Dit zijn de factchecks van het Carrédebat

Was alles wat de acht lijsttrekkers beweerden wel waar? NRC checkte tijdens het Carrédebat in totaal elf stellingen. Lees het hier terug.

Foto Remko de Waal/NRC

Acht lijsttrekkers gingen zondagavond met elkaar in debat, in het Carré-theater in Amsterdam (en op televisie bij RTL4): Mark Rutte (VVD), Sybrand Buma (CDA), Lodewijk Asscher (PvdA), Alexander Pechtold (D66), Jesse Klaver (GroenLinks), Emile Roemer (SP), Henk Krol (50Plus) en Marianne Thieme (Partij voor de Dieren).

Tijdens het debat checkten we in totaal elf stellingen, daarvan beoordeelden we er vijf als waar, drie grotendeels waar, twee onwaar en één grotendeels onwaar.

Lees de checks hieronder terug.

Live Check

Emile Roemer (SP): ‘Het draagvlak voor Europa loopt terug’

De uitslagen van twee referenda over Europa zijn volgens Emile Roemer “in de prullenbak” gegooid. “Dan moet je niet gek opkijken”, zegt de SP-lijsttrekker, „dat het draagvlak voor Europa terugloopt.” Klopt dat? Loopt het draagvlak voor Europa in Nederland inderdaad terug?

Hoe de burgers van lidstaten denken over de EU wordt sinds 1973 bijgehouden in de zogeheten Eurobarometer. De recentste peiling stamt uit het najaar van 2016. Daaruit blijkt dat 53 procent van de Nederlanders EU-lidmaatschap “een goede zaak” vindt, het hoogste percentage sinds 2012. Een kwartaal eerder was dat nog 46 procent, een kwartaal daarvoor 39 procent. Het draagvlak is de afgelopen tijd dus juist toegenomen.

Ook het draagvlak voor een eventuele ‘nexit’, een vertrek uit de EU, liep in diezelfde periode af. In 2015 wilde 24 procent van de Nederlanders uit de EU, dit jaar zijn dat er 20 procent.

Wij beoordelen de stelling van Roemer dus als onwaar.

Wij beoordelen deze stelling als Onwaar
Gecheckt door
Thomas Rueb

Live Check

Jesse Klaver (GroenLinks) ‘Bij de VVD zitten de ouderen vier jaar lang op de nullijn’

De GroenLinks-leider bedoelde dat de ouderen qua koopkracht onder de VVD er de komende jaren niet op vooruit gaan. Aan de hand van de welbekende koopkrachtplaatjes in het doorrekenenrapport Keuzes in Kaart van het Centraal Planbureau is deze stelling eenvoudig na te gaan. Zie de tabellen met de ‘mediane koopkrachteffecten’ bij alle elf verkiezingsprogramma’s.

Bij de huishoudens onderverdeeld naar inkomensbron zijn de ‘gepensioneerden’ apart gerubriceerd. Daaruit blijkt dat deze groep bij er bij de meeste partijen er in de volgende regeerperiode 2018-2021 op vooruit gaan, maar bij vier partijen niet. Bij de SGP, Denk en VNL gaan de gepensioneerde ouderen er jaarlijks met verschillende percentages op achteruit, bij de VVD blijven de ouderen jaarlijks gemiddeld op 0,0 staan.

De stelling van Klaver is waar.

Wij beoordelen deze stelling als Waar
Gecheckt door
Philip de Witt Wijnen

Live Check

Henk Krol (50Plus): ‘NRC wil brief professor Van Praag niet plaatsen.’

De lijsttrekker van 50Plus zal doelen op emeritus hoogleraar economie Bernard van Praag van de Universiteit van Amsterdam, die zich al vaker in het maatschappelijk debat over pensioenen mengde, hét thema van 50Plus. Volgens een collega van de Opinieredactie van deze krant, heeft Van Praag begin februari inderdaad een opiniestuk aangeboden dat niet werd gepubliceerd.

Daar zat “geen greintje kwaadwillendheid in”, zegt hij. De opinieredactie moet altijd selecteren: er komen tientallen brieven per week binnen en er is gemiddeld maar plaats voor twee stukken per dag.

Het stuk van Van Praag was aangeboden op 9 februari, naar aanleiding van een al eerder ingediende initiatiefwet van 50Plus. Het ging niet in op de recente verwarring die bij 50Plus is ontstaan over de kosten van het verlagen van de AOW-leeftijd naar 65 jaar. Die discussie barstte pas los in de week van 20 februari, nadat de partij een onderzoek over deze maatregelen door de Universiteit van Tilburg naar buiten had gebracht.

De stelling van Krol is waar.

Wij beoordelen deze stelling als Waar
Gecheckt door
Philip de Witt Wijnen

Live Check

Emile Roemer (SP): ’150.000 jongeren zijn op zoek naar werk’

Tijdens het Carrédebat zei SP-lijsttrekker Emile Roemer dat 150.000 jongeren op zoek zijn naar werk. Volgens de laatste cijfers over jeugdwerkloosheid van het Centraal Bureau voor de Statistiek is 10,8 procent van de jongeren werkloos. 1,4 miljoen jongeren (15 tot 25 jaar) behoren tot de beroepsbevolking. Dat betekent dat ruim 151 duizend jongeren werkloos zijn.

Roemer gaat ervan uit dat zij allemaal op zoek zijn naar werk: dat is geen gekke gedachte. We beoordelen deze stelling als waar.

Wij beoordelen deze stelling als Waar
Gecheckt door
Enzo van Steenbergen

Live Check

Marianne Thieme (Partij voor de Dieren): ‘In de rest van Europa worden verkiezingsprogramma’s ook niet doorgerekend’

Oog in oog met RTL-interviewer Diana Matroos werd Partij voor de Dieren-lijsttrekker Marianne Thieme ermee geconfronteerd dat haar partij, net als 50Plus en de PVV, haar verkiezingsprogramma niet heeft laten doorrekenen door het Centraal Planbureau (CPB). Thieme pareerde de kritiek door te stellen dat de ideeen van haar partij niet in de “eenzijdige modellen” van het CPB passen en dat in “de rest van Europa partijprogramma’s ook niet worden doorgerekend”.

Lange tijd was Nederland inderdaad het enige Europese land waarin de economische effecten van partijprogramma’s worden doorgerekend. Maar in 2010 en 2015 rekende in het Verenigd Koninkrijk het Institute of Fiscal Studies (IFS) de programma’s van de Conservatieven, Labour en Liberal Democrats door. Ongevraagd, dat wel, en in tegenstelling tot het CPB is het IFS een privaat instituut, hoewel aan zijn berekeningen steeds meer belang gehecht worden door partijen en media. Daarnaast werd in 2014 in België “wettelijk vastgelegd dat de politieke partijen vanaf nu hun verkiezingsprogramma’s moeten laten doorrekenen door het Federaal Planbureau”, schrijft de Leidse promovendus en PvdA-Kamerkandidaat Wimar Bolhuis in zijn recent verschenen boek De Rekenmeesters van de Politiek. In 2014 berekende de Universiteit Leuven in samenwerking met drie Belgische media bovendien de partijprogramma’s op een aantal punten.

De stelling van Marianna Thieme dat in de rest van Europa partijprogramma’s niet worden doorgerekend is dus grotendeels onwaar. In het Verenigd Koninkrijk rekent een privaat onderzoeksinstituut sinds 2010 verkiezingsprogramma’s door, en ook in België worden partijprogramma’s doorgerekend – dat is daar in tegenstelling tot in Nederland zelfs bij wet geregeld.

Wij beoordelen deze stelling als Grotendeels onwaar
Gecheckt door
Mark Lievisse Adriaanse

Sybrand Buma (CDA): ’90 procent van de Nederlanders vindt het verval van de normen en waarden het grootste probleem van dit moment’

Sybrand Buma doelt op een peiling door Ipsos in opdracht van de NOS. Dat onderzoek is vorige maand online gehouden onder 1.103 stemgerechtigde Nederlanders.

40 procent van de Nederlanders maakt zich volgens die peiling “grote zorgen” en 46 procent “enige zorgen” over normen en waarden. Dus: 86 procent maakt zich hier op zijn minst “enige zorgen” over. 10 procent maakt zich “geen zorgen” en 3 procent weet het niet of heeft geen mening.

Dit is dus inderdaad het onderwerp waar het vaakst “grote zorgen” is ingevuld. Over immigratie en asiel maakt 35 procent zich grote zorgen en over de gezondheidszorg 31 procent. Ook is het (nipt) het onderwerp waarover de meeste mensen zich minstens “enige zorgen” maken: de gezondheidszorg scoort daar 1 procentpunt lager.

Maar: in dit onderzoek is niet expliciet gevraagd om de thema’s te rangschikken. De respondenten hoefden dus niet te zeggen wat ze het grootste probleem vinden. Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) vraagt dat wel, in het langlopende onderzoek Burgerperspectieven. De laatste editie verscheen eind vorig jaar. Daarin noemt ongeveer 20 procent ‘immigratie en integratie’ als grootste probleem. En vlak daarna, met ongeveer 18 procent, volgt ‘samenleven’.

Veel Nederlanders maken zich dus zorgen over normen en waarden. Maar volgens het SCP noemen nét iets meer Nederlanders immigratie en integratie als ‘het grootste probleem’.

We beoordelen de stelling dus als onwaar.

Wij beoordelen deze stelling als Onwaar
Gecheckt door
Christiaan Pelgrim

Sybrand Buma (CDA): ‘Wij hebben het mooiste, oudste volkslied ter wereld’

Hoe oud is het Nederlandse volkslied eigenlijk? Het exacte jaar waarin het Wilhelmus is geschreven, is nooit precies achterhaald. De consensus is dat het ergens tussen 1568 en 1572 moet zijn geweest. Het lied is daarmee inderdaad ouder dan de volksliederen van andere landen wereldwijd. Japan zou een mogelijke concurrent kunnen zijn, de tekst van Kimigayo stamt al uit de negende eeuw. Daar is echter pas eind negentiende eeuw de melodie bij geschreven. Buma lijkt dus helemaal gelijk te hebben.

Maar pas op, nog een vraag is belangrijk: want hoe lang is het Wilhelmus al een volkslied? Niet zo lang, blijkt dan. Sinds 1932 pas, toen het ons vorige volkslied Wien Neêrlands bloed verving. Daar verliest het Wilhelmus de internationale vergelijking. Neem bijvoorbeeld het Franse volkslied, Marseillaise, dat al in 1795 als volkslied werd ingesteld. Zelfs het Amerikaanse The Star-Spangled Banner is een jaar langer een volkslied dan het Wilhelmus, namelijk sinds 1931.

Kortom, het Wilhelmus is inderdaad het oudste lied ter wereld dat nu een volkslied is. Met de kanttekening dat er landen zijn die hun volkslied al langer gebruiken. Wij beoordelen de stelling als grotendeels waar.

Wij beoordelen deze stelling als Grotendeels waar
Gecheckt door
Thomas Rueb

Live Check

Marianne Thieme (Partij voor de Dieren): ‘Dokter stuur me niet naar het ziekenhuis, want dat kan ik niet betalen. De helft van de huisartsen maakt dat mee, medicijnen worden niet opgehaald bij de apotheker omdat er geld tekort is’

Het klopt dat in een recentelijk onderzoek onder 300 huisartsen en 400 apothekers bleek dat de helft van die huisartsen ziet dat patiënten risico nemen met hun gezondheid vanwege financiële drempels. Dit bleek uit onderzoek door apothekersorganisatie KNMP en huisartsenorganisatie VPH in opdracht van Omroep Max. We beschouwen dit deel van Thiemes uitspraak als waar.

Maar dat zegt nog weinig over de omvang van de problematiek. Er is niet veel onderzoek gedaan naar het mijden van zorg. Het onderzoek uit 2015 van het Nivel, een onafhankelijke wetenschappelijk onderzoeksinstituut, geldt als een van de belangrijkste studies.

Daaruit bleek dat 15 procent van een grote groep geënquêteerden in de laatste 12 maanden had afgezien van een bezoek aan de huisarts. Daaraan lagen verschillende redenen ten grondslag. 3 procent van de mensen zag af van een bezoek aan de huisarts vanwege financiële redenen.

Uit hetzelfde onderzoek blijkt het percentage patiënten dat zijn medicijnen bij de apotheek niet ophaalt vrijwel constant is en rond de 28 à 29 procent ligt. Dat zal vast ook gebeuren om financiële redenen.

Al is er maar één Nederlander die om die redenen zijn medicijnen niet ophaalt, is de stelling van Thieme al waar. Het tweede deel van Thiemes stelling beschouwen wij dus ook als waar.

Wij beoordelen deze stelling als Waar
Gecheckt door
Jeroen Wester

Live Check

Emile Roemer (SP): ‘In 2016 hebben 6 miljoen mensen het volledige eigen risico moeten betalen’

Het eerste onderwerp bij het verkiezingsdebat in Carré was zondagavond het eigen risico in de zorg. Dat is geld dat mensen zelf moeten meebetalen aan hun zorgrekening. Dat is nu een verplicht bedrag van minimaal 385 euro. SP-lijsttrekker Emile Roemer wil het eigen risico afschaffen en één van zijn argumenten was: “In 2016 hebben 6 miljoen mensen het volledige eigen risico moeten betalen.”

Betrouwbare cijfers over het eigen risico worden bijgehouden door Vektis, het informatiecentrum van zorgverzekeraars. Uit Vektis-berekeningen blijkt: 45 procent van de volwassenen maakte in 2015 het verplicht eigen risico vol. Omgerekend gaat het om 6,1 miljoen mensen die het volledige bedrag van 385 euro voor zorg moest betalen.

Roemer maakte een foutje. De cijfers uit 2016 zijn nog niet bekend: daar komt Vektis pas over een paar weken mee. Hij bedoelde het cijfer van 2015, en inhoudelijk klopt dat.

We beoordelen deze stelling daarom als grotendeels waar.

Wij beoordelen deze stelling als Grotendeels waar
Gecheckt door
Enzo van Steenbergen

Live Check

Lodewijk Asscher (PvdA): ‘D66 bezuinigt meer op de zorgkosten dan de VVD’

PvdA-leider Asscher vindt het zorgstandpunt van D66 bizar, vooral omdat de Democraten er meer op bezuinigen dan de “rechtse zusterpartij”. Daarmee bedoelde Asscher de VVD.

In het overzicht van de ontwikkeling van de overheidsuitgaven in alle doorgerekende verkiezingsprogramma’s van het Centraal Planbureau staat dat de VVD in het laatste jaar van de komende regeerperiode 200 miljoen euro minder aan de zorgsector wil uitgeven dan de 76,2 miljard die in het huidige beleid is uitgestippeld. D66 wil het zorgbudget in 2021 met 600 miljoen euro verlagen.

Wij beoordelen deze stelling als Waar
Gecheckt door
Philip de Witt Wijnen

Live Check

Jesse Klaver (GroenLinks) ‘Bij de VVD zitten de ouderen vier jaar lang op de nullijn’

De GroenLinks-leider bedoelde dat de ouderen qua koopkracht onder de VVD er de komende jaren niet op vooruit gaan. Aan de hand van de welbekende koopkrachtplaatjes in het doorrekenenrapport Keuzes in Kaart van het Centraal Planbureau is deze stelling eenvoudig na te gaan. Zie de tabellen met de ‘mediane koopkrachteffecten’ bij alle elf verkiezingsprogramma’s.

Bij de huishoudens onderverdeeld naar inkomensbron zijn de ‘gepensioneerden’ apart gerubriceerd. Daaruit blijkt dat deze groep bij er bij de meeste partijen er in de volgende regeerperiode 2018-2021 op vooruit gaan, maar bij vier partijen niet. Bij de SGP, Denk en VNL gaan de gepensioneerde ouderen er jaarlijks met verschillende percentages op achteruit, bij de VVD blijven de ouderen jaarlijks gemiddeld op 0,0 staan.

De stelling van Klaver is waar.

Wij beoordelen deze stelling als Waar
Gecheckt door
Philip de Witt Wijnen
00