Het is in China niet de tijd voor grote hervormingen

China

Tijdens het Nationale Volkscongres sprak premier Li Keqiang terughoudend over maatregelen om de economie te stimuleren.

Bediendes tijdens de voorbereidingen van de opening van het Nationale Volkscongres in Beijing, afgelopen zondag. Foto Jason Lee / Reuters

Chinese toppolitici deinzen traditioneel niet terug voor drastische koerswendingen, maar de Chinese premier Li Keqiang toonde zich zondag in de Grote Hal van het Volk in Beijing de vleesgeworden voorzichtigheid. Tijdens de opening van het Nationale Volkscongres, waarbij enkele duizenden parlementariërs gedurende tien dagen bijeenkomen, maakte de nummer twee van de Communistische Partij duidelijk dat dit niet de tijd is voor grote economische hervormingen.

„Er zijn te veel onzekerheden over de richting van de grootste economieën” zei Li, de politieke manager van de tweede economie van de wereld. Hij doelde daarbij vooral op de Verenigde Staten. Hij richtte zich indirect tot de nieuwe Amerikaanse president Trump met de waarschuwing dat China zich zal weren tegen „alle vormen van protectionisme”. China zal zich volgens hem daarnaast verzetten tegen de ontmanteling van het internationale klimaatakkoord, zelfs als de VS zich terugtrekt.

Maar in Li’s speech en in de wandelgangen van het Nationale Volkscongres werd duidelijk dat niet alleen onzekerheid over de koers van de VS een rol speelt in de conservatieve plannen van de Chinese economische beleidsmakers. De politieke elite van China is op het ogenblik namelijk vooral ook met zichzelf bezig.

Lees ook China mikt in 2017 op 6,5 procent economische groei

Het Nationale Volkscongres is dit jaar de voorbode van het belangrijke Partijcongres van de Communistische Partij in oktober. Dit congres wordt eens in de vijf jaar gehouden. Dit najaar, wanneer het congres voor de negentiende keer plaatsvindt, zal dat voor president en partijleider Xi Jinping hét moment om het leiderschap van zijn partij en de staat grondig op te schudden. Achter de schermen wordt de komende weken druk onderhandeld over de wissels die dan zullen plaatsvinden.

Het gaat om honderden topfuncties in Beijing en de provinciale hoofdsteden. De enige die er nu al zeker van is dat hij zijn baan behoudt, is Xi zelf. Dat bleek ook uit de rede van Li, die tot zevenmaal toe zijn respect betuigde voor zijn president en partijleider als „de kern van het leiderschap nu en in de toekomst”. Of de andere leden – onder wie Li zelf – terugkeren na het herfstcongres, is nog onduidelijk.

De grote vraag die in Azië, de Europese Unie en in de VS wordt gesteld, is of Xi in zijn tweede termijn de economische en financiële hervormingen gaat doorvoeren die hij aan het begin van zijn eerste termijn heeft aangekondigd. Met name als het gaat om de liberalisering van de munt, de rente en de sanering van staatsbedrijven en oude industrieën zijn de resultaten van Xi’s eerste termijn bescheiden. Als de politieke geruchtenmachine gelijkkrijgt en premier Li Keqiang zelf niet terugkeert in de top, dan kan worden geconcludeerd dat Xi de hervormingen niet wil doorzetten.

Lees ook Xi wil de wereld zien buigen

Westerse leermeesters

De Engelssprekende Li, die het financiële nieuws op de voet volgt, is een hooggeleerde econoom die zich van meet af aan heeft ingezet voor hervormingen van de financiële sector en de sanering van oude industrieën.

Maar hij lijkt vaak te worden overvleugeld door president Xi Jinping, die niet bedreven is in economisch bestuur en veel minder dan Li is beïnvloed door westerse economische leermeesters. In 2015 en 2016 zouden de premier en de president heftige aanvaringen hebben gehad over de oorzaken van de beurscrisis. Xi hield Li verantwoordelijk voor de chaotische overheidsreactie op de beurscrises van 2015 en 2016. Ook zou hij de premier verwijten dat er te weinig is gedaan aan de kapitaalvlucht die nu plaatsvindt. Op het ogenblik stroomt tussen de 30 en 60 miljard dollar weg naar het buitenland, omdat bedrijven en investeerders onzeker zijn over het economisch beleid.

Li’s „werkrapport” dat hij zondag voorlas, was mogelijk dus zijn laatste. De Beijingse politiek commentator Zhang Lifan las de rede als Li’s zwanenzang. Hij haalde daarbij het citaat van Li aan: „De transformatie en opwaardering van onze economie is vol beloftes, maar ook vol grote pijn”, zei Li. Die pijn, zo maakte hij duidelijk, zal groter worden naarmate staatsbedrijven, staalbedrijven en kolenmijnen met miljoenen werknemers worden gesaneerd. „De sociale onrust is nu al aanzienlijk”, erkende Li.

Volgens Hongkongse onderzoeksorganisaties deden zich in China sinds 2014 ruim 180.000 „massa-incidenten” voor – een term die Chinese functionarissen vaak gebruiken voor protesten en rellen. Dit waren doorgaans conflicten over bedrijfssluitingen, achterstallige lonen en gebrekkige pensioenen.

Ook het aantal incidenten over de milieuvervuiling nam toe. Li verzekerde het Nationale Volkscongres zondag dat er alles aan gedaan zal worden om de Chinezen weer „blauwe luchten” te geven. Dat zijn beloftes die, zo weten de inwoners van metropolen als Beijing en Shanghai, die al veel vaker zijn gedaan.

    • Oscar Garschagen