Opinie

SHV Omkoping dupeert de samenleving en moet vervolgd worden

Omkoping, fraude en smeergelden zijn een hardnekkig kwaad. Het zijn schadelijke praktijken die het vertrouwen in de samenleving ondermijnen en die iedereen op kosten jagen. De prijs van producten en diensten wordt gewoon verhoogd met het bedrag dat is besteed aan smeergeld.

Deze praktijken zijn in weerwil van wat soms wordt gedacht, niet beperkt tot corrupte ambtenaren, politici of zakenlieden in een willekeurige bananenrepubliek.

Het is overal. Denk aan de jarenlange fraude van Volkswagen met sjoemelsoftware voor dieselauto’s. Of de rentemanipulatie van handelaren van de Rabobank. Of de malversaties bij staatsbedrijf NS met de aanbesteding van een openbaarvervoercontract in Limburg. Of aan de veroordeling van verschillende bestuurders van woningcorporaties.

Nu zijn zelfs twéé omkoopzaken in het nieuws. Die van bouwbedrijf Ballast Nedam rond de eeuwwisseling bij de aanleg van vliegvelden in Saoedie-Arabië, waarover omroep Human een documentaire heeft uitgezonden. En de smeergeldbetalingen in het Midden-Oosten van een lokale dochter van het Nederlandse bedrijf Econosto Mideast, die NRC afgelopen zaterdag onthulde. Econosto kwam na een overname in 2009 in handen van SHV, het grootste Nederlandse familiebedrijf.

Bij Econosto en bij SHV waren steeds meer mensen in de top op de hoogte van de dubieuze betalingen. Ook de controlerende accountant van PwC bleek van de hoed en de rand te weten. Niemand deed lange tijd wat hij moest doen, namelijk de zaak melden bij de relevante autoriteiten en de praktijken beëindigen. Om dat te bereiken was een wisseling van accountantskantoor nodig. KPMG nam de boekencontrole over. Zo’n wissel is voor beursgenoteerde bedrijven en financiële instellingen sinds 2016 verplicht. De gang van zaken bij SHV onderstreept het nut van een wissel.

Omkoping en smeergelden worden wel eens vergoelijkt met een beroep op lokale omstandigheden. Als je in land XYZ, vult u de naam maar in, geen steekpenningen betaalt, kun je geen zaken doen. Daar is geen speld tussen te krijgen. Toch moet elke ondernemer zelf de afweging maken. En moet hij beseffen dat het goed mogelijk is dat hij als leidinggevende de Nederlandse wet overtreedt. Met alle gevolgen van dien. Boetes. Reputatieschade.

Het zijn nu meestal grote ondernemingen die in fraudezaken een schikking met justitie treffen en de (hoge) boete betalen zonder schuld te erkennen. De volgende fase moet zijn dat justitie ook leidinggevenden vervolgt en de rechter persoonlijke boetes en gevangenisstraf oplegt.