltijd op een kleiner bord krijgen geserveerd. Ook kwam hij erachter dat mensen juist méér eten als er op de verpakking staat dat hun eten light of vetarm is. Als voedingsexpert was Wansink te gast in de talkshow van Oprah Winfrey.

De Groningse promovendus, Nick Brown, kwam Wansinks mogelijke wetenschapsfraude op het spoor door een blogpost die de voedingsdeskundige zelf op internet zette. Het leek erop dat Wansink in dat artikel aanspoorde uit een grote hoeveelheid data alleen de positieve resultaten te lichten. De kans is dan groot dat je bevindingen presenteert die misschien wel aansprekend zijn, maar waarschijnlijk op toeval berusten.

Wansink houdt een TEDx-toespraak. Tekst gaat verder onder de video.

Daarop namen Brown en twee andere onderzoekers werk van Wansink onder de loep. In januari lieten zij weten in vier van Wansinks artikelen ongeveer 150 statistische fouten te hebben gevonden. Later bleek met nog zeven andere publicaties iets mis te zijn. Wansink beloofde toen actie te ondernemen en zei dat het hem “heel, heel erg speet”.

Stapel

In Nederland bleek zes jaar geleden dat de vooraanstaande hoogleraar psychologie Diederik Stapel op grote schaal had gefraudeerd met onderzoeksresultaten. De zaak maakte verontwaardiging los, omdat Stapel veel in de media was geweest met zijn onderzoek. In de wetenschap ontstond discussie over de hoge publicatiedruk, die het voor onderzoekers verleidelijk zou maken met hun resultaten te knoeien.

Lees ook: ‘Het was slodderwetenschap, het hele systeem heeft gefaald’
    • Vincent Sondermeijer