Recht & Onrecht

Nederland is een beetje corrupt en glijdt verder af

Nederland is gezakt op de lijst van minst corrupte landen – corruptie en smeergeldaffaires halen met te grote regelmaat het nieuws. De bestrijding zal de komende jaren ‘flink zichtbaar’ zijn, belooft Daniëlle Goudriaan in de Togacolumn.

Corruptie is onverminderd een trending topic. De afgelopen maand hebben we in deze krant en in de Volkskrant uitgebreid kunnen lezen over verschillende Nederlandse bedrijven die in het buitenland smeergeld zouden hebben betaald voor het ontplooien van activiteiten aldaar.
Omroep Human zond een documentaire over Saoedi Arabië uit. De pers zit er bovenop. Vrij Nederland publiceerde onlangs voor de vijfde keer de Politieke Integriteits Index, waarin het bijhoudt hoe Nederlandse politici zich het afgelopen jaar hebben gedragen. Of liever gezegd: ‘misdragen’.

Ander beeld van Nederland

Deze nieuwsberichten laten samen met strafzaken over corruptie en andere integriteitsschendingen een ander beeld van Nederland zien. Een beeld dat niet rijmt met ons nationale collectieve zelfbeeld dat Nederland geen “bananenrepubliek” is. Dat zelfbeeld behoeft wellicht enige bijstelling. Nederland is gezakt op de jaarlijkse Corruption Perceptions Index van Transparency International. Op deze index zijn 176 landen gerangschikt op het waargenomen niveau van corruptie in de publieke sector. We zijn maar liefst drie plaatsen gedaald naar plaats 8. Nederland maakt nog steeds deel uit van de top 10 van de index en tegelijkertijd zijn we één van de sterkst dalende landen van het jaar, samen met landen als Mexico, Ghana en Syrië.

Beetje corrupt

We zijn dus een beetje corrupt. Is dat erg? “Een beetje corrupt bestaat niet”, zei Ien Dales al. Corruptie is niet acceptabel in onze samenleving, in welke vorm en mate dan ook. Deze criminaliteit zorgt ervoor dat burgers vertrouwen verliezen in de overheid. Het tast een eerlijke en efficiënte uitoefening van publieke taken en het functioneren van het economische systeem aan. En corruptie maakt andere criminaliteit mogelijk; van milieudelicten tot mensenhandel. Dit is de afgelopen jaren herhaaldelijk duidelijk geworden uit strafzaken. Diverse bedrijven zijn gedagvaard wegens corruptie, politici zijn veroordeeld en er zijn voor Nederlandse begrippen uitzonderlijk hoge geldboetes opgelegd aan bedrijven die in het buitenland smeergeld hebben betaald. Deze transacties zijn een effectief middel in de strijd tegen (internationale) corruptie. Internationale samenwerking is hierbij essentieel.

De Nederlandse inzet is in het buitenland ook niet onopgemerkt gebleven. Het OM is in 2016 door Global Investigations Review vanwege zijn aanpak van corruptie uitgeroepen tot ‘Emerging Enforcer of the Year’. Het huidige kabinet heeft het belang van corruptiebestrijding nog eens onderstreept met een structurele extra investering in het OM en de FIOD ten behoeve van de aanpak van witwassen en corruptie. Dit heeft geleid tot het sinds 1 september 2016 operationeel zijn van het Anti Corruptie Centrum bij de FIOD en een dedicated team van verschillende gespecialiseerde OM’ers dat landelijk verantwoordelijk is voor de strafrechtelijke aanpak van corruptie.

Hemd is nader dan de rok

Deze ontwikkelingen zijn broodnodig. Er zijn nog steeds bedrijven die roepen dat je nou eenmaal in bepaalde landen geen zaken kunt doen zonder corruptie. De praktijken uit de recent bekend geworden affaires zijn dus nog steeds actueel. Accountantskantoor EY heeft in zijn Global Fraud Survey 2016 gerapporteerd dat maar liefst 42% van de ruim 2800 ondervraagde senior executives van bedrijven uit 62 landen onethisch gedrag kunnen rechtvaardigen als hiermee financiële doelstellingen worden gehaald. Integriteit verliest hiermee belangrijk terrein en het OM is erop gebrand om dit terug te winnen.

Het strafrecht kan dit niet alleen en staat er ook niet alleen voor. De laatste jaren is er vanuit andere instanties dan het OM gelukkig ook meer aandacht voor corruptie. De AFM heeft zich bijvoorbeeld ingezet om accountants te wijzen op hun verantwoordelijkheid bij het onderkennen van corruptierisico’s. De ministeries van Buitenlandse Zaken, Veiligheid en Justitie en Economische Zaken, en ICC Nederland, VNO-NCW en MKB-Nederland hebben een nieuwe brochure uitgegeven over zaken doen zonder corruptie. Financiële dienstverleners kunnen hun rol te pakken richting hun klanten en door het melden van ongebruikelijke transacties.

Integriteit als bedrijfsbeleid dient de norm te zijn. Bedrijven dienen bereid te zijn hun fouten uit het verleden toe te geven en te herstellen. En wat betreft het OM is het niet integer als bedrijven of dienstverleners proberen om met alle juridische middelen fouten buiten het zicht van opsporingsinstanties te houden. Dat is niet integer, dat is een dun laagje beschaving. Het OM zal in ieder geval de komende jaren corruptie flink en zichtbaar aanpakken. Het nationale zelfbeeld kan hierdoor helaas nog wel een deukje oplopen.

De Togacolumn verschijnt wekelijks en wordt geschreven door een advocaat, rechter of officier. Daniëlle Goudriaan is landelijk coördinerend officier van justitie corruptiebestrijding.

    • Daniëlle Goudriaan