Opinie

    • Tom-Jan Meeus

Met mij gaat het goed. Met ons veel minder

Nederland fragmenteert zichzelf kapot, schrijft Tom-Jan Meeus. We zijn vooral gericht op individueel in plaats van gezamenlijk gerief.

In verkiezingscampagnes reduceren we de realiteit tot fragmentjes. Klaver die de hand reikt in de hoop dat Asscher weigert. Krol die AOW en WAO verhaspelt. Wilders die een gephotoshopte Pechtold verspreidt. Communicatie zonder context, secondewerk voor optimaal effect: alles voor de aandacht.

Je kunt hierop neerkijken, en claimen dat de werkelijkheid te ingewikkeld is voor fragmentjes, maar het probleem lijkt me dat politici ons hier een spiegel voorhouden: ons hele leven is voortaan gefragmenteerd.

We zijn vooral gericht op individueel in plaats van gezamenlijk gerief. Sociale media die we massaal gebruiken, bieden voortdurend fragmentjes aan: ooit waren we nog bezorgd over the incredible shrinking soundbite, nu vliegen de gifjes over ons beeldscherm. Onze beroepskennis wordt specifieker – dus gefragmenteerder. De stukken die we lezen worden korter, de tijd die we aan boeken besteden minder.

De fragmentatie raakt ook de politiek: in 1946 telde de Tweede Kamer zeven fracties, volgens de Peilingwijzer zijn er nu veertien met kans op zetels. Dus de grootste partijen worden kleiner: CDA en PvdA hadden in de jaren tachtig ruim vijftig zetels, nu schommelen ze tussen de tien en twintig. En kleine worden groter: GroenLinks, CU, de Dierenpartij, etc. Dus per stuk hebben ze gemiddeld minder gewicht.

Intussen fragmenteren ook nationale discussies – met permanent gevaar voor hysterie. Eindeloos aandacht voor criminaliteit, zelden voor het dalende onveiligheidsgevoel. Veel klachten over bezuinigen, amper interesse voor de zéér gezonde overheidsfinanciën. De islamisering van Nederland aankaarten, nooit de vernederlandsing van moslims. Afgeven op globalisering en vrijhandel vanaf de meest geglobaliseerde vrijhandelsruimte ooit: het internet.

Tegelijk wordt de wereld om ons heen onveiliger, met Trump, Brexit, Poetin en Europees populisme. Vrij naar Lenin: er zijn decennia waarin zich niets voltrekt, er zijn weken waarin zich decennia voltrekken.

In die onheilspellende context is eenheid geboden maar fragmenteren we verder, zodat we het als individuen beter doen, en als land minder. Prachtig voorbeeld: verkiezingsplakborden in gemeenten. Nooit eerder waren de posters op die borden zo klein: anders passen ze er niet meer allemaal op. Maar bekijk zo’n bord van een afstandje, en je ziet amper nog wie meedoen.

Het partij-affiche verdwijnt stilletjes uit het straatbeeld. Lees: Wie hangt nu nog een verkiezingsposter op?

Nederlandse politiek in een notendop: steeds meer partijen die per partij slechter zichtbaar zijn, zodat ze samen te zwak staan om een gezamenlijk doel te formuleren. Ooit amuseerden we ons kapot. Nu fragmenteren we ons kapot.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Jutta Chorus

    • Tom-Jan Meeus