Salvador: stad van capoeira en het Braziliaanse slavernijverleden

Salvador de Bahía is een echte volksstad met veel vrolijkheid en charme. Het romantische centrum kent een tragisch verleden.

Illustratie Martien ter Veen / NRC

In een vreemde stad wil je soms geruisloos opgaan in het lokale leven. ‘When in Rome, do as the Romans do.’ Aflevering 10 van deze gids leert je leven als een Salvadoriaan.

Stadskarakter: Erfenissen van slavernij

Er is geen andere Braziliaanse stad waar je de geschiedenis zo intens instapt als in Salvador de Bahia. Rio de Janeiro spreekt snel tot de verbeelding met het sensuele imago van de opzwepende samba en het exotische strandleven, maar in Salvador ligt de bakermat van de Afrikaans-Braziliaanse cultuur en tradities. De erfenis van drie eeuwen slavernij is hier sterk aanwezig. Een meerderheid van de drie miljoen inwoners van Salvador is zwart of gekleurd. Door het zeventiende eeuwse karakter van de stad, smalle steegjes betegeld met oude zware keien en kleurrijke oude herenhuizen, stap je de koloniale tijd in.

Tot 1763 was Salvador de hoofdstad van Brazilië. Hier lag het epicentrum van de suikercultuur en het was een decadente stad waar de Portugezen en ook de Nederlandse machthebbers een luxe bestaan leidden. Het oude centrum van Salvador, Pelourinho , oogt nu idyllisch en romantisch, maar door de sfeervolle steegjes stroomt het bloed van de Afrikaanse slaven, zo beschreef de beroemde Braziliaanse schrijver Jorge Amado ooit de wijk waar hij woonde. Pelourinho betekent letterlijk ‘schandpaal’ of ‘martelpaal’: in het oude centrum werden slaven verhandeld en in het openbaar gestraft.

Lees ook: Paar dagen Jakarta? Dit zijn de de hoogtepunten van de stad

Eten en drinken: Pittig in palmolie

De Salvadoriaan begint zijn dag met fruit, verkrijgbaar op iedere hoek van de straat bij een van de talloze fruitbarretjes. Tussendoor probeer je een acarajé, een bal van ontvelde bonen (feijao) gebakken in dendê olie (palmolie) . Lunchen doe je bij de beroemde markt van Salvador, de Mercado Modelo , waar ook sieraden, houtsnijwerk en kunst te koop zijn. Boven in het gebouw, met uitzicht op de haven, bestel je het beroemdste gerecht van deze streek: moqueca. Een visschotel met bijvoorbeeld krab, inktvis en schelpdieren, pittig gekruid en gestoomd in kokosmelk en palmolie. Het kan zwaar op de maag liggen, dus de Brazilianen nemen er de tijd voor en drinken tussendoor veel water.

Levenshouding: Pluk de dag

De Salvadorianen zeggen dat er iedere werkdag gewerkt én plezier gemaakt moet worden. Pluk de dag! Salvador ligt in de staat Bahia, in het hete en droge noordoosten, maar ook pal aan de Atlantische Oceaan waardoor er een strandcultuur heerst: het tempo ligt hier een stuk lager dan bijvoorbeeld in de koele en gehaaste werkstad São Paulo. Salvador is de bakermat van de capoeira, de door de Afrikanen meegenomen vechtsport met dans en acrobatische elementen.

Vechten, dansen, of allebei?

Tijdens een wandeling door de stad tref je kinderen, jongeren en zelfs opaatjes die midden op een plein soepele capoeira-bewegingen maken. De manier van leven van de inwoners wordt ook sterk bepaald door de candomblé, de Afrikaans-Braziliaanse religie met een mix van Afrikaanse tradities en katholieke elementen. Dit is terug te zien in het beroemde carnaval van Salvador, dat kleurrijker maar vooral veel mysterieuzer is dan het megafestijn in Rio de Janeiro. Het levensmotto van de spirituele Salvadoriaan is: er is veel meer dan wat we zien, de geesteswereld is er en moet worden gerespecteerd.

Kleuren en kleding: Op slippers

Brazilianen kennen geen strenge kledingvoorschriften, je kunt vrijwel overal binnenkomen op de nationale slippers, Havaiana’s. Alleen naar de kerk gaan Brazilianen niet te bloot. Als je een candomblé-ritueel wilt bijwonen, neem je witte kleding mee, want wit is de kleur die bij bepaalde candomblé-rituelen wordt gedragen.

Achter de muren: De wijk van het volk

Terwijl de gemiddelde toerist rood en bezweet de smalle, steile straatjes van oude slavenbuurt Pelourinho doorsjokt en de pittoreske boutiques met kunst, sieraden en Afrikaanse beeldjes bewondert, ligt iets buiten deze koloniale ring het Pelourinho van de Salvadorianen, ook wel Pelourinho 2 genoemd. Pelourinho was jarenlang in verval, een vrijplaats voor criminelen en prostituees, totdat de wijk cultureel erfgoed werd en volledig werd opgeknapt. Sindsdien is de buurt voor de oorspronkelijke bewoners onbetaalbaar, ze moesten zich verplaatsen en parallel aan de wijk ontstond het Pelourinho van het volk.

Hier zijn de kopjes koffie met mierzoete cocadas (kokossnippers met suikerriet) niet zo extreem duur als in het toeristische gedeelte. Hier voel je het alledaagse leven van de lokalen, met kleine winkeltjes, straatbarretjes en schoonheidssalons.

    • Nina Jurna