Een dorp waar je samen viert en rouwt

De stemming

In Schipluiden zijn de traditionele partijen tot nog toe onbedreigd de grootste. „De middenklasse is sterk en solidair gebleven.”

In plaatsen als Schipluiden – tussen stad en platteland – worden de verkiezingen beslist. Erik de Groot (29) vindt een stem op GroenLinks wel „radicaal genoeg”. Foto’s David van Dam

Bij de Albert Heijn aan de Keenenburgweg staat Hetty van Zutphen te praten met een oude buurvrouw. Haar echtgenoot is pas overleden en Van Zutphen vraagt hoe het gaat. „Iedereen komt langs. Pannetjes soep brengen. Schipluiden hè.”

Je zou het haast vergeten bij alle trends van individualisering, klachten over de Dikke Ik en de versplintering van het politieke landschap, maar er bestaat ook nog zoiets als saamhorigheid in Nederland.

Sociaal geograaf Josse de Voogd zette ‘Middenland’ op de kaart. Je hebt rode vlekken: de steden. Groene vlekken: het platteland. Maar het grootste deel van de kaart is geel: ertussenin. Hier worden volgens hem de verkiezingen gewonnen.

Schipluiden is zo’n gele plek. Het is een dorp, maar tien minuten fietsen en je bent in Delft, een kwartier en je bent in Den Haag. Schipluiden is een van die plaatsen waar de traditionele middenpartijen (CDA, D66, PvdA, VVD) veruit het grootst waren bij de laatste Kamerverkiezingen. De partij die zoveel aandacht krijgt in deze campagne, de PVV, behaalde in 2012 in stembureau De Dorpshoeve 82 stemmen. De vier middenpartijen haalden er samen ongeveer negen keer zoveel: 743 stemmen. De kleinste daarvan was de PvdA (112 stemmen), het CDA de grootste (267).

Eikenhout

Aan de blankhouten tafel in haar woonkamer prijst Hetty van Zutphen de geborgenheid van Schipluiden, een „conservatief” dorp, waar zelfs de jongeren eikenhouten meubelen hebben. „Als je op straat iemand tegenkomt, blijf je even staan om een praatje te maken.” Je moet ook een beetje meedoen, dat is de benauwende kant van de geborgenheid. Haar dochter zit bij de scouting, daar helpt Van Zutphen als vrijwilliger. „Zolang zij lid is, draag ik mijn steentje bij.”

Joop Zuydgeest (60) is directeur van een basisschool in Delft, zijn vrouw Jeanet (56) is oppasmoeder. Verwar geborgenheid niet met geslotenheid, zeggen ze. Nieuwkomers uit Rijswijk of Den Haag worden omarmd, moeders maken een praatje met ze op het schoolplein. Normen en waarden worden vanzelf overgedragen.

Een Syrische man die in het dorp kwam en een grote auto kocht en nog wat opvallend dure spullen, werd aangesproken door een landgenoot. Waarom smeet hij zo met het geld van zijn uitkerinkje? Bleek dat de man dacht dat hij er pas bij hoorde als hij een auto voor de deur had. „Joh, doe gewoon normaal, dan is het prima.”

Van Hetty van Zutphen zou het best wat ‘Den Uyliger’ mogen worden

Jeanet Zuydgeest maakt met haar vingers aanhalingstekens om ‘normaal’ heen. Wat is dat dan? „Jezelf zijn en dat uitdragen. Oog hebben voor de zwakkeren in de maatschappij.”

Zij komen uit middenstandsgezinnen. Meehelpen in de winkel. Meehelpen thuis, afwassen, de schoenenpoetsbeurt. Die middenklasse, zegt Joop Zuydgeest, had zich vaak opgewerkt uit de onderklasse, daarom voelde ze er een vanzelfsprekende solidariteit mee. Hij vat Schipluiden samen: „Een dorp waar je samen viert en samen rouwt. De middenklasse is sterk en solidair gebleven. Kijk naar de kracht van vrijwilligers bij woonzorgcentrum Akkerleven, de voetbalvereniging, de parochie.”

Waait de gure wind van de moderne tijd dan om Schipluiden héén? Nee, politieke beslissingen hebben ook hier harde gevolgen. De bibliotheek is twee jaar geleden gereduceerd tot een servicepunt met een kleine collectie . „Daar werkte één vaste kracht”, zegt Hetty van Zutphen. „De rest hielp vrijwillig. Het dorp droeg die bibliotheek.”

Het bedrijf waar zij als automatiseerder werkt, is overgenomen door een buitenlands consortium. „Het gaat vooral om de cijfers, nu”, zegt Van Zutphen. Zij is 55 jaar. „Ik denk niet dat ik mijn pensioen hier haal.”

Tiny Houses

Vorige maand werd op een informatieavond in de Dorpshoeve het concept van Tiny Houses (‘minder huis, meer leven’) gepresenteerd aan een zaal jonge Schipluidenaren die een eigen woning in het dorp verlangen. Tiny Houses zijn mobiele huisjes zonder stromend water. „We willen geen kabouterhuisjes”, riepen de jongeren. Ze liepen weg.

Koen Göbel – verdedigende middenvelder in het eerste van VV Schipluiden – is aan de bank gekluisterd sinds hij zaterdag bij het voetballen zijn scheenbeen brak. Laptop op schoot, reuzen-tv aan. Hij is 26 en woont nog bij zijn ouders. Ondanks zijn vaste baan als matching-coördinator bij een detacheringsbureau kan hij geen huis in het dorp betalen. „Mijn vriendin en ik willen een huis met twee of drie kamers voor twee ton. Huizen hier kosten drie ton.”

Brandbrieven van jongeren en sportverenigingen hielpen niet. Göbel verwacht weinig van de politiek. „Tegen de tijd dat dit is opgelost, kan ik een duurder huis kopen.” Hij gaat PVV stemmen: „Dat alles een keer heel anders wordt.”

Van de mensen die we spreken stemt verder niemand PVV. Erik de Groot (29), bedrijfsleider van biologisch restaurant Indigo, heeft het geluk dat hij een vast contract heeft en zijn vriendin ook, en dat ze daardoor een huis hebben kunnen kopen. De Groot stemt GroenLinks. „Radicaal genoeg.” Stemmen op de PVV noemt hij „gevaarlijk ondoordacht”.

„De ontevredenen krijgen een groot podium”, zegt Joop Zuydgeest. Hij denkt: je staat wel te schreeuwen, maar waar héb je het over? Hij vindt dat het kabinet de verschillen in Nederland heeft vergroot, daardoor komt de solidariteit in het gedrang.

Van Hetty van Zutphen zou het daarom best wat ‘Den Uyliger’ mogen worden – „en ik had dertig jaar geleden echt niet gedacht dat ik dat ooit zou zeggen.” In haar vorige baan kreeg ze tijdens de crisis een „loonbeperking” van 15 procent. Niet leuk, maar minder erg dan de structurele onzekerheid van flexbaantjes en onzekere pensioenen van nu. „Het is meer ieder voor zich geworden.”

Joop van Zuydgeest vindt het voor het eerst echt lastig om te bedenken waarop hij zal stemmen. „Politiek is een machtsspel geworden.” Welke partijen opereren nu nog oprecht vanuit normen? SGP, ChristenUnie. Maar dat zijn niet zijn partijen. „Het is moeilijk te zeggen: dit is mijn partij”, zegt zijn vrouw. „Ze stáán er ook niet voor, die partijen, niet voor het sociale, niet voor de grootste groep Nederlanders.”

Haar man zegt: „Wat de gemeenschap hier voor zichzelf doet, is belangrijker dan wat de politiek doet.”

    • Bas Blokker
    • Jutta Chorus