Europa overschat het aantal moslims fors en zegt: minder graag

Europa Europese leiders laakten Trumps inreisverbod uit moslimlanden, maar veel burgers hier steunen het.

„Opmerkelijk en ontnuchterend”. Zo noemde de gerespecteerde Britse denktank Chatham House onlangs de uitkomst van eigen onderzoek waaruit bleek dat een meerderheid van de Europeanen, in tien Europese landen, voorstander is van een permanente stop op immigratie uit overwegend islamitische landen.

Zo bleek er in Europa meer steun te zijn voor de plannen van de Amerikaanse president Donald Trump dan de afkeurende reacties van Europese regeringsleiders aanvankelijk deden vermoeden. Trump werkt ondertussen aan een nieuw tijdelijk inreisverbod, nadat zijn eerste voorstellen bij de rechter strandden.

Nederland werd in het onderzoek door Chatham House niet meegenomen. „Ik denk dat de uitkomst in Nederland niet heel anders zou zijn”, zegt hoogleraar migratiegeschiedenis Leo Lucassen van de Universiteit Leiden. Lucassen stelt dat Chatham House gedegen onderzoek deed naar de voorgelegde stelling (‘Alle verdere migratie uit overwegend islamitische landen moet worden gestopt’), maar hij had graag gezien dat aan de ruim tienduizend Europeanen aanvullende vragen waren gesteld. „Vinden mensen werkelijk dat moslims die in eigen land worden vervolgd de toegang tot Europa moet worden ontzegd?”, vraagt Lucassen zich af.

Lees ook: De moslimmigrant van nu is anders

Niet méér vluchtelingen

Volgens onderzoeker Wouter Mensink van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) kan het beeld door dergelijke vervolgvragen kantelen. In het Continu Onderzoek Burgerperspectieven peilt het SCP de meningen in Nederland over immigratie. Vorig jaar zei 56 procent van de respondenten tegen de opvang van meer vluchtelingen te zijn. Maar de groep die de grenzen helemaal zou willen sluiten, was met 24 procent veel kleiner. Mensink: „Dat is een constante inconsistentie in veel onderzoek naar de publieke opinie. Veel mensen vinden dat er te veel vluchtelingen komen, maar voelen ook een morele plicht om vluchtelingen op te vangen. De grenzen volledig sluiten, gaat ze dan toch te ver.” Op basis van één stelling conclusies trekken is dan ook gevaarlijk, zegt Mensink.

Of uit het onderzoek door Chatham House algemene angst spreekt voor immigratie, of specifiek voor ‘islamitische immigratie’, valt door het ontbreken van vervolgvragen niet te zeggen. Ander onderzoek waarbij dit onderscheid wel wordt gemaakt, is niet bekend. Wel constateerde de Eurobarometer, een enquête onder 33.000 inwoners van EU-landen en kandidaat-EU-landen, vorig jaar al dat 56 procent van de Europeanen negatief is over immigratie van buiten de EU.

Wat daarbij kan meespelen is dat burgers de neiging hebben het aantal moslims in hun land schromelijk te overschatten. Onderzoeksbureau Ipsos Mori ondervroeg afgelopen najaar 27.250 mensen in meer dan veertig landen. De gemiddelde Fransman bleek te denken dat moslims een aandeel van 31 procent in de bevolking hebben. In werkelijkheid was dat 7,5 procent, in 2010. Dus niet bijna 1 op de 3 Fransen was destijds moslim, maar ongeveer 1 op de 13. Ook bij de voorspelde moslimbevolking in 2020 zitten de Fransen er meestal ver naast. Waar de burgers voorspellen dat moslims dan 40 procent van de bevolking zullen uitmaken is dat volgens officiële schattingen uit 2010 ‘slechts’ 8,3 procent.

Ook andere Europeanen overschatten de omvang van de islamitische bevolking flink. De gemiddelde Nederlander denkt dat 19 procent van de bevolking moslim is, terwijl dat in werkelijkheid 6 procent was in 2010. Het aandeel moslims in 2020 schatten Nederlanders gemiddeld op 26 procent, terwijl de werkelijke schattingen (uit 2010) op 6,9 procent uitkomen.

Vermoedelijk is de grote aandacht in politiek en media voor de islam in het algemeen, en islamitisch geïnspireerd terrorisme in het bijzonder, de oorzaak van de grove overschattingen. Ook Amerikanen overschatten het aandeel moslims in hun land. Terwijl moslims circa 1,1 procent van de bevolking uitmaken, is de gemiddelde schatting van Amerikanen 23 procent. Het verklaart mede de populariteit van Trumps inreisverbod.

Lees ook: De moslimmigrant van nu is anders
    • Wilmer Heck