Voor de lijsttrekkers staat vanavond heel veel op het spel

Carré-debat Met nog anderhalve week te gaan tot de verkiezingen voelen de partijleiders vanavond de druk om afstand tot elkaar te scheppen.

Lijststrekkers Mark Rutte (VVD), Sybrand Buma (CDA) en Lodewijk Asscher (PvdA) na afloop van het NPO Radio 1 Lijsttrekkersdebat, eind februari. Foto Remko de Waal/ANP

Zou het dan vanavond gebeuren? De versplinterde van-alles-en-nog-wat-campagne kent tot nu toe weinig focus, met nog maar anderhalve week te gaan tot de verkiezingen. Zondagavond hebben de lijsttrekkers van acht partijen opnieuw een kans om die af te dwingen, in het Carré-theater in Amsterdam (en op televisie bij RTL4).

De lijsttrekkers en hun teams zijn tot in de puntjes voorbereid, daar zal het niet aan liggen. PvdA-leider Lodewijk Asscher zette dit weekend al een filmpje online, als lokkertje. Hij legt erin uit dat het hoog tijd is om „minder te schreeuwen en meer naar elkaar te luisteren.” „Meer vertel ik niet. Kijken vanavond.”

Vanaf 21.00 uur, als het Carré-debat begint, zitten ook voorlichters van de partijen klaar om wat er búiten het debat gebeurt bij te sturen. Ze zullen direct bellen of sms’en met de redacties van NRC en de Volkskrant, als hun live factchecks niet de goede kant voor hun partij opvallen. Zie pagina zo- en zoveel van de doorrekening van het Centraal Planbureau, daar staat wat wij bedoelen!

Dit zijn NRC’s factchecks van het eerste RTL-debat, vorige week zondag:

Meer nog dan vorige week zullen de partijleiders druk voelen afstand tot de rest te scheppen. Terwijl het format van vanavond juist minder kans op spannende momenten biedt dan het Rode Hoed-debat van vorige week. Daar mochten alle partijleiders één keer een ander uitdagen voor een apart onderling debat.

Lees ook Dit staat in de verkiezings­programma’s, onze kieshulp

Vier stellingen

De opzet is nu: vier stellingen, waarover steeds vier lijsttrekkers met elkaar debatteren. Elke partij komt twee keer aan de beurt. Aan het einde van het blokje mogen de partijen die niet meededen, kort hun standpunt vertellen.

Spannend kan het ook nog worden in de één-op-één-interviewtjes, waarin Diana Matroos de lijsttrekkers drie minuten ondervraagt. In 2010 kwam daarbij het u-kijkt-zo-lief-moment van Jan Peter Balkenende langs. De toenmalige CDA-lijsttrekker wilde geen antwoord geven op de vraag met welke partijen hij wilde regeren na de verkiezingen. „U kijkt zo lief”, zei hij tegen presentatrice Mariëlle Tweebeeke.

Het is het eerste televisiedebat waar VVD-leider Mark Rutte aan meedoet. Voor hem is het onhandig dat Geert Wilders (PVV) er niet bij is. Die zegde af, omdat organisator RTL onlangs zijn kritische broer had geïnterviewd.

Wilders maakt wezenlijk onderdeel uit van de campagnetactiek van de VVD, maar Rutte kan dus vanavond niet rechtstreeks met hem in debat. En niet Rutte, maar CDA-lijsttrekker Sybrand Buma krijgt de kans om over een uitgelezen rechtse stellling in debat te gaan en zich te profileren. Bij de stelling ‘Nederland heeft zijn eigen cultuur onvoldoende beschermd’ mag Buma het rechtse geluid laten horen, in debat met Henk Krol, Jesse Klaver en Lodewijk Asscher.

De andere partijleiders willen allemaal maar wat graag premier Rutte aanvallen, nu hij er bij is, maar niet iedereen krijgt daar de kans voor. CDA-lijsttrekker Sybrand Buma en PvdA’er Asscher zitten allebei niet bij Rutte ingedeeld. In plaats daarvan zit Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren twéé keer bij de premier. Zij mag in Wilders’ plaats meedoen.

Rutte zal, net zoals bij het Radio-1-debat eind februari, vooral premierwaardig willen overkomen. Aangezien CDA’er Buma en ook Alexander Pechtold (D66) zichzelf deze weken steeds als alternatieve premier presenteren, heeft de VVD-leider wel iets te bewijzen.

Onhandig voor Rutte is ook nog dat hij één debatronde met alleen lijsttrekkers van – nu nog – kleine partijen zit ingedeeld. Bij de vraag of de AOW-leeftijd terug naar 65 jaar moet, mag Rutte in debat met Jesse Klaver (GroenLinks), Marianne Thieme (Partij voor de Dieren) en Henk Krol (50Plus).

In Den Haag hebben de meeste journalisten hun verwachtingen van tv-debatten als bron van verrassingen inmiddels wat naar beneden bij gesteld. Maar toch: dit Carrédebat is, met nog tien dagen tot 15 maart, een laatste kans op een grote verandering van de onderlinge verhoudingen. Daar is dan wel iets radicaals voor nodig.

    • Annemarie Kas