De economische gevolgen van populisten aan de macht

Populisme

Een groep Europese economen onderzocht de gevolgen van populisme voor de economie. „De nadelen blijken pas later.”

Foto HENDRIK SCHMIDT / EPA

Tegen het economisch populisme van de Amerikaanse president Trump moet de Europese Unie zich wapenen door snel handelssancties tegen de Verenigde Staten voor te bereiden. Dat zegt de vooraanstaande Duitse econoom Clemens Fuest, hoofd van het economische onderzoeksinstituut Ifo in München.

„Doel daarvan is niet om die sancties ook op te leggen. Het gaat erom ze achter de hand te hebben – als afschrikking. We moeten ons afvragen: hoe stel je je op in een handelsoorlog? Als Trump denkt dat de Europese Unie verdeeld is, dan kan hij er een paar landen uitpikken waartegen hij eenzijdige maatregelen afkondigt. Kijk naar Mexico, dat staat alleen en kan zich niet verdedigen.”

De gevolgen van populisme voor de economie zijn te weinig onderzocht, vindt Fuest. Een groep van zeven economen uit zes landen, waarvan hij deel uitmaakt, schreef er daarom een rapport over, The Economics of Populism, dat hij donderdag in Berlijn presenteerde.

Populistische partijen zetten soms belangrijke kwesties op de agenda, erkent deze groep (de European Economic Advisory Group, EEAG). Maar de populisten gaan eraan voorbij dat economisch beleid vrijwel altijd complex is, voor- én nadelen heeft en vraagt om een afweging tussen verschillende belangen in de samenleving of een compromis.

Het rapport van EEAG:

Al te vaak gebruiken politici de term ‘populisme’ om tegenstanders zwart te maken, zegt Fuest. Om duidelijkheid te scheppen inventariseren hij en zijn collega’s een aantal kenmerken waaraan populisme te herkennen is.

„Populisme maakt deel uit van de democratie. Het beperkt zich niet tot bepaalde partijen en is over het hele politieke spectrum te vinden. Wij willen laten zien dat populisme een bepaald patroon volgt en reële consequenties heeft – ook voor de economie.”

De tegenstelling tussen ‘het goede volk’ en ‘de corrupte elite’, staat bij populisme centraal, stelt het rapport. „Populistische politici moeten met steeds radicalere voorstellen komen, om de kiezer ervan te overtuigen dat ze écht niet bij de elite horen”, zegt Fuest.

Politiek moet van populisten ‘de wil van het volk’ volgen, alsof de bevolking niet altijd bestaat uit verschillende groepen met verschillende ideeën en belangen. Tegenover populisme staat pluralisme, dat die diversiteit juist wél erkent en politiek ziet als een open, dynamisch proces.

In de economie zijn populisten vaak voor hoge overheidsuitgaven en lage belastingen – en bij de negatieve gevolgen daarvan, als toenemende inflatie of oplopende staatsschuld, staan ze liever niet stil. „De positieve gevolgen van hoge overheidsuitgaven zijn snel zichtbaar”, stelt het rapport, „pas later blijken de nadelen van groeiende schuldenlast of zelfs financiële destabilisatie”.

Lees ook: ‘Populisten denken dat alleen zij ‘het volk’ zijn’

Het meeste onderzoek naar de economische gevolgen van populisme is gedaan in Latijns-Amerika. Daar heeft men veel ervaring opgedaan met hoge overheidsuitgaven, die eerst leidden tot een economische boom met veel werkgelegenheid, terwijl prijscontrole de inflatie in de hand hield. Later volgden dan begrotingstekorten, tekorten aan goederen, een schaduw-economie, inflatie, verlies van vertrouwen in de overheid, kapitaalvlucht en economische ineenstorting.

Als praktische tip tegen de gevaren van populisme in de economie noemt het rapport het laten doorrekenen van economische plannen door een onafhankelijk instituut, zoals het Nederlandse CPB. „Maar ook dat heeft niet kunnen voorkomen dat de PVV [bij de vorige verkiezingen] meer dan 10 procent van de stemmen won”, erkent men. Erop gewezen dat de partij van Wilders helemaal niet meedoet met de doorrekening door het CPB, zegt Fuest:

„Experts wantrouwen is ook een kenmerk van de populist.”

    • Juurd Eijsvoogel