Opinie

    • Arjen van Veelen

Heer en knecht in een Uber-taxi

Beeld van de Week Arjen van Veelen schrijft wekelijks over een nieuwsfoto. Vandaag: een gelekt Uber-filmpje.

Tolstoj schreef eens een prachtig verhaal over een grondbezitter en zijn knecht die samen in een slee op pad gaan. De knecht is goudeerlijk maar drinkt te veel; de baas is hebzuchtig, hij knijpt zijn knecht uit. Hij wil die avond per se een stuk land kopen voordat zijn concurrenten dat doen. Het tweetal verdwaalt in de nacht. Ze komen in een sneeuwstorm terecht en beginnen langzaam te bevriezen. Die hele experience zal ze uiteindelijk dichter bij elkaar brengen, heel letterlijk.

Aan dat verhaal ‘Heer en knecht’ moest ik even denken toen ik een filmpje zag van de CEO van Uber, Travis Kalanick, en een van ‘zijn’ chauffeurs, Fawzi Kamel, samen in een taxi. Het zijn generatiegenoten, de 40-jarige baas van een bedrijf dat 69 miljard dollar waard is en de 37-jarige chauffeur met een auto op krediet. De 1 procent en de 99 procent, samen in een wagen.

Die chauffeur had zich naar eigen zeggen diep in de schulden gestoken voor een luxe-auto waarmee hij voor Uber kon rijden. Maar omdat Uber de ritprijzen verlaagde, zit hij nu in de problemen. Hij heeft geen poot om op te staan, zijn enige baas is die Uber-app op z’n telefoon. En die werd steeds tirannieker. Hij is de knecht van een app.

Maar wie schetst zijn verbazing als daar de CEO in eigen persoon een ritje bij hem bestelt. Deze Kalanick staat bekend als Typische Silicon Valley-macho. Hij noemde Uber eens ‘Boob-er’, omdat hij er zoveel vrouwen mee zou scoren, schreef Bloomberg. En hij schepte ook graag op dat hij de een na hoogste score had in Nintendo’s Wii tennisspel.

Aan het eind van de rit ziet chauffeur Kamel zijn kans schoon. Hij verwijt Kalanick dat hij hogere eisen stelt maar lagere ritprijzen biedt.

„Bullshit”, reageert Kalanick. En hij wordt steeds kwader. „Sommige mensen houden er niet van om verantwoordelijkheid te nemen over hun eigen shit. Ze schuiven de schuld van alles in hun leven op iemand anders. Veel succes!”

Chauffeur: „Jij ook veel succes, maar ik weet dat je niet ver zult komen.”

En de deur slaat dicht.

Het filmpje geeft een uniek inkijkje in 21ste eeuwse feodale rebellie. Je kunt je natuurlijk afvragen waarom die chauffeur zoveel geld stak in een zo onzeker bestaan als Uber-chauffeur. En is er ooit een taxichauffeur geweest die tevreden is over de business? Maar feit is dat Silicon Valley niet alleen de modernste technologie voortbracht, maar tegelijk weer achterlijke arbeidsomstandigheden invoerde. Uberchauffeurs hebben geen sociale voorzieningen; intussen monitort Uber hun prestaties via een app: hoe hard ze rijden, zelfs of ze te hard remmen.

De lijfeigenen van de 21e eeuw.

Maar daar houdt de vergelijking op.

In het verhaal van Tolstoj zou de knecht het niet in zijn hoofd halen zo op zijn baas te foeteren. Hij is passief. Het is zijn meester die, midden in de nacht, een spirituele inkeer beleeft. Hij offert zich op: hij gaat op de bevriezende knecht liggen om hem te verwarmen met zijn lichaam. De heer vriest dood, de knecht overleeft.

In het moderne verhaal is het de knecht die heel brutaal, de arm om de hoofdsteun, de baas begint te beschuldigen. Ze priemen allebei met hun vingers naar elkaar, als gelijken.

En na afloop geeft de chauffeur zijn baas een waardering van 1 ster, de laagste die je een klant kun geven. Als zoete wraak stuurt hij het filmpje op naar Bloomberg. Beetje zoals in Undercover Boss, maar dan andersom: de knecht monitort de baas.

Het filmpje werd een hit, de CEO moest door het stof. Hij bood de chauffeur nederige excuses aan en stuurde zijn medewerkers een mail over een soort spirituele omslag: dat hij volwassen wil worden, dat hij hulp gaat zoeken, enzovoorts.

Dat maakt het 21ste eeuwse feodale systeem zo verwarrend: de knechten worden misschien nog steeds wel uitgebuit, maar ze zijn ook veel brutaler. Het verklaart veel van de onrust in de wereld.

    • Arjen van Veelen