Journalist kwijnt weg in de Turkse cel

Persvrijheid Turkije Ahmet Turan Alkan schreef literaire columns in een krant gelieerd aan de gülenbeweging. Nu zit hij depressief en twaalf kilo lichter in de gevangenis.

Actievoerders vroegen vorige week voor het consulaat van Turkije om de vrijlating van journalisten. Amnesty International voert samen met de Nederlandse Vereniging van Journalisten, PEN Nederland en The Hague Peace Projects actie voor journalisten in Turkije. Foto Bas Czerwinski/ANP

Talat Alkan bezoekt elke week trouw de Silivri-gevangenis bij Istanbul. Daar zit zijn vader, journalist Ahmet Turan Alkan (63), in hechtenis. Ze mogen een uur met elkaar praten, van elkaar gescheiden door kogelwerend glas.

„Tijdens die gesprekken probeert hij zich groot te houden”, zegt Alkan.

„Hij zegt dat de gevangenis op het Hilton lijkt, en dat het eten uitstekend is. Maar hij is daar twaalf kilo kwijtgeraakt en ik merk dat hij depressief is. Hij is een man van boeken en probeert zijn geest te kalmeren door te lezen. Maar ze hebben hem al vier maanden geen boeken gegeven.”

Alkan werd in juli vorig jaar opgepakt in Bursa. De reden: hij schreef columns voor de Turkse krant Zaman, die was gelieerd aan de beweging van de prediker Fethullah Gülen. De Turkse regering houdt de beweging verantwoordelijk voor de mislukte staatsgreep en heeft sindsdien tienduizenden vermeende volgelingen van Gülen opgepakt.

Lees ook: Maar wat is dat, een Gülenkrant?, een dag op de redactie van Zaman

„Mijn vader was helemaal geen gülenist”, zegt Alkan. „In zijn jeugd was hij een nationalist. Hij volgde de politiek allang niet meer op de voet. Zijn columns gingen vooral over kunst en cultuur. Hij had een literaire pen, daarom was hij populair.”

De persvrijheid staat zwaar onder druk in Turkije, waar volgens de Turkse Journalistenassociatie 145 journalisten en andere medewerkers van de pers gevangen zitten. Dit maakt Turkije het land met de meeste gedetineerde journalisten. Daarbij zijn sinds de coup 130 media gesloten of onder overheidscontrole geplaatst, niet alleen degenen die aan de gülenbeweging waren gelieerd, maar media van allerlei pluimage.

„We zijn buitengewoon bezorgd over de situatie in Turkije”, zegt Steven Ellis van de mediawaakhond International Press Institute (IPI). „Journalisten worden opgepakt voor artikelen die ze hebben geschreven of ander journalistiek werk. Velen zitten maanden in voorarrest, zonder aanklacht. Dit is onacceptabel in een land dat democratische waarden zegt na te leven.”

Lees ook: In veel Duitse steden wordt gedemonstreerd voor de vrijlating van de Duits-Turkse journalist Deniz Yücel. Laat Merkel zich door Erdogan koeioneren?

Ook tegen de vader van Alkan is nog altijd geen aanklacht ingediend. „Hij heeft nog geen aanklager of rechter gezien”, zegt hij. „Hij mag een uur per week met zijn advocaat praten, maar die gesprekken worden opgenomen door de bewakers. Hij mag niet naar buiten. En hij mag geen brieven schrijven. Zijn brieven zijn zogenaamd kwijtgeraakt.”

Alkan was maandag „voor mijn vader” bij een internationale solidariteitsbijeekomst die de Turkse Journalisten Associatie had georganiseerd. Er waren enkele organisaties die zich inzetten voor een vrije pers, zoals IPI, Reporters Without Borders, de Zweedse afdeling van de schrijversorganisatie PEN, en ARTICLE 19. De Turkse media negeerden de bijeenkomst, op de krant Hürriyet na.

Volgens Georgia Nash van ARTICLE 19 krijgen veel journalisten geen eerlijk proces.

„Sommigen zijn veroordeeld voor misdaden waar ze niet eens voor waren aangeklaagd. Vaak zijn aanklachten verwarrend en tegenstrijdig. Ze missen basale logica en juridische consistentie. Dit ondermijnt het vertrouwen in justitie.”

Ze noemt als voorbeeld de bekende onderzoeksjournalist Ahmet Sik. Hij zat in 2011 een jaar in de cel omdat hij een boek had geschreven over de vermeende infiltratie van staatsinstellingen door aanhangers van Gülen. Toen was de gülenbeweging nog een bondgenoot van de regerende AK-partij van president Erdogan. Eind vorig jaar werd Sik opnieuw opgepakt. Ditmaal wordt hij ervan beschuldigd propaganda te hebben gemaakt voor de gülenbeweging.

Of neem de zaak tegen de broers Ahmet en Mehmet Altan. De eerste is een van de bekendste schrijvers van Turkije. De ander is professor aan de Universiteit van Istanbul, die in zijn columns pleitte voor een Turkse identiteit gebaseerd op respect voor mensenrechten in plaats van religie en etniciteit. Beiden worden ervan beschuldigd ‘subliminale boodschappen’ te hebben doorgeseind aan de coupplegers toen ze te gast waren in een tv-programma.

Mahmut Tanal, parlementslid voor de oppositiepartij CHP, was als enige politicus aanwezig op de solidariteitsbijeenkomst. Hij vertelt over de rechtszaak tegen journalisten van Cumhuriyet, een van de laatste kritische kranten van Turkije, waarvan veel medewerkers in de cel zitten. Velen worden beschuldigd van propaganda voor de gülenbeweging.

„Maar de aanklager is zelf beschuldigd van lidmaatschap van de gülenbeweging”, zegt Tanal. „Hij heeft in de cel gezeten, er hangt hem twee keer levenslang boven het hoofd, en hij mag het land niet uit. Maar hij is vrijgelaten, terwijl de journalisten van Cumhuriyet nog vastzitten.”

Alkan heeft toch nog enig vertrouwen in de rechtspraak. Na de arrestatie van zijn vader heeft de overheid al diens bezittingen geconfisqueerd, en bankrekeningen bevroren.

„Daardoor moesten we ons huis in Bursa uit. Mijn moeder is ingetrokken bij haar zus. Ik ben naar Istanbul verhuisd zodat ik mijn vader kan bezoeken. We hebben vorige week bij de rechter bezwaar aangetekend. In andere gevallen oordeelde de rechter in het voordeel van de familie. Hopelijk gebeurt dat bij ons ook.”

    • Toon Beemsterboer