Met Unilever wil hij de wereld verbeteren

Paul Polman De duurzame boodschap van Unilever-topman Paul Polman wordt gehinderd door het overnamebod van de ‘aasgieren’ van Kraft Heinz, ook al werd het snel afgewend. Een nieuw bod kan zomaar komen.

Tegen een verslaggever van The Washington Post zei Paul Polman in 2015 dat hij zich soms schaamde voor hoeveel geld hij verdient, acht miljoen euro dat jaar. Foto Simon Dawson / Bloomberg

Iets van een brave hendrik heeft hij wel, de geplaagde bestuursvoorzitter van Unilever, Paul Polman (60). Hij kreeg onlangs een ongevraagd bod van Kraft Heinz op de onderneming te verduren, twee weken geleden lekte dat nieuws uit. En het gevaar van een vijandige overname door „aasgieren” en „hyena’s” – woorden van minister Jeroen Dijsselbloem van Financiën – die de boel „uit elkaar willen scheuren” is niet geweken.

„Zou je terug kunnen naar je eerste baan?”, vraagt Polmans jongste zoon hem in een filmpje uit 2016 voor de nieuwssite Huffington Post. „Melkboer in Nederland?” Polman lacht vertederd. Jaja, ooit was hij melkboer in Nederland. In Enschede, waar hij in 1956 geboren werd. Zijn zoon, Sebastian, lacht ook en zegt: „Minder verantwoordelijkheden.”

Mis natuurlijk. Een melkboer, legt zijn vader hem uit, heeft dezélfde verantwoordelijkheden. Zijn klanten rekenen op hem, en denk eens aan de mensen die de deur niet uit kunnen. „Jíj brengt ze hun melk en hun favoriete kaas.”

Het filmpje is uit de serie Talk To Me, kinderen die hun ouders interviewen over wat ze in hun leven geleerd hebben. „Wat is je favoriete getal?”, vraagt Sebastian als ze zijn uitgepraat over het klimaat en de armoede en het bestaansrecht van ondernemingen en de opleiding van vrouwen – als daarin net zo veel geïnvesteerd werd als in die van mannen, dan kan de wereldeconomie de komende twintig jaar met 28 biljoen dollar groeien. Polmans antwoord: „Dertien. Het nummer van je oma’s huis. Het herinnert me aan wat mijn vader altijd zei: vergeet nooit waar je vandaan komt.”

En Polmans favoriete quote? Die komt uit Man’s Search for Meaning van Viktor Frankl, de Oostenrijkse psychiater en neuroloog die de Holocaust overleefde. Polman kiest niet die over de twee soorten mensen die er volgens Frankl bestaan, zelfs in de concentratiekampen: fatsoenlijke en onfatsoenlijke. Hij kiest die over het Vrijheidsbeeld dat de Amerikanen op de Oostkust bouwden. Viktor Frankl vond dat ze ook een standbeeld op de Westkust hadden moeten bouwen: a Statue of Responsibility.

Lees ook Unilever kan wel een beetje Kraft Heinz gebruiken

Het bestaansrecht van ondernemingen is volgens Paul Polman trouwens: een positieve bijdrage leveren aan de samenleving. En dus niet in de eerste plaats de zakken van de aandeelhouders vullen. Tegen een verslaggever van The Washington Post zei hij in 2015 dat hij zich soms schaamde voor hoeveel geld hij verdient, acht miljoen euro dat jaar. Kort daarvoor had hij samen met Jean-Marc Huët, toen de financiële man van Unilever, een forse loonsverhoging geweigerd.

Of het nou wel of geen goed idee is om Unilever op te breken in een voedingsmiddelen- en een schoonmaakproductentak, en zo de waarde te verhogen, je kunt je afvragen of de investeerders die op de onderneming jagen niet gewoon maling hebben aan Polman met zijn eeuwige armoede- en klimaatverhalen. En maar shinen op het World Economic Forum en bij de VN en in Rome bij de paus.

Geen kwartaalcijfers

Hij was nog maar net bij Unilever begonnen, in 2008, of hij schafte de kwartaalcijfers al af. Die interesseerden hem niet, voor hem ging het om de lange termijn. Beleggers die snelle winsten wilden, gingen maar naar een ander. In 2010 introduceerde hij het Sustainable Living Plan. De belofte: in 2020 helpt Unilever miljoenen mensen aan schoon drinkwater, voedzamer eten en betere arbeidsomstandigheden én is de ‘milieuvoetafdruk’ van Unilever-producten gehalveerd – al werd dat laatste streven in 2015 tien jaar uitgesteld.

Daarnaast zou de omzet verdubbelen, van 40 miljard naar 80 miljard euro (het was 53 miljard in 2016). Signaal aan de aandeelhouders: de planeet is belangrijk, maar we zijn geen liefdadigheidsfonds.

De mannen achter het ongevraagde – en niet doorgezette – bod op Unilever, zijn de Amerikaanse belegger Warren Buffett (persoonlijk vermogen zo’n 70 miljard dollar) en het Braziliaanse investeerderstrio 3G Capital. Een van de drie, Jorge Paulo Lemann (persoonlijk vermogen 29 miljard dollar) vertelde in 2016 aan studenten in Cambridge, Massachusetts, over zijn jonge jaren, en dat was héél anders dan hoe Polman erover praat. Lemann, rijk geboren, lummelde na zijn studie aan Harvard maar wat aan, beetje tennissen, beetje surfen, en begon intussen te handelen op de financiële markten. Voor hem geen baas, geen intellectueel gedoe. Zélf ondernemen en snel rijk worden.

Lees ook Nemen deze meedogenloze saneerders uit Brazilië Unilever over?

Polman ging op zijn twaalfde naar het klein-seminarie in Apeldoorn, hij wilde priester worden. Daarna dokter. Het werd economie omdat hij drie keer voor geneeskunde werd uitgeloot. Na het behalen van zijn diploma ging hij naar Amerika, dat leek zijn vader een goed idee. Die werkte bij Vredestein, rubberbanden, en dat was overgenomen door Goodrich. Kon zijn zoon, die sinds zijn veertiende vakantiewerk bij Vredestein had gedaan, niet ook eens een poosje bij hen in Ohio komen? Goed voor zijn Engels.

Zijn studie, MBA, maakte Polman af aan de universiteit van Cincinnati. ’s Avonds en in het weekend deed hij onderhoudswerk in een gebouw van Procter & Gamble, schoonmaakmiddelen en producten voor persoonlijke verzorging. Dat was eind jaren zeventig. Lang verhaal kort: in 2001 was hij de baas van Procter & Gamble in Europa. Hij ging in de buurt van Genève wonen, zijn vrouw werd celliste in het orkest daar, hun zoons – alle drie rond de 30 nu – gingen er naar school. In 2006 werd hij de financiële man in het bestuur van Nestlé, voedingsmiddelen. In 2008 werd hij bestuursvoorzitter van Unilever. Bij de bekendmaking van zijn benoeming steeg de koers van het aandeel met 6 procent.

Calvinistische cultuur

Polman wist vanaf het begin dat een deel van de financiële wereld Unilever wilde opsplitsen: levensmiddelen los van de producten voor persoonlijke en huishoudelijke verzorging. Op persconferenties en bijeenkomsten voor analisten herhaalde hij steeds weer dat hij daar geen heil in zag. De afdeling boterhamspreads kan leren van de afdeling bodymilk: de basis is een emulsie. En de producten eindigen allebei in de supermarkt.

Maar belangrijker: hij gelooft in grote bedrijven met een lange geschiedenis, gebouwd op een calvinistische cultuur van hard werken, gericht op resultaten, integriteit en „family ethics”. Met zulke bedrijven kun je de wereld verbeteren. Het is de táák van die bedrijven om de wereld te verbeteren.

Het is weer eens ouderwets de Angelsaksen tegen de Rijnlanders, de jongens van de vrije markt tegen de jongens die ook in kapitalisme geloven, maar dan met een ‘menselijk gezicht’. Milieu, onderwijs, ruimtelijke ordening, sociale vraagstukken. Natuurlijk, de Lemanns van deze wereld doen ook aan liefdadigheid, ze schenken graag aan goede doelen. Maar Polman – zelf helpt hij op persoonlijke titel blinde kinderen in Afrika – heeft daar zijn bedenkingen bij.

„Ze geven 25 miljoen voor de daklozen en iedereen vindt hen helden.”

In mei 2016 vertelde hij op de Amerikaanse universiteit Stanford aan studenten over een paar „jongens van hedgefondsen” uit New York – „ik ben niet tegen ze” – die het afgelopen jaar samen 10 miljard dollar hadden verdiend en misschien maar 10 procent belasting betalen. „Ze geven 25 miljoen voor de daklozen en iedereen vindt hen helden.” Spottend: ze hebben die 25 miljoen dollar waarschijnlijk ook nog eens geschonken om hun belastingaanslag zo laag mogelijk te krijgen.

Bij Unilever (omzet 53 miljard euro, 169 duizend werknemers) waren ze verbijsterd toen Kraft Heinz (omzet 25 miljard euro, 41 duizend werknemers) met het ongevraagde bod kwam. En die 134 miljard euro vond Polman véél te laag. Hij kreeg steun van Theresa May, de Britse premier en daarna ook van Jeroen Dijsselbloem. En van pensioenfondsen die in Unilever beleggen. Binnen een weekend waren de overnameplannen van de baan. De mannen die erachter zaten lieten het volgens de Financial Times varen toen ze begrepen dat ze in een politiek mijnenveld zouden belanden.

Heeft Unilever nu gewonnen? Analisten denken van niet, hooguit deze slag. Robert Jan Vos van ABN Amro: „Ik vrees dat de groep beleggers die duurzaamheid belangrijker vindt dan rendement niet zo groot is.” En geld om grote overnames te doen blijft door de lage rente spotgoedkoop.

Bij Unilever zijn ze ook niet gerust op een goede afloop, anders zouden ze niet bijna onmiddellijk beloofd hebben de waarde van de onderneming te verhogen. Begin april komt er een plan.

Volgens Robert Jan Vos is het een concessie waar Polman waarschijnlijk niet achter staat. Het pijnlijke is ook dat Polman het goed gedaan heeft, de resultaten zijn bevredigend. De koers van het aandeel Unilever is in de jaren dat Polman aan het roer staat bijna verdriedubbeld. Het bedrijf presteert beter dan grote concurrenten Nestlé en Procter & Gamble, al is Kraft Heinz weer veel winstgevender dan Unilever. Vos: „Als er iemand langs komt met een veel te laag bod, is niet opeens je strategie mislukt.”

Zal Polman het gedoe persoonlijk nemen? Normaal gesproken relativeert hij naar buiten zijn eigen belang. „Als je geen ceo was geweest”, vraagt zijn zoon in Talk To Me, „wat was je dan geworden?” Polman: „Het is niet belangrijk om ceo te zijn, die titel kun je aan iedereen geven.” Vorig jaar in Stanford: „Ik werk voor deze onderneming omdat ik zo meer voor de wereld kan doen dan in elke andere positie.” En, voegt hij toe, daar gaat hij mee door totdat iemand anders het beter kan dan hij.

    • Geertje Tuenter
    • Jannetje Koelewijn