Maakt Oekraïne kans met rechtszaak tegen Rusland?

Internationaal Gerechtshof

Het is nog hoogst onzeker of de rechters van het VN-hof de Oekraïense klachten – financiering van terrorisme en discriminatie – ontvankelijk zullen verklaren. Rusland is niet gelukkig met de zaak en zal zich er met hand en tand tegen verzetten.

Foto Sergej Supinsky/AFP

Vandaag begint bij het Internationaal Gerechtshof (ICJ) in Den Haag een belangrijke rechtszaak van Oekraïne tegen Rusland. Oekraïne beschuldigt Rusland van steun aan terroristen en discriminatie. Hoeveel kans maakt Oekraïne? Vijf vragen.

1 Waar gaat de rechtszaak in Den Haag over?

Oekraïne beschuldigt Rusland van steun aan „illegale gewapende groepen” en van discriminatie. Als voorbeelden noemt Oekraïne het neerhalen van de MH17 en het beschieten en bombarderen van Oekraïense burgers. Volgens Oekraïne handelde Rusland daarmee in strijd met het Verdrag inzake financiering van terrorisme. Daarnaast zou Rusland Oekraïense en Tataarse minderheden op de geannexeerde Krim onderdrukken en daarmee het Verdrag inzake de uitbanning van elke vorm van rassendiscriminatie (CERD) schenden. Oekraïne eist dat Rusland verdere „terreurdaden” voorkomt, de grenzen herstelt en de leverantie van geld, goederen en wapens aan de separatistische gebieden staakt. Ook eist het een schadevergoeding van Rusland.

2 Financiering van terrorisme en discriminatie? Is dat geen omweg?

Dat is het ook, want eigenlijk gaat het om de in Oekraïense ogen illegale annexatie van de Krim en de Russische militaire inmenging in Oost-Oekraïne. Maar de genoemde verdragen zijn de enige waarmee Oekraïne een zaak kan beginnen.

Daarmee volgt Kiev het voorbeeld van Georgië, dat na het conflict met Rusland in 2008 een vergelijkbare zaak aanspande. In 2011 bepaalde het ICJ dat Georgië zich niet aan de officiële procedure had gehouden die stelt dat landen, alvorens naar het ICJ te stappen, moeten proberen de ruzie onderling op te lossen. De zaak werd afgewezen. Kiev probeert de fouten van Georgië te voorkomen. Volgens Oekraïne heeft het zich aan de procedures gehouden door Rusland aan de onderhandelingstafel tot een oplossing te bewegen. Of dat volstaat, moet blijken. Over de Krim is de facto nooit onderhandeld.

3 Wie buigen zich precies over de zaak?

Rechters van het Internationaal Gerechtshof (ICJ), de hoogste gerechtelijke instantie van de Verenigde Naties. Als permanent lid van de VN-Veiligheidsraad heeft Rusland ook een permanente rechter bij het ICJ, al zal deze niet betrokken zijn bij de zaak. Het ICJ is niet te verwarren met het Internationaal Strafhof (ICC), dat zich bezighoudt met oorlogsmisdaden. Het ICC startte in 2014 een vooronderzoek naar de Russische rol in Oekraïne. Naar aanleiding daarvan trok Rusland zich in 2016 uit protest terug uit het ICC.

Lees ook: Is de opgelaaide strijd in Oekraïne een test voor Trump?

4 Hoeveel kans van slagen heeft Oekraïne?

Daarover verschillen de meningen. De zaak is complex en kan jaren duren. Eerst moet worden vastgesteld of genoemde verdragen van toepassing zijn en of de procedures zijn gevolgd.

Ingewikkelder wordt het als de zaak doorgang vindt. In dat geval moeten de rechters zich buigen over de gebeurtenissen die zich afspeelden rond de annexatie van de Krim en Oost-Oekraïne: zaken waarbij waarheidsvinding uiterst ingewikkeld is en die politiek extreem gevoelig liggen. Ook zullen de rechters zich moeten buigen over de schuldvraag rond de crash met de MH17. Bij het door Nederland geleide internationaal strafrechtelijk onderzoek naar de oorzaak van de crash heeft Rusland duidelijk gemaakt geen enkele suggestie van schuld te accepteren.

5 Hoe reageert Rusland tot dusverre op de zaak?

Rusland is er ongelukkig mee. Experts denken dat Moskou zal pogen de zaak te vertragen en in diskrediet te brengen. In het uiterste geval kan het besluiten niet mee te werken aan de zaak. Mocht het tot een uitspraak komen, is de vraag of Moskou zich daar iets van aan zal trekken.

    • Eva Cukier