Onvrede over Brexit doet verhoudingen in Noord-Ierland kantelen

Parlementsverkiezing Een verrassende verkiezingsuitslag zorgt dat Noord-Ierland mogelijk voor het eerst een premier krijgt die hereniging met Ierland wil.

Sinn Féin-leider Michelle O’Neill en partijvoorzitter Gerry Adams. Foto Clodagh Kilcoyne/Reuters

Behoren het legaliseren van abortus en de invoer van het homohuwelijk de komende jaren tot de mogelijkheden, in het conservatieve Noord-Ierland? De weg is lang, maar als gevolg van de verkiezingsuitslag staat de deur naar progressieve wetgeving op een kier in Stormont: het Noord-Ierse parlement, gehuisvest op een heuvel met zicht over Belfast.

Vorige week donderdag gingen 1,2 miljoen Noord-Ieren voor de tweede keer in tien maanden naar de stembus. De vorige regering was gevallen na een subsidieschandaal. Zaterdag volgde de uitslag: Sinn Féin, de nationalistische partij die een verenigd Ierland wil, deed het goed. De Democratic Unionist Party van de gevallen premier Arlene Foster, die verlangt dat Noord-Ierland onderdeel van het Verenigd Koninkrijk blijft, deed het slecht. De DUP is nog wel de grootste partij, maar het verschil is geslonken tot één zetel. De DUP bekleedt 28 van de 90 zetels, Sinn Féin 27.

Het is voor de Noord-Ierse politiek van belang dat de DUP onder de belangrijke grens van dertig zetels is gezakt. Een partij heeft in Stormont dertig zetels nodig om een veto uit te spreken over wetgeving. De DUP heeft in het verleden deze bevoegdheid gebruikt om het homohuwelijk en plannen voor invoering van abortus in uitzonderlijke gevallen te dwarsbomen. Het progressievere Sinn Féin is voorstander.

Als de nationalisten en unionisten er niet uitkomen, kan de Britse minister Brokenshire zelfbestuur van Noord-Ierland opschorten.

Hardliners

Voor het eerst kunnen unionistische partijen, waar de DUP de grootste van is, niet op een parlementaire meerderheid rekenen. „Dit is een historische uitslag”, zei Gerry Adams, partijvoorzitter van Sinn Féin.

„Het idee van voortdurende unionistische meerderheid is aan diggelen.”

De uitslag kan onder hardliners een discussie over een toekomstig referendum over hereniging doen oplaaien. In het vredesakkoord van 1998 is bepaald dat de Britse minister voor Noord-Ierse zaken, momenteel James Brokenshire, zo’n referendum kan afkondigen in geval er bewijs is dat een meerderheid hereniging steunt.

Politicologen denken dat de uitslag het gevolg is van het subsidieschandaal waar premier Foster in verwikkeld raakte. Ook speelt mee dat de DUP een voorstander van de Brexit is. Sinn Féin is tegen Brexit. De partij vindt dat het EU-lidmaatschap van zowel het Verenigd Koninkrijk als de Ierse Republiek een cruciale bijdrage levert aan de stabiliteit in Noord-Ierland – denk aan een gezamenlijke identiteit, toegang tot steunfondsen en het wegnemen van handelsbarrières. Tijdens het Brexitreferendum stemde een meerderheid van de Noord-Ieren Remain. Ze vrezen dat de stabiliteit in gevaar komt als er een harde grens komt tussen de Ierse republiek en Noord-Ierland.

Als gevolg van de kantelende verhoudingen mag Sinn Féin-leider Michelle O’Neill nu als eerste proberen binnen drie weken een regering te formeren, waarin zij de macht deelt met de unionisten. Dat is een wettelijke eis die voortvloeit uit het Goede Vrijdagakkoord van 1998. Als het haar lukt, zal zij de eerste nationalistische premier van Noord-Ierland worden.

De belangen zijn enorm, maar het proces is ingewikkeld. De vorige regering kwam ten val toen Sinn Féin het vertrouwen in premier Foster opzegde. Het is nu de vraag of Sinn Féin van mening zal veranderen en Foster zal accepteren als coalitiepartner, of dat zij ervoor kiest op te stappen. Als de nationalisten en unionisten er niet uitkomen, kan de Britse minister Brokenshire zelfbestuur van Noord-Ierland opschorten. Dat zal gezien worden als een grote nederlaag voor de Noord-Ierse politiek.

Lees ook: Pro-Britse DUP blijft grootste in Noord-Ierland

Correctie (5 maart 2017): De heuvel waarop het Noord-Ierse parlement Stormont staat, biedt uitzicht over Belfast, niet over de Ierse hoofdstad Dublin. [red.]

    • Melle Garschagen