Recensie

Een kille verhouding in een prachtig land

Bijna alles aan ‘Verdwijnen’ is perfect, De film mengt een oorspronkelijk scenario met bestaande films. Toch is het net geen meesterwerk.

Erg hartelijk onvangt Louise (Elsie de Brauw) haar dochter niet in Verdwijnen.

Hartelijk is de ontvangst niet die Roos (Rifka Lodeizen) krijgt als zij haar moeder Louise (Elsie de Brauw) in Noorwegen bezoekt. „Je bent zo aanwezig”, bijt Louise haar dochter halverwege de film toe. Roos’ halfbroertje Bengt is wat toeschietelijker. Hij neemt haar mee naar het ijspegel-orgel dat hij maakte.

In een van de mooiste scènes van Verdwijnen, de nieuwe film van Boudewijn Koole (Kauwboy, Beyond Sleep), mag Roos luisteren naar de geluiden die het orgel maakt en die door Bengt worden voorzien van extra soundscapes. Bengt verschaft ook de metafoor die uitlegt wat Koole en zijn scenarist Jolein Laarman (die ook Kauwboy en veel films van Mijke de Jong schreef) voor ogen staat. Hij mengt bestaande geluiden tot iets nieuws, zoals de ‘compositie’ voor drie hartslagen: die van zijn moeder, de zijne en die van Roos.

Dit mengprocedé geldt voor de hele film, die een oorspronkelijk scenario van Laarman vermengt met citaten uit de Ingmar Bergman-film Herfstsonate (1978), over de verkilde verhouding tussen een dominante moeder en haar dochter, en de Japanse film The Ballad of Narayama (1983), waarin een oud vrouwtje in de natuur verdwijnt.

Net als in Herfstsonate is de moeder een gevierd concertpianiste en Koole draait sommige scènes vanuit precies hetzelfde camerastandpunt als Bergman deed. Het brengt de beschuldiging in herinnering dat Koole en Laarman Kauwboy nauwgezet modelleerden naar Kes van Ken Loach. Toch is dat niet heel erg bezwaarlijk, want waarom zou film niet net als literatuur kunnen verwijzen naar voorgaande grootmeesters? De film biedt zelf ook een verklaring voor deze citaten door nadrukkelijk veel pianospel van vooral Schubert te laten zien en horen: het gaat om de interpretatie van deze muziek, niet om de noten zelf.

Verdwijnen gaat naast de kille verhouding tussen moeder en dochter ook over afscheid nemen. Hoe belangrijk dat thema is, blijkt uit een scène met Bengt en Roos, waar hij haar verwijt de vorige keer geen afscheid te hebben genomen.

Net als Kooles Beyond Sleep, speelt Verdwijnen zich af in Noorwegen, opnieuw een adembenemende achtergrond. Vrijwel alles is perfect: het subtiele acteerwerk, de sterke score, het prachtige camerawerk van Melle van Essen, de muzikale montage en het fraaie geluidsontwerp. Toch is Verdwijnen net geen meesterwerk. Daarvoor wordt er net iets te veel uitgelegd over het verleden van de personages en verpest Koole het ideale slotbeeld door er nog twee scènetjes achter te plakken.