Zo kan het ook, seksuele voorlichting: rauw theater

Seksuele voorlichting

Amsterdamse jongeren vervatten hun seksuele ervaringen in een toneelstuk voor andere jongeren. „Het is heftig, maar opent wel de dialoog.”

Scène uit Zin?, vormingstheater en seksuele voorlichting voor zo’n 2.500 Amsterdamse jongeren. Foto R. van Herwaarden

Harde hiphopmuziek knalt uit de boxen, twee acteurs op het podium beginnen te zoenen. De hele zaal, vol tieners die bol staan van de hormonen, joelt en fluit. De jongen uit het toneelstuk vraagt het meisje mee te gaan, om bij hem te blijven slapen. Ze doet het. De telefonische oproepen van haar moeder laat ze voor wat ze zijn. De volgende ochtend heeft ze grote spijt: ze heeft de familie-eer aangetast door seks voor het huwelijk te hebben.

Dit is een van de verhaallijnen over seksuele verlangens en het overschrijden van seksuele grenzen uit de jongerenvoorstelling Zin? Tien Amsterdamse jongeren tussen 12 en 21 jaar schreven de teksten ervoor, onder begeleiding van Studio 52nd en Qpido, het ‘seksespecifiek expertisecentrum’ van jeugdzorgorganisatie Spirit.

Zin? is geen doorsnee les seksuele voorlichting. Sinds 2012 zijn basis- en middelbaar onderwijs verplicht aandacht te besteden aan het onderwerp. Hoe ze dat doen, mogen ze zelf uitmaken; een toetsing of controlemoment is er niet. Deze voorstelling is bedoeld om seksualiteit, en seksuele grensoverschrijding in het bijzonder, bespreekbaar te maken. Docenten krijgen een ‘verwerkingsles’ mee om het gesprek in de klas te starten.

De verhalen die de jongeren schreven, zijn gebaseerd op hun eigen ervaringen met seksualiteit. Urban Myth maakte er een voorstelling van. Het levert een rauw stukje theater op, met af en toe schokkende verhalen over jonge meisjes en jongens die veel te verduren krijgen op het gebied van seksualiteit, zoals loverboy-techniek, aanranding en drogeren. Het wordt vlot gespeeld, met veel humor en straattaal. De acteurs gebruiken dezelfde woorden als het multiculturele publiek; een knap meisje is een ‘chimeid’ of een ‘dushi’, daten noemen ze ‘flowen’. Maar ook Jan-Kees en Marie-Claire van het Barlaeus Gymnasium komen langs.

Afgelopen najaar en vorige maand werd de voorstelling al negen keer gespeeld, voor ruim 1.360 Amsterdamse jongeren. De komende weken wordt het stuk nog eens voor zo’n duizend jongeren gebracht.

„Je schrikt soms van de verhalen”, zegt programmaleider Ruth Schipper van Qpido. „Maar het is niet belerend en opent de dialoog.”

De try-outs van het stuk deden de acteurs in een gesloten jeugdzorginstelling om te zien of de voorstelling niet te heftig was. „Die jongeren wilden eerst niet komen kijken, maar hun reactie was hartverwarmend. Een meisje moest huilen, ze zei: anders is seksuele voorlichting altijd zo belerend. Nu gaat het echt over ons.”

Zijn deze verhaallijnen echt representatief voor de Amsterdamse jeugd? Neem het 16-jarige meisje dat na een gescheurd condoom zwanger raakt en dit verheugd op Facebook zet. Of de jongen die een meisje verleidt om mee naar huis te gaan, haar daar een xtc-pilletje geeft en dan zijn vrienden belt om te zeggen dat „ze er klaar voor is”. Of neem dit verhaal. Meisje (13) spreekt af met jongen (18) in park Frankendael in Oost. Of ze een relatie hebben, is vaag. Wel duidelijk is dat zij hem leuk vindt, maar dat hij na hun vorige afspraakje nooit meer z’n telefoon opnam. „Dit gaat altijd mis”, zucht een meisje uit het publiek. De jongen zegt allemaal lieve dingen en vraagt haar mee te gaan naar achter, de bosjes in. Het publiek hoort de gedachten van het meisje – het gaat duidelijk te snel voor haar. Het publiek hoort ook de gedachten van de jongen, hij ‘ziet’ een andere persoon die hém betast. Is hij aangerand door een vader, een oom? Terwijl de jongen het rokje van het meisje naar boven trekt, vraagt zij of dat moet. „Dit is heel normaal”, antwoordt hij. Net voordat hij in haar onderbroek gaat, rent ze hard weg.

De verhalen verbeelden bepaald niet hoe ouders hopen dat hun kind kennismaakt met seksualiteit. „Het is heftig”, erkent Petra Hoeve, projectleider bij Qpido. „Maar wat kinderen op internet zien is dat ook. Als een kind van 11 ‘neuken’ googelt, ziet het ook niet de lieve kant van seksualiteit. Met dit toneelstuk laten we kinderen zien: je bent niet de enige die met seksueel grensoverschrijdend gedrag te maken heeft.”

Cijfers hierover voor Amsterdam zijn er niet. Maar uit een landelijke, representatieve steekproef van Rutgers, kenniscentrum op gebied van seksualiteit, blijkt dat 11 procent van de mannen tussen 15 en 25 jaar ooit te maken heeft gehad met seksuele grensoverschrijding, en 31 procent van de jonge vrouwen.

Qpido-programmaleider Schipper: „Dat kunnen de meest verschillende gebeurtenissen zijn; van ongewenste betasting tot verkrachting. In dit stuk komt een jongen voor die ermee te maken heeft gehad. Dat is bijzonder; over die groep hoor je zelden. Je kunt veel problemen afwenden door zo’n onderwerp concreet aan te stippen. Theater blijkt een goede manier.”

    • Daan Borrel