Laat Merkel zich door Erdogan koeioneren?

Arrestatie Duitse journalist In veel Duitse steden wordt gedemonstreerd voor de vrijlating van de Duits-Turkse journalist Deniz Yücel. Erdogan laat Merkel voor de zoveelste keer zien dat hij lak heeft aan wat zij vindt.

In Duitsland is de verontwaardiging over de arrestatie van een Turks-Duitse journalist in Istanbul snel geëscaleerd. Niet alleen hebben Duitse politici en media massaal geprotesteerd tegen de opsluiting van Deniz Yücel, de correspondent van Die Welt in Turkije. Maar door de kwestie zijn ook andere conflicten tussen Berlijn en Ankara weer opgelaaid.

De arrestatie van Yücel wordt in Duitsland gezien als het zoveelste teken dat president Erdogan een autoritair regime vestigt en zich niets meer gelegen laat liggen aan democratie, rechtsstaat en persvrijheid. Zo keert Turkije, is de vrees, zich steeds verder af van de Europese Unie, die deze waarden hoog in het vaandel heeft staan.

In zeker twaalf Duitse steden is dinsdagavond gedemonstreerd voor de vrijlating van de journalist. Ook tal van Duitse media betuigen uitgebreid hun solidariteit met Yücel.

In Duitsland ziet men het vastzetten van Yücel, die zowel de Duitse als de Turkse nationaliteit heeft, niet alleen als een aanslag op de persvrijheid maar ook als het tarten van bondskanselier Merkel. Op een persconferentie met Erdogan pleitte ze begin vorige maand nog voor respect voor de vrijheid van meningsuiting en persvrijheid. Erdogan reageerde destijds niet. Maar twee weken later werd Yücel in hechtenis genomen.

De journalist had zich uit eigen beweging bij de politie gemeld, omdat hij gezocht werd in verband met een artikel waarin hij schreef over compromitterende e-mails van de schoonzoon van Erdogan, die gehackt waren. Door publicatie van de mails zou hij medeplichtig zijn aan terrorisme. Mogelijk speelt ook mee dat hij een leider van de Koerdische guerrillabeweging PKK heeft geïnterviewd.

Lees ook: Journalist Alkan kwijnt weg in de cel

Merkel wordt getest

Maandagavond besloot een Turkse rechter om de aanhouding door de politie na dertien dagen om te zetten in een vorm van hechtenis die zonder proces of andere tussenkomst van de rechter vijf jaar kan duren.

Dat kwam in Duitsland hard aan. Minister van Buitenlandse Zaken Gabriel zei dat de betrekkingen met Turkije hierdoor zwaar op de proef worden gesteld, Merkel noemde het besluit „bitter en teleurstellend”. Woensdag liet haar woordvoerder weten dat „de bondskanselier en de hele regering verwachten dat Yücel zo snel mogelijk weer op vrije voeten komt”.

Een direct beroep op Erdogan om de journalist onmiddellijk vrij te laten was dat niet. In Berlijn beseft men heel goed dat zo’n openlijk appel aan de president vermoedelijk geen effect zou hebben en bovendien het weerwoord had uitgelokt dat Duitsland juist altijd aandringt op onafhankelijke rechtspraak, waarvan de politiek zich verre moeten houden.

Maar in eigen land neemt de druk op Merkel toe om zich niet door Erdogan te laten koeioneren. Volgens de buitenlandwoordvoerder van de Groenen in de Bondsdag, Omid Nouripour, heeft de Duitse regering zich door de Europese vluchtelingendeal met Turkije willens en wetens chantabel gemaakt. Mede door dat akkoord is de grote stroom vluchtelingen naar Duitsland sterk afgenomen. Zou Turkije het akkoord opzeggen, en zouden grote aantallen vluchtelingen zich dan weer richting Duitsland begeven, dan kan dat in dit verkiezingsjaar dramatisch uitpakken voor Merkel.

Smaadgedicht en genocide

De betrekkingen tussen Duitsland en Turkije waren al danig verslechterd. Het veelbesproken smaadgedicht van komiek Jan Böhmermann over Erdogan leidde tot een bittere juridische strijd, die nog steeds niet helemaal voorbij is. Een motie van de Bondsdag waarin de verdrijving van en moord op de Armeniërs in de Eerste Wereldoorlog werd omschreven als ‘volkerenmoord’ (genocide), zette nog veel meer kwaad bloed bij de Turkse regering.

Lees ook: Turkije wil dat Duitse komiek wordt vervolgd

Vervolgens verweet Turkije Berlijn dat het vorig jaar zomer niet snel genoeg de poging tot staatsgreep veroordeelde, maar wel allerlei kritiek had op de manier waarop Ankara de vermeende coupplegers en hun handlangers aanpakt. Duitsland op zijn beurt was verontwaardigd toen bleek dat het grootste moskeeverband in Duitsland, Ditib, van Ankara instructies had gekregen inlichtingen te verzamelen over kritische Turken en Turkse Duitsers, een verzoek waar verschillende imams gehoor aan gaven.

Bij dat alles kwam afgelopen weken nog een hoog oplopende discussie over de vraag of Erdogan eventueel verhinderd kan worden in Duitsland, waar 3,5 miljoen mensen van Turkse komaf wonen, campagne te komen voeren voor het Turkse referendum op 18 april. Met die volksraadpleging wil Erdogan de presidentiële macht versterken, ten koste van parlement en premier. Een verbod aan de president om te komen spreken is niet alleen politiek hoogst gevoelig, het is sterk de vraag of het juridisch houdbaar zou zijn.

    • Juurd Eijsvoogel