Zuid-Korea schudt op zijn grondvesten na arrestatie Samsung-topman

Corruptie

Samsung-topman Lee zit vast. Hij wordt ervan verdacht met president Park betrokken te zijn bij een omkopingsschandaal.

Foto AFP

Lee Jae-yong, topman van Samsung, het op een na grootste elektronicabedrijf ter wereld, opgesloten in een cel van 6,56 vierkante meter met een opvouwbaar bed, een tv, een bureautje en een boekenplank. Met verbazing zagen tv-kijkers in Zuid-Korea, China en Japan hoe dinsdagavond Samsungs vicebestuursvoorzitter en op twee na rijkste ondernemer van zijn land geboeid en met gebogen hoofd en gesloten blik werd afgevoerd naar zijn gevangenis.

Het concern met 439.000 werknemers had gehoopt dat hij vrijgelaten zou worden, maar de rechtbank besliste anders en dat is voor Zuid-Koreaanse begrippen ongehoord. De arrestatie en officiële inbeschuldigingstelling van Lee heeft als onmiddellijk gevolg dat het 78 jaar oude Samsung geen leider heeft. Zijn vader Lee Kun-hee is alleen in naam bestuursvoorzitter, maar sinds zijn hartaanval twee jaar geleden niet meer betrokken bij de dagelijkse leiding.

Wanneer Lee weer in zijn kantoor in ‘Samsung-stad’ in Seoul terugkeert is onzeker en dat baart analisten zorgen. Het concern staat onder grote druk na het echec met de brandgevaarlijke batterijen van de Galaxy Note 7-telefoons en het verlies van de koppositie in China, de belangrijkste markt ter wereld voor alle elektronica-ondernemingen.

Samsung reageerde woensdag niet. Analisten denken dat er voorlopig weinig van Lee’s afwezigheid te merken zal zijn. De Samsung-takken worden geleid door ervaren topmanagers en dat geldt in het bijzonder voor de tv-, telefoon- en chipdivisies. Dat neemt niet weg, zeggen analisten, dat de strategische, financiële en personeelsbeslissingen worden uitgesteld.

De tijdelijke onthoofding van Samsung vindt plaats op het moment dat Zuid-Korea ook stuurloos is als gevolg van de afzetting van president Park Geun-hye. Lee en Park zijn twee van de drie belangrijkste hoofdrolspelers in hetzelfde omkopingsschandaal. Volgens de Zuid-Koreaanse media schudt het land daarom op zijn politieke en economische fundamenten. Met weer hoogoplopende spanningen met Noord-Korea, dat behalve over raketten ook over zeer giftige chemische wapens beschikt en een snel verzurende relatie met China, lijkt dat een understatement.

President Park, die de titel alleen nog in naam draagt, wacht een uitspraak af van het Constitutionele Hof of zij haar termijn mag uitzitten tot februari 2018, of dat zij onmiddellijk moet vertrekken uit het Blauwe Huis in Seoul. In de grote steden demonstreren nog ieder weekend honderdduizenden Zuid-Koreanen voor haar snelle verwijdering uit de macht.

De tijdelijk onttroonde Lee Jae-yong wordt ervan beschuldigd aan Choi Soon-il, een hartsvriendin van president Park, 38 miljoen dollar te hebben gegeven. In ruil daarvoor zou Choi ervoor hebben gezorgd dat de regering van president Park een samensmelting van twee Samsung-bedrijven (Samsung C&T en Cheill Industries) goedkeurde. Deze fusie leidde er onder meer toe dat Lee zijn machtspositie in het Samsung-conglomeraat kon versterken en dat de aandelen van de familie Lee groeiden met dik 700 miljoen dollar. De verliezer in de fusie was het Nationale Pensioenfonds, dat aandelen had in de twee bedrijven en door de fusie 123 miljoen dollar verloor.

Lees ook: Ontploffende Note7 kost Samsung smartphonewinst

Choi en Park worden er door de Zuid-Koreaanse aanklager van verdacht Samsung te hebben afgeperst. Zij ontkennen niet dat er geld is overgemaakt, maar wel dat het om steekpenningen ging. Zij beweren dat het om charitatieve donaties aan de religieuze stichtingen van Choi ging. Lee’s belangrijkste verweer is dat hij door de twee vrouwen „gedwongen’’ was miljoenen te doneren. Maar dat verweer stuit op bewijzen van het tegendeel, tenminste, dat zeggen de openbare aanklagers.

De processen van Choi en Lee – president Park kan pas worden vervolgd als zij uit functie is – moeten uitwijzen wie gelijk heeft. Feit is dat Zuid-Korea vertrouwd is met sjoemelende, corrupte topmannen van de chaebols, de grote industriële conglomeraten die nauwe banden onderhouden met de politiek. Zes van de tien leiders van deze wijdvertakte ondernemingen zijn veroordeeld om door de zittende president te worden gepardonneerd.

Samsung is nog altijd machtig

In Zuid-Koreaanse media worden de in staat van beschuldiging stelling van president Park, en de processen tegen Lee en Choi gezien als een bewijs dat de tijd van de traditioneel innige banden tussen de chaebols en de politiek voorbij is. Of er werkelijk sprake is van een omslag in de bedrijvencultuur moet blijken. Samsung, met al zijn vertakkingen in de zware industrie, de medische sector en het hotelwezen is machtig, want goed voor 20 procent van de export en 17 procent van het Zuid-Koreaanse bruto binnenlandse product.

Het is zeldzaam in de Zuid-Koreaanse rechtsgang dat een gearresteerde en aangeklaagde verdachte na een proces wordt vrijgesproken. Het hangt af van de strafmaat en een eventueel presidentieel pardon wanneer Lee weer aan het werk kan.

Verwacht wordt ook dat de plannen van Lee om Samsung Electronics om te bouwen tot een hippe, innovatieve onderneming zullen worden uitgesteld. De door persoonlijk Lee geleide divisie waar wordt nagedacht over de toekomst zal worden gesloten, aldus een verklaring van Samsung. De website is al onbereikbaar.

De afwezigheid van Lee betekent dat Samsung voorlopig niet in het offensief gaat om te voorkomen dat de positie in China nog verder afkalft. Samsung was in 2014 in China nog marktleider op het gebied van smartphones. Inmiddels zijn vier Chinese concurrenten Samsung gepasseerd op de ranglijst. De incidenten met de de Galaxy Note-7-telefoons hebben Chinese consumenten Samsung-schuw gemaakt. Ook op de markt voor platte televisies verliest Samsung in China in snel tempo marktaandeel.

Chinese hotels kopen ze niet langer omdat de politieke relaties tussen Zuid-Korea en China aan het verzuren zijn. Zuid-Korea wil zeer tegen de zin van China een nieuw Amerikaans antiraketten-systeem (THAAD) installeren als bescherming tegen de Noord-Koreaanse raketten. China vreest dat Zuid-Korea met de bijhorende satellieten- en waarnemingssystemen China kan bespioneren. Om deze kwesties in goede banen te leiden hebben Zuid-Korea en Samsung presidenten nodig en die zitten vast, of uitgeschakeld thuis.

    • Oscar Garschagen