Recensie

Grieks drama over Moszkowicz

De Advocaat Ilja Leonard Pfeijffer schreef een theaterstuk, geïnspireerd op de turbulente Moszkowicz-dynastie.

Foto Ben van Duin/Toneelgroep Maastricht

Aan het slot van de voorstelling De advocaat verkleurt de eens gouden, fameuze én beruchte naam ‘Moszkowicz’ tot een vale schaduw. Het advocatenimperium, opgebouwd door vader Max en verkwanseld in latere generaties, is failliet. Acteur Porgy Franssen als strafpleiter Bram Moszkowicz klauwt als een gewond dier over de grond, behekst door gemaskerde furiën. Hij bereidt zijn laatste pleidooi voor om crimineel De Neus te verdedigen. Maar vergeefs. De dood van stamvader Max Moszkowicz ontneemt hem bestaansrecht.

Met De advocaat schreef dichter en romancier Ilja Leonard Pfeijffer voor Toneelgroep Maastricht een koningsdrama, geïnspireerd op de turbulente Moszkowicz-dynastie. Pfeijffer en regisseur Michel Sluysmans presenteren de voorstelling nadrukkelijk als theatrale fictie met talrijke verwijzingen naar de Griekse tragedie. Daar heeft Pfeijffer een spannend gegeven te pakken: het huis Moszkowicz is vervloekt. Zonen Bram en Robert (hier de min of meer fictieve Mordechai) beklemtonen dat zij personages zijn in tekst en regie van vader Max, met klassieke allure vertolkt door Hans Trentelman.

De teaser van De Advocaat.

Alles is theater in deze voorstelling. De advocatuur als verbaal vuurwerk, de rechtszaal een arena. Maar hiermee halen Pfeijffer en Sluysmans ook de angel weg uit het explosieve materiaal dat zij in handen hebben. Bram Moszkowicz zelf heeft, naar het gezelschap laat weten, het script ontvangen maar niet gereageerd. Dat was anders toen de VPRO-televisie De Maatschap (2017) uitzond: destijds stapte de familie naar de rechter om uitzending van de dramaserie te verhinderen.

Toch moet de deconfiture van Bram en vooral van broer Modechai pijnlijk zijn. De laatste krijgt een rol toebedeeld als cocaïneverslaafde en homoseksueel. Dries Vanhegen maakt van zijn rol een juweel van wanhoop en persoonlijke tragiek. Hij is een zoon die nooit kan ontsnappen aan de schaduw van vader en broer.

Explosief is vooral de verdediging door Moszkowicz van De Neus, alias Willem Holleeder. Viktor Griffioen vertolkt De Neus als een seksueel geperverteerde die het heeft gemunt op de nieuwe secretaresse Mirjam (Karien Noordhoff). Hij bedient zich van aalgladde taal en beweegt met soepele wendingen over het toneel. Stap na stap brengt hij Bram ten val. In het imposante decor, bestaande uit pronkzuchtig meubilair en rokende ladenkasten alsof we ons in het inferno bevinden, doet De Neus alsof hij thuis is.

Hiermee doorbreekt Bram Moszkowicz een code: hij inviteert de onderwereld tot vriendschap. De Orde van Advocaten schrapt hem in 2013 van het tableau. Hoe inktzwart het strafblad van De Neus is, komen we echter niet te weten. Onmiskenbaar is sprake van behoedzaamheid bij het gezelschap: de retorische brille van Pfeijffer volgt vele en te veilige omwegen.

Twee zonen in dramatisch conflict met hun vader, dat is de uiteindelijke strekking van De advocaat. Vader Max overleefde Auschwitz. De zonen zijn door dit traumatische verleden van hun vader getekend. Als een spook waart hij na zijn dood door hun gedachten. Scandaleus of provocatief is de voorstelling niet, daarvoor zijn helaas te veel scherpe kanten afgevlakt. Dat neemt niet weg dat Franssen en de andere spelers de ontluistering van het advocatenkantoor groots vertolken. Zo diep kan iemand vallen die zich niet aan een heerszuchtige vader kan ontworstelen.