Van Pegida is alleen de harde kern nog over

Pegida De bijeenkomsten van Pegida Nederland worden door nog maar weinig mensen bezocht. De uitspraken worden feller: „We moeten alle middelen gebruiken om het land te beschermen tegen de islam”.

Pegida demonstreert in Utrecht. Foto Ilvy Njiokiktjien

Edwin Wagensveld is het afgelopen jaar vijf keer opgepakt, want hij scheert regelmatig langs het randje van de wet. Bijvoorbeeld die keer in Ede, toen hij tijdens een demonstratie een varkensmuts droeg terwijl de politie hem had gezegd dat niet te doen. En in Amsterdam, omdat hij een spandoek bij zich droeg met een hakenkruis in een prullenbak, ook al had de burgemeester dat verboden. Het gezicht van Pegida Nederland („tegen de islamisering van Europa”) is tot nu toe niet veroordeeld. Zaterdag, tijdens de achttiende demonstratie van Pegida Nederland in Utrecht, bleven zijn handen ongeboeid.

Lees ook Ed aus Holland: het gezicht van Pegida, een profiel van Wagensveld

Arrestaties leveren Pegida veel aandacht op. Maar de protestbeweging zelf heeft in de anderhalf jaar dat ze in Nederland actief is juist aan populariteit ingeboet. Op de Mariaplaats, middenin het winkelgebied, waren er deze zaterdag achtentwintig demonstranten (en dertien Nederlandse vlaggen). Op een klein podium probeerde onder meer Wagensveld hun boodschap voor het voetlicht te brengen. Dat ging hortend en stotend, want de geluidsapparatuur had kuren.

Sinds ongeveer een half jaar is de opkomst meestal zo laag. Alleen de harde kern komt nog opdagen: de mannen en vrouwen – meestal vanaf middelbare leeftijd, hoog- en laagopgeleid – die bijna maandelijks een Pegida-evenement bezoeken. Dat er zelfs deze zaterdag slechts een handjevol mensen was, is opmerkelijk: eindelijk mocht Pegida in Utrecht ook de mars door de binnenstad houden die ze al zo lang willen. De gemeente gaf eerder alleen toestemming voor een demonstratie op één plek.

Twee maten

Halverwege een toespraak van Pegida duiken aan de achterkant van de Mariaplaats twee scanderende tegendemonstranten van de Antifa op. Wagensveld beent er naartoe. „Jullie zouden ze moeten arresteren”, roept hij naar de agenten, die met tientallen in de stad aanwezig zijn. Wagensveld draait zich om naar zijn achterban. „Kijk dan, hier zie je het: hier wordt met twee maten gemeten.”

Nederland, Utrecht, 04-03-2017, Tegendemonstranten tijdens de Pegida-demonstratie in Utrecht. Foto Ilvy Njiokiktjien

Vorige maand werd hij zelf opgepakt toen hij in Utrecht te dicht bij een tegendemonstratie interviews aan het geven was terwijl hem was verboden daar te komen. In mei moet Wagensveld voor de rechter verschijnen. In zijn toespraken verwijst hij naar het onrecht dat Pegida volgens hem wordt aangedaan. „De elite moet opsodemieteren.”

In oktober 2015 verzamelden zich voor de eerste Pegida-bijeenkomst meer dan honderd mensen op het Vredenburg in Utrecht. De beweging komt uit Oost-Duitsland (Patriotische Europäer gegen die Islamisierung des Abendlandes) en ging daar wekelijks met duizenden de straat op. Er leek in Nederland ook een vruchtbare grond voor protestbewegingen die zich tegen immigranten richtten.

In hoog tempo werden er dat najaar asielzoekerscentra gepland – waarvan er inmiddels ook weer veel zijn opgeheven – en mensen maakten zich zorgen over de komst van vluchtelingen. In verschillende Nederlandse gemeenten waren kleine actiegroepen met militante trekken actief, zoals Dutch Self Defense Army en Demonstranten Tegen Gemeenten, waarvan ex-leden vast zitten voor het gooien van brandbommen naar een moskee. Veel van deze bewegingen zijn niet meer actief.

Witte rozen

Pegida-aanhangers hebben uiteenlopende verklaringen voor het slinken van hun achterban. Wagensveld stapt zelf altijd „met een brede glimlach in het politiebusje”, maar denkt dat potentiële demonstranten schrikken van het strenge politieoptreden. „Mensen zijn te bang om te komen”, vermoedt hij. „Nederlanders hebben het nog te goed”, zegt een man die zich na de Wir schaffen das-toespraak van Angela Merkel bij Pegida aansloot. „Nederlanders denken nog dat ze dit geluid niet mogen laten horen”, verklaart Helena uit Arnhem, die witte rozen uitdeelt. Facebook verwijderde vorig jaar de Pegida-pagina met meer dan twintigduizend leden. „We moesten een nieuwe pagina oprichten”, zegt Wagensveld, „en daardoor hebben we minder bereik”.

Wagensveld verbindt de afname van demonstranten ook aan de naderende verkiezingen. „Mensen verwachten dat het in Nederland allemaal beter wordt als Wilders de grootste wordt.” Deze Pegida-bijeenkomst heeft veel weg van een PVV-campagne-evenement. Er is een vlag met Wilders’ hoofd erop en op de Mariaplaats doen meerdere sprekers een oproep om op de PVV te stemmen.

Pegida-aanhangers voeren campagne voor de PVV. Foto Ilvy Njiokiktjien

De toespraken van Pegida lijken weer feller geworden. In de begindagen trokken veel sprekers ten strijde tegen „illegalen” en „economische vluchtelingen”, maar zaterdag werd er vooral onverbloemd hatelijk over de Islam gesproken. „De Islam is hier ongewenst en moeten we compleet uit ons land verbannen”, zei Wagensveld (die in Nederland opgroeide maar nu in Duitsland woont) terwijl de optocht stilhield op de trappen van het gerechtsgebouw. Wagensveld noemde het „zijn plicht alle middelen te gebruiken om het land te beschermen tegen de islam”. Na de eerste demonstratie in 2015 kreeg spreker Raffie Chohan een boete opgelegd voor haatzaaien. Zij sprak over „de massieve inteelt in de islamitische cultuur” die „onomkeerbare schade aan moslims aanbrengt”. Daarna waren veel speeches minder expliciet. Die tijd lijkt voorbij.

    • Kim Bos