Lodewijk Asscher: „Met een regering van VVD, CDA en D66 gaan we terug naar de negentiende eeuw.” Foto Frank Ruiter

Lodewijk Asscher: ‘Hartstikke goed dat Klaver volle zalen trekt’

Interview

In de peilingen staat de PvdA onveranderd laag. Lodewijk Asscher hoopt dat zijn ervaring uiteindelijk toch beloond wordt. „Mensen in de bouw zien echt wel dat ik het voor hen opneem.”

Lodewijk Asscher zou als lijsttrekker de bezieling terugbrengen in de PvdA. Met hem, zo hield hij zijn partijgenoten voor, zou de nederlaag op 15 maart kunnen worden afgewend – of in ieder geval beperkt.

Luister ook: Podcast Haagse Zaken over Lodewijk Asscher

Toch zien we in deze campagne tot nu toe weinig strijdlust bij de PvdA-leider. Asscher presenteert zich als een rustige, betrouwbare bestuurder aan wie het land prima nóg een paar jaar kan worden overgelaten. Een opvallende keuze voor een partij die weleens voor de grootste verkiezingsnederlaag uit de geschiedenis zou kunnen staan.

Waar blijft Lodewijk Asscher deze campagne?

Harde lach. „Ik sta bovenaan het lijstje ‘kijkersminuten’ van NU.nl. Maar dit is wie ik ben, al jaren lang. Het zou vreemd zijn om mezelf nu ineens anders voor te doen. Ik kan goed samenwerken en ben in staat om een compromis te vinden. Daar probeer ik voordeel uit te halen.”

Is het wel zo slim dat u zich vooral presenteert als vicepremier? De PvdA wil van alles veranderen, maar moet steeds uitleggen waarom dat niet is gebeurd de afgelopen vierenhalf jaar.

„Ik zie het nu ook als voordeel. Ik kan steeds vertellen: ja, wij stonden er toen het nodig was en nu gaat het beter. Het komt door óns dat er al die jaren niet is bezuinigd op de uitkeringen en de AOW. Als je kijkt naar wat de VVD daar nu mee wil, zie je hoe het ook had kunnen gaan. Je zou bijna denken: wat hebben de bijstandsgerechtigden die partij aangedaan? Als je met mensen praat, snappen ze ook wel dat je meer bereikt als je meedoet in een regering. En geloof je politici als ze zeggen: ik verlaag de pensioenleeftijd en de problemen komen door de ander? Kiezers worden heel vaak onderschat.”

Wie onderschat de kiezers?

„Henk Krol van 50Plus, die zegt: ik leg u pas na de verkiezingen uit hoe ik mijn zorgplannen betaal. Dan sla je kiezers in het gezicht. Of Mark Rutte, die nu ineens zegt: de verpleeghuizen krijgen er twee miljard bij. Vorig jaar, toen er eindelijk geld was, hebben wij moeten vechten met de VVD om een bezuiniging van 500 miljoen te schrappen. Er is niemand die in die 2 miljard van Rutte trapt.”

Toch staat de VVD er minder slecht voor in de peilingen dan uw PvdA.

„De kleinere coalitiepartner heeft het altijd lastiger. En echt florissant staat de VVD er ook niet voor, met een verlies van zestien, zeventien zetels. We zijn in Nederland verleerd dat politiek een serieuze zaak is, dat verantwoordelijkheid nemen loont. Er is een kakafonie van woeste woede. Al zijn er serieuze problemen, we leven wel in een geweldig land. Toch is er een toon alsof we hier in totale ellende en anarchie zijn vervallen.”

Asschers PvdA voert campagne met het meest linkse programma in jaren. Het vaste contract moet beter worden beschermd, er wordt vier miljard euro uitgetrokken voor 100.000 gesubsidieerde banen. Wie een zwaar beroep heeft, zou eerder met pensioen moeten kunnen.

Bekijk ook: Het overzicht van de verkiezingsprogramma’s

Ook is Asscher strenger over vluchtelingen en minder pro-Europees dan zijn voorganger Diederik Samsom. Hij vindt bijvoorbeeld dat bouwvakkers uit Oost-Europese landen niet langer goedkoper zouden mogen zijn dan hun collega’s in Nederland. „Echt overal waar ik kom, speelt dat. Ik was deze week in het Groningse dorpje Westerbroek, ook daar begonnen mensen erover. Aan het Winschoterdiep werken Roemenen ver onder de kosten van Groningse arbeiders.”

Heeft uw verzet tegen de versoepeling van het ontslagrecht wel kans van slagen? VVD, CDA en D66 moeten er niets van hebben.

„Zij maken een verkeerde keuze. Als je het ontslagrecht versoepelt, maak je mensen met een vast contract onzeker. Ouderen zullen worden ontslagen en vervangen door goedkopere arbeidskrachten: uit Oost-Europa of door jongeren met een flexcontract. Een regering van VVD, CDA en D66 zou echt dramatisch zijn voor Nederland. Dan gaan we terug naar de negentiende eeuw en worden we allemaal weer klusjesmannen.”

Zijn die 100 duizend gesubsidieerde banen niet een oplossing uit de vorige eeuw?

„We hebben de Melkertbanen gehad, maar daarvan was het de bedoeling dat er een ándere baan achteraan kwam. Deze banen zijn permanent. Conciërges op scholen, klassenassistenten, toezichthouders in de tram. Daar worden we allemaal blij van. En je zegt toch ook niet dat de juf een gesubsidieerde baan heeft? Het is vals en gemeen om te doen alsof iemand in de zorg of het onderwijs geen echt werk heeft.”

Irriteert het u als oppositiepartijen die de afgelopen jaren helemaal niet meededen, met kritiek komen?

„Wel als het te gemakzuchtig is. Zo’n Sybrand Buma die ineens zegt: sinds jullie in de regering zitten, zijn de normen en waarden in verval geraakt en gaat het verkeerd met het land. Dan denk ik: geloof je het zelf?

„Het CDA heeft een miljard jaar geregeerd. In 2012 hebben ze zelf het land als een rokende puinhoop achtergelaten. Ik vind het spotgoedkoop om dan te doen alsof alles goed ging tot november 2012 en daarna alles met een knik naar beneden is gegaan.”

U bent dus boos omdat ze de afgelopen jaren niet wilden meedoen?

„Nee, dat mag. Maar het is ongeloofwaardig als je zegt: hier is mijn verantwoordelijkheidsjas. Die hang ik aan de kapstok en nu de boel op orde is, trek ik hem weer aan. Dat is opportunistisch.”

U presenteert zich als een nette en betrouwbare lijsttrekker. Waarom valt u Buma dan zo hard aan?

„Een campagne is ook om de verschillen te benoemen. Ik wil gewoon niet van Buma horen dat alle problemen de schuld zijn van dit kabinet. Zijn eigen kabinet met de PVV was een grandioze mislukking. De financiën sloegen uit het lood, de werkloosheid steeg. Ik verwacht van het CDA dat ze een reëel verhaal vertellen. Mijn boodschap is: kijk even in de spiegel.”

Eerder zei u dat u Rutte beter niet een ‘slap aftreksel van een populist’ had kunnen noemen. Welke stijl hanteert u nu, op de man of netjes?

„Ik wil met iedereen het gesprek aangaan over wat er wel en niet goed is gegaan onder dit kabinet. Als je zegt: wij deden alles goed, en nu is alles mis – dan schets je een oneerlijk beeld van de politiek en creëer je teleurstelling bij de kiezer.”

U komt bij kiezers over als afstandelijk en daardoor misschien ook wel als onoprecht.

„Mensen zeggen juist dat ze mij heel erg vertrouwen. Al hebben ze soms het gevoel dat ze me niet heel goed kennen. Ik ben ook vrij serieus.”

Partijgenoten zeggen dat u heel grappig kunt zijn. Daarvan hebben we in de campagne nog niet veel gezien, toch?

„Er staat veel op het spel. En humor zit in je, dat kun je niet zomaar op elk moment gebruiken.”

Alexander Pechtold had in het RTL-debat van vorige week een kwinkslag paraat over CDA’ers die uit achterkamertjes moesten worden gejaagd.

„Ik vind Pechtold ook heel knap in debatten. Hij is de beste.”

Teruglezen: Het liveblog van het RTL-debat

Waarom gaat u alsnog in debat met Roemer bij 1Vandaag? Eerder zei u dat de tegenstanders van de PvdA niet op links zitten.

„Het is een enorm gesoebat met die debatten. Ik wilde het liefst met Rutte en Wilders in debat. Het is voor mij veel fijner om het contrast met de rechtse partijen te laten zien. Een hele tijd heb ik geprobeerd dat af te dwingen, maar ze mijden het debat met mij. Daarom ga ik alsnog in debat met Roemer. Dan kunnen we laten zien waar wij en de SP voor staan. Maar het zou weleens een heel vriendelijk debat kunnen worden.”

Het valt op dat u Jesse Klaver telkens neerzet als een beetje naïef, onvolwassen en onervaren.

„Dat doet hij vooral zelf. Die hand uitsteken bij het Radio 1-debat vorige week vrijdag, dat vond ik een trucje. Stratego. En bij RTL stond hij te lachen over de bevoegdheden van de veiligheidsdiensten. Daar valt niets over te lachen. Als vicepremier weet ik dat, omdat ik er al bijna vijf jaar verantwoordelijk voor ben.”

Bent u niet een beetje jaloers dat Klaver volle zalen trekt en u niet?

„Nee, ik vind dat hartstikke goed. Heel mooi dat zoveel jonge mensen geïnteresseerd zijn in politiek. Het is een complimentje waard dat GroenLinks dit voor elkaar krijgt. De vorige verkiezingen hebben ze het belabberd gedaan, ik gun ze die nieuwe energie van harte.”

Lees ook: Politiek Panel: kan Asscher Klaver nog inhalen als linkse leider?

Mark Rutte is volgens u een ‘late bekeerling’ omdat hij nu pas waarschuwt voor de PVV.

„Jarenlang heeft hij gezegd: je moet niet op elk stuk rood vlees reageren. De meest vreselijke dingen werden geroepen door de PVV en hij keek naar zijn schoenen. Nu zie je hem twijfelen: zal ik Wilders kopiëren of hem toch neerzetten als een gevaar?”

U wilt de kiezers terugwinnen die van de PvdA naar de PVV zijn overgestapt. Komt u niet te elitair over om dat voor elkaar te krijgen?

„Mensen willen dolgraag dat iemand voor hen vecht en die daarin zichzelf is. Joop den Uyl was een intellectueel, Pim Fortuyn was een professor. Vrachtwagenchauffeurs of mensen in de bouw zien echt wel dat ik het voor hen opneem.”

Hoe is het om steeds maar de vraag te krijgen: wanneer gaat de PvdA eindelijk eens omhoog in de peilingen?

„Dat hoort erbij. Ik houd er nu rekening mee dat het tot het allerlaatste moment onzeker blijft en mensen pas onderweg naar het stemhokje hun keuze maken.”

U wordt nog niet moedeloos?

„Ik loop al wat langer mee in dit vak, ik ga me er niet over opwinden. Peilingen zijn in de politieke wereld cruciaal, maar het gaat om de uitslag. Op straat praten mensen echt niet met mij over de peilingen, ze praten over de pensioenleeftijd, het onderwijs.”

Een CDA’er zei tegen ons: al gaat Asscher in zijn blootje over het Binnenhof rennen, dan nog krijgt hij de peilingen niet in beweging.

„Ik was niet van plan om dat te gaan doen. Politiek is een serieuze zaak. Ik heb mezelf in de waagschaal gelegd omdat ik wat te bieden heb.”

    • Petra de Koning
    • Thijs Niemantsverdriet